Στις 28 Ιουλίου 2026 ψηφίστηκε στη Βουλή το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού «Για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, την προστασία των έργων τέχνης και την αναδιοργάνωση του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων». Με αυτό συστήνεται η ανώνυμη εταιρεία «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.» (Hellenic Heritage) και αναδιοργανώνεται ο ΟΔΑΠ. Το νομοσχέδιο πέρασε μόνο με τις ψήφους των βουλευτών της Ν.Δ. παρά τις έντονες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης, η οποία σύσσωμη το καταψήφισε, και παρά τις αντιδράσεις και κινητοποιήσεις των εργαζομένων στο ΥΠ.ΠΟ. και του επιστημονικού κόσμου.
Μετά την πασίγνωστη και ντροπιαστική υπόθεση της Συλλογής Stern, όπου επιστρατεύτηκε η ίδια η Βουλή για να κυρώσει την παράνομη πράξη, μετά την αποτυχημένη μετατροπή των 5 μεγάλων μουσείων της χώρας σε ΝΠΔΔ, έφτασε η ώρα να ιδιωτικοποιηθούν και τα μνημεία, ένα σχέδιο μεθοδευμένο χρόνια πριν από τους ίδιους ανθρώπους, που τώρα, στην εκπνοή αυτής της κυβέρνησης, προσπάθησαν κατεπειγόντως να κατοχυρώσουν.
Τι και αν επιμένουν η υπουργός Πολιτισμού και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος να τονίζουν ότι δεν χάνεται η κυριότητα των μνημείων από το Δημόσιο, παρουσιάζοντας, κατά την προσφιλή τακτική, τη μισή αλήθεια. Στην πραγματικότητα αποκρύπτουν ολόκληρο το άρθρο 7 του κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς 4859/2021, το οποίο αναφέρει τα εξής: Όλα τα αρχαία ακίνητα μνημεία μέχρι το 1453, τα μνημεία του Δημοσίου μέχρι το 1830 και τα νεότερα ακίνητα μνημεία και κτίρια μουσείων του υπουργείου Πολιτισμού ανήκουν κατά κυριότητα και νομή στο Δημόσιο και είναι πράγματα εκτός συναλλαγής και ανεπίδεκτα χρησικτησίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο επιδιώχθηκε να διασφαλιστεί η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας από οποιαδήποτε απόπειρα πώλησης, μεταβίβασης και άμεσης ή έμμεσης ιδιωτικοποίησης.
Με τη σύσταση και λειτουργία της Α.Ε., το υπουργείο Πολιτισμού παραδίδει στην Ανώνυμη Εταιρεία την κινητή και ακίνητη περιουσία του ΥΠ.ΠΟ., την οποία θα «αναπτύσσει» και θα «διαχειρίζεται», δηλαδή θα νέμεται και θα εμπορευματοποιεί τα μνημεία για 50+50 χρόνια. Βρισκόμαστε μπροστά σε πράξεις συναλλακτικού χαρακτήρα. Τα μνημεία δεν πωλούνται μεν, αλλά ενοικιάζονται για 50+50 χρόνια, μια συνταγή ακριβώς όπως και στον νόμο 4761/2020 για τον μακροχρόνιο δανεισμό αρχαιοτήτων στο εξωτερικό (δανείζονται για 25+25 χρόνια, ενώ η αρχική πρόταση ήταν 50+50 χρόνια). Εκεί, βέβαια, δανείζει τις αρχαιότητες το ίδιο το ΥΠ.ΠΟ., δηλαδή το κράτος, ενώ εδώ μια Α.Ε. τις ενοικιάζει και η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν γίνεται πλέον από το κράτος, όπως ορίζει ο νόμος. Και επειδή μια ανώνυμη εταιρεία δεν είναι κράτος, με το συγκεκριμένο νομοθέτημα δημιουργείται μέγα νομικό πρόβλημα, σύμφωνα με έγκριτους νομικούς. Η ίδρυσή της παραβιάζει όχι μόνο το άρθρο 7 του αρχαιολογικού νόμου αλλά και το ίδιο το άρθρο 24 του Συντάγματος της Ελλάδας που αναφέρεται στην υποχρέωση του κράτους να προστατεύει τα μνημεία και το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Η ανάθεση σε εταιρικούς μηχανισμούς Α.Ε. της διαχείρισης των αγαθών αυτών, εκμισθώνοντας και παραχωρώντας τα, αλλοιώνει τον δημόσιο και παιδαγωγικό χαρακτήρα τους και τα μετατρέπει σε αντικείμενα εμπορικής εκμετάλλευσης, σε σύγκρουση με τον «εκτός συναλλαγής» ορισμό του νόμου. Η διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι κατοχυρωμένο δημόσιο δικαίωμα και δεν χωρά στους οικονομικούς απολογισμούς μιας ιδιωτικής εταιρείας, που έρχονται σε αντίθεση με τον βαρύ συμβολισμό των κινητών και ακίνητων μνημείων της χώρας. Στην πραγματικότητα, με την πρόσφατη ψήφιση καταρρακώνεται η δημοκρατία.
Τα τελευταία χρόνια το ΥΠ.ΠΟ. υλοποίησε με νομοσχέδια τη μετατροπή των 5 μεγάλων μουσείων της χώρας σε ΝΠΔΔ και του Ταμείου του, δηλ. του ΤΑΠΑ (Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων), σε ΟΔΑΠ (Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων) ως εκσυγχρονισμό της διαχείρισης και ως αναβάθμιση των υποδομών. Σήμερα, ανερυθρίαστα, με την ίδια αιτιολογία, προχωρεί σε περαιτέρω καταστροφικές ενέργειες για την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας, με απώτερο σκοπό, όπως φαίνεται, να αποδώσει τα μνημεία προς εκμετάλλευση σε επιχειρηματικά συμφέροντα με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, απαλλαγμένα από τον «ενοχλητικό» έλεγχο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
Κατά την επταετία αυτή έχει προκύψει διαστρέβλωση της αρχαιολογικής νομοθεσίας από την κυβέρνηση, αρχής γενομένης με την απόσπαση των αρχαιοτήτων και την εν μέρει επανατοποθέτησή τους στον σταθμό Βενιζέλου του μετρό της Θεσσαλονίκης (άρθρο 42 του κώδικα νομοθεσίας) και τον τρόπο αντιμετώπισης των αρχαιοκαπηλικών προϊόντων της υπόθεσης Stern, για να αναφερθούν οι πιο τρανταχτές περιπτώσεις. Αντί η Πολιτεία να παίρνει μέτρα και να προσλαμβάνει μόνιμο προσωπικό για την καλύτερη προστασία των μνημείων και λειτουργία των μουσείων και για αναβάθμιση του κοινωνικού και εκπαιδευτικού τους χαρακτήρα, αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά μόνο ως εμπόρευμα δημιουργώντας μια Α.Ε. για την υλοποίηση του σκοπού αυτού, έχοντας ήδη καταστήσει απαγορευτικά τα μνημεία για επίσκεψη από τον μέσο Έλληνα πολίτη, με τις υπέρογκες αυξήσεις και άλλες ρυθμίσεις που μπορούν να χαίρονται μόνο οι προνομιούχοι.
Αναγκαστικά οδηγείται κανείς στη διαπίστωση ότι το πλήθος των εγκαινίων σε αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία και μνημεία, που έχει κατακλύσει το τελευταίο προεκλογικό διάστημα τη χώρα (έργα ολοκληρωμένα ή ημιτελή, νέα ή ανασυρμένα από το ντουλάπι και ξανά εγκαινιασμένα), αποσκοπεί ακριβώς σε αυτή την εμπορική αντιμετώπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς: πώς θα εξασφαλίζει περισσότερο χρήμα μια Α.Ε. που θα βρίσκεται υπό τον απόλυτο έλεγχο του υπουργού Πολιτισμού και που θα διαχειρίζεται τα μνημεία αποκλειστικά με όρους κέρδους, σε συνεννόηση με ιδιωτικά, εμπορικά, επιχειρηματικά δίκτυα.
Με το ίδιο νομοσχέδιο ιδρύεται ακόμη ένα νέο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) που προστίθεται στα 5 μεγάλα μουσεία, με την επωνυμία «Φορέας Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς», που αποκόπτει τους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους από τον κορμό της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και προαναγγέλλει την παράδοση και άλλων σπουδαίων αρχαιολογικών χώρων στη συνέχεια.
Οι έντονες και καθολικές αντιδράσεις και η καταψήφιση του νομοσχεδίου από όλους τους βουλευτές της αντιπολίτευσης δείχνουν ότι ο Έλληνας πολίτης κατά κύριο λόγο αντιτίθεται σε οποιαδήποτε νομοθετική πράξη αλλοιώνει τον χαρακτήρα των πολιτιστικών αγαθών της χώρας και από δημόσια αγαθά για προστασία τα μετατρέπει σε εμπόρευμα προς συναλλαγή. Αντιδρά στις εμπορικές πράξεις συναλλακτικού χαρακτήρα που προτάσσονται κυνικά απέναντι στον κοινωνικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα που είχε το πρώην ΤΑΠΑ. Αντιδρά στον κίνδυνο αλλαγής αντίληψης των μνημείων για τις επόμενες γενιές από δημόσια αγαθά και συλλογική μνήμη της κοινωνίας σε επιχειρηματικά προϊόντα προς εκμετάλλευση και συναλλαγή.
Καθώς η άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων είναι οικονομική συναλλαγή, θεωρούμε την επιτυχημένη λειτουργία του πρώην ΤΑΠΑ (υποστήριξη μουσείων και χώρων, εκδόσεις, εκμαγεία και αντίγραφα, απαλλοτριώσεις) ως τη μόνη ενδεδειγμένη λύση, με την παράλληλη αύξηση του τακτικού προσωπικού του που έχει πλέον συρρικνωθεί με τις συνταξιοδοτήσεις των πρόσφατων χρόνων. Μόνη ελπίδα είναι η δέσμευση της αντιπολίτευσης, ευθύς ως αλλάξει η παρούσα κατάσταση, για την κατάργηση τέτοιων καταστροφικών για την πολιτιστική κληρονομιά, αντισυνταγματικών νόμων.
* Πρώην γ.γ. του ΥΠΠΟ, επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς και διευθύντρια Ανασκαφών στον λόφο Καστέλλι
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr