Στον Ευβοϊκό κόλπο και την Χαλκίδα ταξίδεψε η ανταποκρίτρια του Guardian στην Ελλάδα και την Κύπρο προκειμένου να δώσει την εικόνα για τον λαγοκέφαλο, ο οποίος το τελευταίο διάστημα έχει προκαλέσει συναγερμό στους Έλληνες ψαράδες, τους λουόμενους και τις αρχές.
Το βρετανικό μέσο ήρθε σε επαφή με ντόπιους κατοίκους, οι οποίοι εξέφρασαν τις ανησυχίες τους, αλλά και την ανακούφισή τους για την ύπαρξη πλωτών φραγμάτων στη θαλάσσια περιοχή, προκειμένου να προστατευτούν από το τοξικό ψάρι.
Διαβάστε αναλυτικά το ρεπορτάζ του Guardian:
«Από την ξαπλώστρα του, με τα χέρια περασμένα πίσω από το κεφάλι και τα πόδια του να γλιστρούν μπρος-πίσω στην άμμο, ο Παύλος Μπελεγιάννης παρακολουθεί τα εγγόνια του να κολυμπούν στον αγαπημένο του κόλπο. Είναι μια ειδυλλιακή εικόνα, γεμάτη γαλήνη, την οποία ο πρόσφατα συνταξιοδοτημένος οδηγός φορτηγού αποδίδει αποκλειστικά στο αίσθημα ασφάλειας.
Για πρώτη φορά, έχει τοποθετηθεί ένα πλωτό προστατευτικό δίχτυ που εκτείνεται κατά μήκος του κόλπου. Τα παιδιά, βουτώντας, παίζοντας και πλατσουρίζοντας, δεν έχουν περάσει ποτέ πέρα από αυτό. «Δόξα τω Θεώ που υπάρχει για να τα προστατεύει», λέει με εμφανή ανακούφιση. «Όταν ήμουν παιδί, δεν υπήρχαν τέτοιοι κίνδυνοι σε αυτές τις θάλασσες.»
Μέχρι το περασμένο καλοκαίρι, θεωρούνταν ότι οι κίνδυνοι που παραμόνευαν κάτω από τα νερά του Ευβοϊκού Κόλπου – που χωρίζει την Εύβοια από την ηπειρωτική Ελλάδα – περιορίζονταν στις μωβ μέδουσες. Πέρυσι, η έξαρση των τσιμπημάτων από τις μωβ μέδουσες ανάγκασε τους φαρμακοποιούς στη Χαλκίδα, τη ζωντανή πρωτεύουσα του νησιού, περίπου 130 χιλιόμετρα βόρεια της Αθήνας, να εργάζονται ασταμάτητα.
Η εμφάνιση, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης, του τοξικού λαγοκέφαλου – ενός ψαριού με μεγάλα, δυνατά δόντια, ικανά να διαπερνούν κόκαλα, μέταλλο ακόμη και ξύλινα αντικείμενα – δημιούργησε μια διαφορετική απειλή. Σε μια πρωτοφανή κίνηση, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε τον Ιούνιο προειδοποίηση, συμβουλεύοντας τους πολίτες να αναζητούν άμεσα ιατρική βοήθεια αν δεχθούν δάγκωμα από το ψάρι, καθώς οι «σιαγόνες που μοιάζουν με ράμφος» μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα και έντονη αιμορραγία.
Ο λαγοκέφαλος, γνωστός και ως Blunthead Puffer, θεωρείται το δεύτερο πιο δηλητηριώδες σπονδυλωτό στον κόσμο.
Οι αρχές τόνισαν επίσης ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλώνεται, καθώς τα όργανά του και η σάρκα του περιέχουν τετροδοτοξίνη, μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη που μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Επειδή δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο, το εισβολικό αυτό είδος μπορεί να σκοτώσει όχι μόνο τους φυσικούς του θηρευτές – γεγονός που του δίνει σημαντικό πλεονέκτημα στην τροφική αλυσίδα – αλλά και οποιονδήποτε άνθρωπο το καταναλώσει.
«Πρώτιστο καθήκον και βασική μας μέριμνα είναι η ασφάλεια των πολιτών», λέει ο αντιδήμαρχος Χαλκιδέων, Αντώνης Σπανός, ο οποίος επέβλεψε την εγκατάσταση του πλωτού φράγματος – του πρώτου στην Ελλάδα – τον περασμένο μήνα. «Καλύτερα να προλαμβάνουμε παρά να τρέχουμε μετά.»
Στα 40 του χρόνια, ο δραστήριος κ. Σπανός ανήκει σε μια νέα γενιά τοπικών πολιτικών που επιδιώκουν προληπτικές λύσεις. Όπως εξηγεί, οι δημοτικές αρχές πέρασαν μήνες εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση και ολοκληρώνοντας τους διαγωνισμούς, ώστε να εγκατασταθεί το πιο αποτελεσματικό σύστημα προστασίας, το οποίο στη συνέχεια εγκρίθηκε από το Γενικό Χημείο του Κράτους.
«Θα εγκατασταθούν συνολικά δυόμισι χιλιόμετρα αυτού του διχτυού σε όρμους γύρω από τον Ευβοϊκό, ώστε ο κόσμος να απολαύσει ένα ξέγνοιαστο καλοκαίρι», λέει. «Πέρυσι είχαμε μεγάλο πρόβλημα με τις μέδουσες, αλλά, όπως λέτε στα αγγλικά, “σκοτώσαμε δύο πουλιά με μία πέτρα”. Τώρα, αν εμφανιστούν λαγοκέφαλοι, θα είμαστε προετοιμασμένοι.»
Τα τηλέφωνα στο δημαρχείο χτυπούσαν ασταμάτητα από ηλικιωμένους που ρωτούσαν πότε θα εγκατασταθούν τα συστήματα. «Μόλις σήμερα το πρωί, μια γυναίκα μάς τηλεφώνησε και είπε ότι θα αισθανθεί ασφαλής να πάει για μπάνιο με τα εγγόνια της μόνο όταν τοποθετηθεί το δίχτυ.»
Η Χαλκίδα, όπως αποδεικνύεται, δεν είναι η μόνη. Αυτή την εβδομάδα ο 63χρονος Νίκος Χουλιέρης, που διατηρεί εδώ και χρόνια σχολή καταδύσεων στην πόλη, βρισκόταν με την ομάδα του σε ένα φουσκωτό σκάφος, αγκυρώνοντας νέα πλωτά φράγματα στον βυθό, σε παραλίες βορειότερα στον κόλπο, καθώς και άλλοι δήμοι ακολουθούσαν το ίδιο παράδειγμα.
«Κάνω καταδύσεις πάνω από 40 χρόνια και ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα ερχόταν η μέρα που θα έκανα αυτή τη δουλειά», λέει ο κ. Χουλιέρης. «Η θερμοκρασία της θάλασσας έχει σίγουρα αυξηθεί και αυτό ευνοεί όσα βλέπουμε σήμερα.»
Τις επόμενες εβδομάδες, υπολογίζεται ότι περίπου επτά χιλιόμετρα πλωτών φραγμάτων θα μεταφερθούν με φορτηγά από την Αθήνα στην περιοχή.
«Δεν πιστεύω ότι μπορεί να περάσει τίποτα μέσα από αυτό το δίχτυ, ούτε καν οι κοφτεροί οδόντες ενός λαγοκέφαλου», λέει. «Είναι πολύ πυκνό και εξαιρετικά ανθεκτικό. Θα έπρεπε να δαγκώνει το ίδιο σημείο για πολλή ώρα ώστε να το σκίσει, και δεν νομίζω ότι θα συμβεί αυτό.»
Έχει εξαπλωθεί σε όλη την ανατολική Μεσόγειο
Η εξάπλωση του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus) είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι αξιωματούχοι μιλούν πλέον για ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο που έχει πέσει θύμα αυτού του θαλάσσιου εισβολέα. Όπως και το λεοντόψαρο, που κατάγεται φυσικά από τον Ινδο-Ειρηνικό, έτσι και ο λαγοκέφαλος πιστεύεται από τους επιστήμονες ότι ευνοήθηκε από την άνοδο της θερμοκρασίας της Μεσογείου και εισήλθε μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα.
Οι ψαράδες στην Κύπρο ήταν οι πρώτοι που ανέφεραν ότι τα αλιεύματα και τα δίχτυά τους καταστρέφονταν από αυτό το μη βρώσιμο ψάρι. Το 2024, οι κυπριακές αρχές εισήγαγαν οικονομικά κίνητρα για τον περιορισμό του πληθυσμού του, στο πλαίσιο κρατικού προγράμματος εξάλειψης, το οποίο οδήγησε στην απομάκρυνση περισσότερων από 103 τόνων λαγοκέφαλων από τα παράκτια ύδατα.
Η λειτουργός αλιείας της Κύπρου, Κατερίνα Γεωργίου, απέδωσε την εξάπλωση του είδους στην «εντυπωσιακή προσαρμοστικότητά» του, δηλώνοντας στο κυπριακό μέσο Sigma ότι, ελλείψει πλήρους καταγραφής, «είναι αδύνατο να εξαχθούν αξιόπιστα συμπεράσματα για το συνολικό απόθεμα ή τη μελλοντική εξέλιξη του πληθυσμού». Όπως είπε, η παρουσία του λαγοκέφαλου δεν αποτελεί προσωρινό φαινόμενο αλλά μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Την περασμένη εβδομάδα, η Αθήνα ανακοίνωσε αντίστοιχο πρόγραμμα αμοιβής για την αλίευση του είδους, προσφέροντας 5,33 ευρώ για κάθε κιλό τοξικού λαγοκέφαλου που θα παραδίδεται στις αρχές.
Οι Έλληνες επαγγελματίες αλιείς, που επίσης διαμαρτύρονται για τις ζημιές στα δίχτυα και τον εξοπλισμό τους, θα λάβουν επιδότηση καυσίμων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενου σχεδίου δράσης, το οποίο θα εφαρμοστεί αρχικά στην Κρήτη και στο νότιο Αιγαίο. Τα ψάρια που θα συλλέγονται, όπως και στην Κύπρο, θα καταψύχονται και στη συνέχεια θα αποτεφρώνονται σε κρατικές εγκαταστάσεις, δήλωσε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, πρώην αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Όπως ανέφερε, η πρωτοβουλία αποσκοπεί τόσο στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος όσο και στη στήριξη των παράκτιων και νησιωτικών κοινοτήτων και πιθανότατα θα επεκταθεί.
«Όλα αυτά γίνονται πολύ αργά», λέει με απογοήτευση ο 54χρονος Νίκος Αγιασκούφης, απολαμβάνοντας ένα ποτήρι κρασί με άλλους ερασιτέχνες ψαράδες στο μικρό λιμάνι όπου στεγάζεται ο σύλλογός τους στη Χαλκίδα. «Κανένα μέτρο δεν θα είναι πραγματικά αποτελεσματικό, γιατί αυτό που βλέπουμε είναι μέρος των νόμων της φύσης.
Τα νερά έχουν ζεσταθεί, αυτά τα ψάρια έχουν μεταναστεύσει ή θα συνεχίσουν να μεταναστεύουν προς τα εδώ και δεν πιστεύω ότι η αμοιβή είναι αρκετή ώστε οι επαγγελματίες ψαράδες να ασχοληθούν σοβαρά με τη σύλληψή τους.»
Οι ελληνικές αρχές βρέθηκαν αντιμέτωπες και με έναν απρόσμενο αντίπαλο: τους υποστηρικτές του ίδιου του είδους. Την περασμένη εβδομάδα δημιουργήθηκε μια ομάδα με την ονομασία «Πρωτοβουλία για τη Διάσωση των Λαγοκέφαλων», η οποία καταδίκασε τις προσπάθειες εξόντωσης, υποστηρίζοντας ότι εγείρουν «σοβαρά ηθικά ζητήματα» απέναντι σε ένα πλάσμα που αξίζει «προστασία και σεβασμό».
Με τη στήριξη της τουριστικής βιομηχανίας και κορυφαίων ειδικών στη θαλάσσια βιολογία – οι οποίοι χαρακτήρισαν τις αντιδράσεις υπερβολικές – είναι μάλλον απίθανο η εκστρατεία αλίευσης να σταματήσει.
«Όλα όσα ακούμε είναι υπερβολικά», λέει ο Ιωάννης Μπατζάκας, θαλάσσιος επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Λέσβο. Όπως αναφέρει, σε περισσότερα από 15 χρόνια καταδύσεων έχει δει μόνο έναν λαγοκέφαλο, αν και αναγνωρίζει ότι το είδος είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στις θάλασσες γύρω από την Κρήτη.
«Ναι, έχουν μεγάλα δόντια και φαίνονται τρομακτικοί. Ναι, μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στους ψαράδες και στα δίχτυά τους. Όμως, όπως τα περισσότερα άγρια ζώα, δεν επιτίθενται στους ανθρώπους. Αν συμβεί, είναι εξαιρετικά σπάνιο και μόνο όταν προκληθούν. Όλη αυτή η ιστορία είναι υπερβολικός θόρυβος για το τίποτα.»
Παρ’ όλα αυτά, ο Μπελεγιάννης εξακολουθεί να μην πείθεται, καθώς παρακολουθεί τα εγγόνια του να παίζουν μέσα στον κόλπο.
«Αν με ρωτάτε, αυτά τα προστατευτικά δίχτυα θα έπρεπε να τοποθετηθούν σε όλη την Ελλάδα», λέει. «Σήμερα το πρωί είδα δύο μέδουσες έξω ακριβώς από το δίχτυ. Γιατί να μην εμφανιστούν και λαγοκέφαλοι; Στη ζωή ποτέ δεν ξέρεις τι θα έρθει μετά.».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr