Ο χρόνος κυλά αντίστροφα για την τρέχουσα Στρατηγική της ΕΕ για τη Νεολαία (20192027) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανεξετάζει ήδη τα επόμενα βήματα. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή: τι ακριβώς είναι μια Στρατηγική για τη Νεολαία; Με λίγα λόγια, πρόκειται για ένα επίσημο πλαίσιο εντός του οποίου η ΕΕ καθορίζει προτεραιότητες, άξονες πολιτικής και χρηματοδότηση για τους νέους. Φανταστείτε το σαν έναν χάρτη για τους φορείς και τις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον χώρο της νεολαίας, ο οποίος έχει σχεδιαστεί για να καθοδηγεί τη λήψη αποφάσεων και την παροχή στήριξης για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Η νέα στρατηγική για την περίοδο μετά το 2027 λαμβάνει υπόψη διάφορα φλέγοντα ζητήματα, όπως η ψυχική υγεία, η δημοκρατική συμμετοχή, η συμβουλευτική νέων και ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Βρισκόμαστε πλέον σε μια κρίσιμη στιγμή, κατά την οποία οι νέοι έχουν ουσιαστικό λόγο στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα καθορίσουν τις ευκαιρίες της νεολαίας και τη σχέση της με τις ευρωπαϊκές αρχές από το 2028 και μετά.
Σε ποιο σημείο βρισκόμαστε: Η πλατφόρμα «Have Your Say» και οι κύριες προτεραιότητες
Η διαδικασία ξεκίνησε στην πλατφόρμα της ΕΕ «Have Your Say» («Πείτε την άποψή σας»), την οποία η Επιτροπή χρησιμοποίησε ως δίαυλο άμεσης επικοινωνίας με το κοινό. Συγκεντρώνοντας απόψεις από πολίτες, οργανώσεις νεολαίας και τους ίδιους τους νέους, σκοπός της πλατφόρμας είναι να αποτυπώσει μια σφαιρική εικόνα των πραγματικών απόψεων των Ευρωπαίων. Δεν πρόκειται απλώς για ένα ερωτηματολόγιο, αλλά για ένα εργαλείο σχεδιασμένο να αναδεικνύει τι λειτουργεί ικανοποιητικά και σε ποια σημεία χρειάζονται βελτιώσεις οι ευρωπαϊκές πολιτικές.
Η δημόσια διαβούλευση εστιάζει σε ορισμένες κρίσιμες προτεραιότητες. Η ψυχική υγεία αναδείχθηκε τα τελευταία χρόνια σε ζήτημα άμεσης προτεραιότητας, καθώς συνδέεται στενά με τον αντίκτυπο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και της τεχνολογίας που δεν διέπεται από κανονισμούς, στην καθημερινή ζωή των νέων. Ο προβληματισμός αυτός αποτυπώθηκε και σε επίπεδο ΕΕ: στις 26 Νοεμβρίου 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε μη δεσμευτικό ψήφισμα σχετικά με την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, ζητώντας να καθοριστεί σε επίπεδο ΕΕ το κατώτατο όριο ηλικίας των 16 ετών για τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης, πλατφορμών διαμοιρασμού βίντεο και ψηφιακών βοηθών τεχνητής νοημοσύνης. Το ψήφισμα εστίασε στη συμπεριφορά των νέων, αλλά και στον σχεδιασμό των πλατφορμών και στα επιχειρηματικά μοντέλα, καταδεικνύοντας την κατεύθυνση της πολιτικής της ΕΕ όσον αφορά την ασφάλεια στο διαδίκτυο. Το ζήτημα αυτό συνδέεται άμεσα με τη «δίδυμη μετάβαση» —την περιβαλλοντική και την ψηφιακή αλλαγή— και τον τρόπο με τον οποίο η νεότερη γενιά προσαρμόζεται στην ταχέως εξελισσόμενη τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα με αυτές τις προκλήσεις, η δημοκρατική συμμετοχή, η πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και η δίκαιη εργασία παραμένουν κορυφαίες προτεραιότητες.
Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι μελλοντικές πολιτικές θα βασίζονται σε πραγματικές ανάγκες, η Επιτροπή προετοιμάζει δύο Έγγραφα Εργασίας. Οι εν λόγω τεχνικές εκθέσεις θα αξιολογήσουν τα πραγματικά αποτελέσματα της τρέχουσας στρατηγικής για την περίοδο 2019-2027, παρέχοντας παράλληλα μια επικαιροποιημένη ανάλυση των συνθηκών που αντιμετωπίζουν σήμερα οι νέοι Ευρωπαίοι.
«Προσοχή στο Κενό»: Τι πρέπει να βελτιώσουμε στην επόμενη στρατηγική
Παρά τους φιλόδοξους στόχους της, το μεγαλύτερο μειονέκτημα της τρέχουσας στρατηγικής είναι το χάσμα μεταξύ των ιδεών υψηλού επιπέδου που διαμορφώνονται στις Βρυξέλλες και της καθημερινής πραγματικότητας των νέων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Μια μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2026 ανέδειξε επίσης ελλείψεις στον τρόπο εφαρμογής της στρατηγικής σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Για πολλούς, και ιδίως για όσους ζουν σε αγροτικές ή υποβαθμισμένες κοινότητες, οι ευκαιρίες που προσφέρει η ΕΕ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αόρατες, δημιουργώντας έτσι ένα κενό στην εφαρμογή.
Όπως επισημαίνουν στα κείμενα πολιτικής τους τόσο το δίκτυο DYPALL όσο και το Eurodesk, η ουσιαστική συμμετοχή των νέων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ειδικές τοπικές δομές και επαρκή χρηματοδότηση – κι αυτό προκειμένου τα άτομα νεαρής ηλικίας από λιγότερο ευνοϊκά περιβάλλοντα να καταφέρουν να έρθουν σε επαφή με τις σπουδαίες ευκαιρίες που προορίζονται γι’ αυτά.
«Η τοπική διακυβέρνηση είναι το πεδίο όπου οι νέοι πολίτες βιώνουν άμεσα και διαμορφώνουν τη δημοκρατία», όπως αναφέρεται στο κείμενο πολιτικής του Δικτύου DYPALL σχετικά με την επόμενη Στρατηγική της ΕΕ για τη Νεολαία (16 Ιουλίου 2026). Χωρίς ισχυρούς τοπικούς μηχανισμούς, όπως τα Τοπικά Συμβούλια Νέων, η στρατηγική της ΕΕ χάνει την αποτελεσματικότητά της, καθώς αποκόπτεται από τους ίδιους τους ανθρώπους που την έχουν περισσότερο ανάγκη και θα μπορούσαν να επωφεληθούν από αυτή, εφόσον γνώριζαν την ύπαρξή της.
Ο στόχος για την περίοδο μετά το 2027 δεν πρέπει να είναι απλώς η παροχή ευκαιριών σε όσα άτομα είναι ήδη δικτυωμένα, αλλά να εκλείψουν οι λόγοι που κρατούν τα νεαρά άτομα της υπαίθρου, καθώς και αυτά που έχουν έλλειψη ενημέρωσης, στο σκοτάδι.
Παρόλο που υπάρχουν πρωτοβουλίες όπως το Erasmus+ και το Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, τα κανάλια πληροφόρησης είναι συχνά δυσπρόσιτα ή η πληροφόρηση δεν προωθείται επαρκώς σε τοπικό επίπεδο. Για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, το Eurodesk υποστηρίζει ότι το δικαίωμα σε ποιοτική πληροφόρηση, προσαρμοσμένη στις ανάγκες των νέων –όπως αποτυπώνεται στον Στόχο για τη Νεολαία αρ. 1 (Σύνδεση της ΕΕ με τη Νεολαία) και στον Στόχο για τη Νεολαία αρ. 4 (Πληροφόρηση και Εποικοδομητικός Διάλογος)– θα πρέπει να παραμείνει βασική προτεραιότητα στους αναθεωρημένους στόχους και στην επόμενη στρατηγική.
Είναι καθοριστικής σημασίας το γεγονός ότι το Eurodesk και ο ERYCA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πληροφόρησης και Συμβουλευτικής των Νέων) θεωρούν πως η πρόσβαση στην πληροφόρηση απαιτεί σταθερή οικονομική στήριξη μέσω του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ). Παράλληλα με τη χρηματοδότηση, η συμβουλευτική νέων και η εργασία στον τομέα της πληροφόρησης των νέων πρέπει να αναγνωριστούν ως διακριτά και σημαντικά επαγγέλματα.
Η Τοπική Δημοκρατία στην πράξη
Στην πραγματικότητα, τα άτομα νεαρής ηλικίας σίγουρα δεν στερούνται πρωτοβουλίας. Όταν τους δίνεται ο κατάλληλος χώρος, καθώς και η απαραίτητη υποστήριξη, πολλές ιδέες μετουσιώνονται σε πράξη χάρη στη συλλογική τους δράση. Όταν τους δείχνεται εμπιστοσύνη, οι νέοι προτείνουν φρέσκες και πρακτικές λύσεις για τις κοινότητές τους, μέσα από τον εθελοντισμό και την υλοποίηση διαφόρων δράσεων.
Ωστόσο, αυτό που δεν αποδίδει είναι η πρακτική της προσχηματικής/ευκαιριακής συμμετοχής (tokenism/τοκενισμός), σε συνδυασμό με την έλλειψη χρηματοδότησης και συνέχειας. Τα Τοπικά Συμβούλια Νέων και οι οργανώσεις νεολαίας συχνά λειτουργούν χωρίς ειδικό προϋπολογισμό ή αντιμετωπίζουν χαοτικές συνθήκες οργάνωσης λόγω έλλειψης υποστήριξης. Το αποτέλεσμα είναι, αντί να εστιάζουν στην επίλυση προβλημάτων της κοινότητας, η καθημερινότητά τους μετατρέπεται σε έναν διαρκή αγώνα απλώς και μόνο για να διατηρήσουν τις υπάρχουσες δομές. Επιπλέον, παρατηρείται έντονη έλλειψη χώρων για τη νεολαία – ασφαλείς χώροι όπου μπορούν να συγκεντρώνονται, να ανταλλάσσουν ιδέες και να υλοποιούν κοινές δράσεις.
Με βάση την προσωπική μου εμπειρία, αλλά και παρατηρώντας τα κινήματα νεολαίας σε όλη την Ευρώπη, διαπιστώνω ότι αυτά τα εμπόδια επανεμφανίζονται σε πολύ διαφορετικά εθνικά πλαίσια. Στο Μπακάου της Ρουμανίας, στην κοινότητά μου, υπήρξαν διάφορες πολλά υποσχόμενες τοπικές πρωτοβουλίες με εξαιρετικές ιδέες –όπως το Τοπικό Συμβούλιο Νέων ή άλλες δράσεις υπό τη διαχείριση νέων–, οι οποίες όμως δυσκολεύονταν να επιβιώσουν, απλώς επειδή δεν έτυχαν της προσοχής των αρχών έγκαιρα. Παρόλο που αρχικά οι δραστηριότητες προσέλκυαν το κοινό, η αδιαφορία των αρχών έκανε τον κόσμο να χάσει την ελπίδα του. Αν και προσπαθήσαμε να κάνουμε τα πράγματα να λειτουργήσουν με διάφορες μεθόδους, φαίνεται πως όλα καταλήγουν να εξαρτώνται από τον δήμο. Από την προσπάθεια να μας εμπιστευτεί το κοινό και τον προϋπολογισμό μέχρι την εξασφάλιση κάποιου χώρου συνάντησης, κανένα βήμα που αποτελούσε πόλο έλξης –όπως εκδηλώσεις που οργανώναμε ή έργα που υλοποιούσαμε– δεν μπορούσε να διαρκέσει πολύ. Χωρίς τη σαφή και θεσμική δέσμευση των αρχών να λαμβάνουν υπόψη τις απόψεις των νέων (όπως ορίζεται στον Αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Χάρτη για τη Συμμετοχή των Νέων στην Τοπική και Περιφερειακή Ζωή, που εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2026 από την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, ο οποίος αντιμετωπίζει τους νέους ως φορείς δικαιωμάτων και τις τοπικές αρχές ως φέρουσες ευθύνη) ο αρχικός ενθουσιασμός μετατρέπεται γρήγορα σε απογοήτευση, απώλεια εμπιστοσύνης εκ μέρους των νέων και, τελικά, πλήρη αγανάκτηση απέναντι στους τοπικούς θεσμούς.
Και εδώ υπεισέρχεται η πρακτική της προσχηματικής/ευκαιριακής συμμετοχής (τοκενισμός). Κάθε φορά που οι τοπικοί φορείς λήψης αποφάσεων αλληλεπιδρούν με τους νέους, η διαδικασία αυτή μοιάζει με κίνηση εντυπωσιασμού –όπως μια selfie ή μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης– και όχι ως προσπάθεια ουσιαστικού διαλόγου. Μια τέτοια ευκαιριακή διαβούλευση εξυπηρετεί τις τοπικές αρχές, καθώς τους προσφέρει νομιμοποίηση με ελάχιστο κόστος, χωρίς να μεταβιβάζονται πόροι ή εξουσία. Ωστόσο, προκειμένου να αποδώσει ουσιαστικά η πολιτική για τη νεολαία, οι αρχές πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι η συμμετοχή των νέων στη λήψη αποφάσεων δεν αποτελεί ιδιοτροπία, αλλά στρατηγική προτεραιότητα για την εύρυθμη λειτουργία της τοπικής δημοκρατίας.
Η ψηφιακή μετάβαση
Καθώς η ΕΕ προχωρά με τον ψηφιακό μετασχηματισμό, η διαδικτυακή συμμετοχή των νέων ενδέχεται να φαντάζει ως το πιο προφανές και εύκολο επόμενο βήμα. Ωστόσο, τα εργαλεία και η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως τους φυσικούς χώρους και την πραγματική κοινότητα.
Πρόσφατα στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύθηκαν το 2026, αποτυπώνοντας την κατάσταση του 2025, δείχνουν ότι σε επίπεδο ΕΕ το 74,6% των νέων ηλικίας 16 έως 24 ετών διαθέτει βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Το πραγματικό πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι η πραγματικότητα διαφέρει δραστικά ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Ενώ χώρες όπως η Δανία καταγράφουν ποσοστό άνω του 92%, άλλες, όπως η Ρουμανία (53,3%) και η Βουλγαρία (52,8%), υστερούν σημαντικά. Η αποκλειστική στήριξη σε ψηφιακές πλατφόρμες για τη διαβούλευση με τους νέους ενέχει τον κίνδυνο του αποκλεισμού όσων στερούνται πρόσβασης στην τεχνολογία ή των απαραίτητων ψηφιακών δεξιοτήτων. Η τεχνολογία οφείλει να αποτελεί εργαλείο ενδυνάμωσης για κάθε νέο, και όχι ένα αφανές εμπόδιο που διευρύνει τις περιφερειακές ανισότητες.
Τι πρέπει να αλλάξει: Προτάσεις για την επόμενη Στρατηγική
Εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί η Στρατηγική για τη Νεολαία για την περίοδο μετά το 2027 να αποτελεί κάτι περισσότερο από ένα απλό έγγραφο, οφείλει να συμπεριλάβει καθοδήγηση για συγκεκριμένη δράση επί του πεδίου. Με γνώμονα τις ανάγκες των νέων και της κοινωνίας των πολιτών, η νέα στρατηγική πρέπει να δώσει προτεραιότητα στα εξής τρία βασικά σημεία:
Α. Ειδική χρηματοδότηση, που θα διασφαλίζει μακροπρόθεσμη οικονομική στήριξη –μέσω του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου– για τα τοπικά συμβούλια νέων και τα δίκτυα πληροφόρησης όπως το Eurodesk, διασφαλίζοντας την ισότιμη πρόσβαση για όλες τις κατηγορίες νέων.
Β. Θέσπιση νομικών ρυθμίσεων κατά της πρακτικής της προσχηματικής/ευκαιριακής συμμετοχής (τοκενισμού) –όπως η επιβολή νομικής υποχρέωσης στις τοπικές αρχές– ώστε να διασφαλίζεται ένας ανοιχτός, ουσιαστικός διάλογος και όχι μόνο κατά ψηφιακή επίφαση. Παράλληλα, θα πρέπει να θεσπιστεί η έκδοση οδηγού, που θα καθορίζει με ακρίβεια τον τρόπο ενσωμάτωσης των προτάσεων των νέων στη διαδικασία λήψης σημαντικών αποφάσεων και στην κατάρτιση προϋπολογισμών της τοπικής κοινότητας.
Γ. Οι φυσικοί χώροι και η καθοδήγηση για τους επαγγελματίες αποτελούν επίσης σημαντικό βήμα για την οικοδόμηση μιας σταθερής τοπικής δημοκρατίας. Η επένδυση σε ασφαλή κέντρα νεότητας και η αναγνώριση των συμβούλων νεολαίας ως σημαντικών επαγγελματιών, οι οποίοι λαμβάνουν κατάρτιση και σταθερή χρηματοδότηση, αποτελούν βασικό στοιχείο που πρέπει να ενσωματωθεί στη Στρατηγική για τη Νεολαία.
Συμπερασματικά, η στιγμή της νέας Στρατηγικής για τη Νεολαία πλησιάζει. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται αυτήν τη στιγμή στο πλαίσιο του 12ου κύκλου του Διαλόγου της ΕΕ για τη Νεολαία, ο οποίος διαρκεί από τον Ιούλιο του 2026 έως τον Δεκέμβριο του 2027 (διαδικασία άμεσα συνδεδεμένη με τον Στόχο για τη Νεολαία αρ. 4 «Πληροφόρηση και Εποικοδομητικός Διάλογος» και προσβάσιμη μέσω των εθνικών συμβουλίων νεολαίας. που περιλαμβάνονται στην Ευρωπαϊκή Πύλη της Νεολαίας), θα καθορίσουν το μέλλον της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη νεολαία.
Μια Στρατηγική για τη Νεολαία είναι αποτελεσματική μόνο εάν ενδυναμώνει τους νέους στις κοινότητές τους σε τοπικό επίπεδο. Μπορεί η νεολαία να μην αντιμετωπίζεται πάντα ως στρατηγική προτεραιότητα σήμερα, ωστόσο είμαστε εμείς που καλούμαστε να αναλάβουμε ηγετικό ρόλο και να διαμορφώσουμε την Ευρώπη του αύριο. Η αλλαγή ξεκινά από την αναγνώριση των λαθών του παρελθόντος· επομένως, η στρατηγική πρέπει να οικοδομηθεί με μικρά, πρακτικά βήματα προς την κατεύθυνση φιλόδοξων στόχων.
Anisia Maria Mardale, μέλος της ομάδας του Our Eye on the EU και του Romanian Youth Movement for Democracy
* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η «Inter Alia» εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθεί πρόθυμα και με ενθουσιασμό μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργήσει, να δώσει χώρο, να στηρίξει την κοινή πρόοδο και να προωθήσει τη συλλογική νοημοσύνη.
** Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά.
Ομάδα έργου:
Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr