Στην ερευνητική δημοσιογραφική γλώσσα στη διεθνή πολιτική δημόσια σφαίρα, με αφορμή τις πρόσφατες εξελίξεις στη Γερμανία , διατυπώνονται θέσεις και απόψεις για την άνοδο του νέου ολοκληρωτισμού οι οποίες μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο κατηγορίες, σε δύο ερμηνευτικούς τύπους: ο ένας ερμηνευτικός τύπος υποστηρίζει ότι η εκλογική επικράτηση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) έχει τις ρίζες της στην ανολοκλήρωτη επανένωση (έτος 1989) των δύο γερμανικών κρατών: της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (BRD) και της Λαοκρατικής Γερμανικής Δημοκρατίας (DDR).
Δεν επρόκειτο για επανένωση, αλλά ουσιαστικά για διοικητικο-γραφειοκρατική ενσωμάτωση της Ανατολικής Γερμανίας στο κράτος της Δυτικής Γερμανίας. Την άποψη αυτή, δηλαδή της στρεβλής και ανορθολογικής επανένωσης, έχει υποστηρίξει ο Jürgen Habermas σε σχετικό κείμενό του εκείνης της εποχής. Το ερώτημα όμως στις μέρες μας σήμερα είναι το εξής: το γεγονός της ανορθολογικής πολιτικής διαμεσολάβησης ανάμεσα σε δύο μορφές ζωής, όπως ήταν αυτές του εκδυτικισμού της Δυτικής Γερμανίας από τη μια και του σοσιαλιστικού τρόπου ζωής στην Ανατολική Γερμανία από την άλλη, μπορεί να λειτουργήσει ως ερμηνευτικό σχήμα για την επανεμφάνιση του ολοκληρωτισμού στη σημερινή δημοκρατική Γερμανία;
Ο άλλος ερμηνευτικός τύπος διεισδύει πιο βαθιά στην ιστορία. Είναι περισσότερο ιστορικο-ιδεολογικός και λιγότερο πολιτικο-πρακτικός. Σύμφωνα μ’ αυτή την ερμηνεία, τον πρωτεύοντα ρόλο στις νέες κοινωνικο-πολιτικές εξελίξεις παίζει το «πνεύμα της Πρωσίας». Από την έρευνα με αντικείμενο την ιστορική εξέλιξη της Κεντρικής Ευρώπης, μαθαίνουμε πως υπάρχουν, εάν όχι υπεριστορικές οντότητες, τουλάχιστον πραγματολογικά πλαίσια σε ιστορικό επίπεδο που εξακολουθούν με νέες μορφές να επικαθορίζουν την ιστορική εξέλιξη. Αναφέρω χαρακτηριστικά το «πνεύμα της Ρωσίας» και το «πνεύμα της Πρωσίας», όπως το βιώνουμε στον εικοστό πρώτο αιώνα σε νέα ιστορική έκφραση.
Στο ερώτημα εάν τελικά το «πνεύμα της Πρωσίας» μπορεί να ισχύσει ως ερμηνευτικό σχήμα για να αναλυθεί η νέα ιστορική συγκυρία στη δημοκρατική Γερμανία δεν μπορεί να δοθεί μια τελική και οριστική απάντηση. Κωδικοποιώντας τα δύο νέα ερμηνευτικά σχήματα για την άνοδο του νέου ολοκληρωτισμού με την επωνυμία «Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), θέλω να υποστηρίξω ότι και οι δύο ερμηνευτικές στάσεις (Verhalten) διατυπώνουν μερικές όψεις του προβλήματος. Δεν είναι καθολικές ερμηνείες. Θέλω να αναφέρω χαρακτηριστικά ότι η ερμηνευτική υπόθεση εργασίας, ότι η πολιτική κοινωνία της πρώην Ανατολικής Γερμανίας μεταμορφώνεται σε «συναισθηματική συνθήκη» για τον χαμένο παράδεισο του σοσιαλιστικού τρόπου ζωής της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, είναι λανθασμένη από επιστημολογική και πολιτική άποψη. Επί χρόνια έζησα την καθημερινότητα της ζωής μου ως επισκέπτης καθηγητής στα πανεπιστήμια των περιοχών των κρατιδίων αυτών της πρώην Ανατολικής Γερμανίας (Λιψία, Δρέσδη, Βαϊμάρη, Ιένα) και κατάλαβα ότι οι κοινωνικές τάξεις αναζητούσαν ένα άλλο μοντέλο ανθρώπινης ζωής πέραν του καπιταλισμού, αλλά αυτό δεν δικαιολογεί τη «μεταμόρφωση» των πολιτών σε κομισάριους του ολοκληρωτισμού.
Οπως διαφαίνεται στον ιστορικό ορίζοντα, η Γερμανία (η αγαπημένη μου πολιτική πατρίδα) με τη δημοκρατική παράδοση των 80 χρόνων (1949-2029) δεν θα υφίσταται σε λίγα χρόνια ως πολιτική μορφή ζωής. Σύμφωνα με την πολιτική ερμηνεία του Hegel για την ιστορία, μια άλλου τύπου μορφή ζωής θα τη διαδεχθεί στην πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης. Αλλά αυτού του τύπου η ιστορική εξέλιξη δεν σημαίνει με κανέναν τρόπο ότι η Ευρώπη θα πρέπει να ξαναζήσει και στον εικοστό πρώτο αιώνα σε συνθήκες απάνθρωπης φρίκης. Η υπεράσπιση του ανθρώπου είναι το ύψιστο και πολιτικό έργο της Ευρώπης σήμερα.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr