«Μετράμε κλειδιά που παραδίδονται και σπίτια που κατοικούνται» και όλα αυτά σε διαρκή απολογισμό ανά εξάμηνο: αυτή είναι η βασική φιλοσοφία της καλά επεξεργασμένης πρότασης για την άμεση αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, που έχουν εκπονήσει η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη και ο Τομέας Στεγαστικής Πολιτικής -επικεφαλής του οποίου είναι ο καταξιωμένος, εξειδικευμένος δικηγόρος στα θέματα αυτά, Δημήτρης Λυρίτσης- και την οποία πρόταση παρουσιάζει σήμερα η «Εφημερίδα των Συντακτών».
Οι 50.000 νέες προσιτές στεγαστικές επιλογές σε βάθος τετραετίας απαντούν στο πρόβλημα έλλειψης σπιτιών με παράπλευρη ωφέλεια την επανεκκίνηση της οικοδομής, ενώ με την αύξηση της προσφοράς βέβαιον είναι ότι στο τέλος θα επέλθει εκλογίκευση στα νοίκια.
Διαφορά κουλτούρας
Ξεκινώντας από τη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης πρότασης, κλειδί για την επίλυση του χρόνιου στεγαστικού ζητήματος είναι η διαπίστωση ότι η στήριξη της ζήτησης δεν παράγει από μόνη της κατοικία. Οταν περισσότερα χρήματα διεκδικούν τα ίδια λίγα σπίτια οι τιμές ενισχύονται. Το σχέδιο της ΕΛΑΣ, αντιθέτως, δίνει στην κοινωνία περισσότερα σπίτια και αυτή είναι μια βασική διαφορά κουλτούρας με την ασκούμενη κυβερνητική πολιτική.
Γι’ αυτό και η ΕΛΑΣ προχωράει από την επιδότηση της ακρίβειας στην παραγωγή προσιτής κατοικίας. Το Δημόσιο χαράσσει τον στόχο, οι δήμοι σχεδιάζουν τις ανάγκες κάθε τόπου και δημόσιοι, δημοτικοί, συνεταιριστικοί, κοινωνικοί και ιδιωτικοί φορείς παράγουν κατοικίες μέσα σε έναν κοινό δεσμευτικό κανόνα προσιτότητας.
30.000 νέα σπίτια
Τα βασικά σημεία της πρότασης, που παρουσιάζει σήμερα η «Εφημερίδα των Συντακτών», έχουν ως εξής:
Εν πρώτοις είναι χρήσιμο να διευκρινιστεί ότι οι 50.000 αυτές στεγαστικές επιλογές δεν είναι όλες νεόδμητες κατοικίες. Είναι η μεγάλη τους πλειονότητα, οι 30.000, ενώ άλλες 10.000 κατοικίες είναι από μετατροπές και οι υπόλοιπες 10.000 θα είναι κλειστά σπίτια που θα δοθούν ξανά σε χρήση.
Η φιλοσοφία αλλάζει από την επιδότηση της ακρίβειας στην παραγωγή προσιτής κατοικίας με την αρχή «μετράμε κλειδιά που παραδίδονται και σπίτια που κατοικούνται»
Συνεπώς, οι 40.000 από τις 50.000 κατοικίες αποτελούν καθαρή προσθήκη στο οικιστικό απόθεμα, ενώ οι 10.000 κλειστές κατοικίες προσφέρουν τη γρήγορη συμπληρωματική λύση που χρειάζεται η πρώτη περίοδος εφαρμογής, επισημαίνουν οι αρχιτέκτονες του σχεδίου.
Ειδικά για τις 30.000 νεόδμητες κατοικίες, αυτές θα βρουν… στέγη σε δημόσια και δημοτική γη, σε αδρανή στρατόπεδα και μεγάλες δημόσιες εκτάσεις, σε ακίνητα θεσμικών φορέων και σε ιδιωτικές αναπτύξεις με κοινωνικό αντάλλαγμα. Η κατασκευή θα γίνεται με δημόσια έργα, κοινωνική αντιπαροχή νέας γενιάς, συνεταιριστικά σχήματα, φορείς περιορισμένου κέρδους και συμπράξεις με ιδιώτες υπό σαφείς όρους.
Οι μετατροπές αφορούν κενά δημόσια κτίρια, παλιά γραφεία, εμπορικά ή επαγγελματικά ακίνητα, ξενοδοχειακές μονάδες και άλλα κατάλληλα κτίρια, τα οποία θα αποκτούν οικιστική χρήση μετά από βαθιά ανακατασκευή και ενεργειακή αναβάθμιση.
Για τις κλειστές κατοικίες, ο ιδιοκτήτης αποκτά χρηματοδότηση ανακαίνισης, φορολογική σταθερότητα, εγγυημένο μίσθωμα, ασφάλιση ζημιών και επαγγελματική διαχείριση. Σε αντάλλαγμα, η κατοικία εντάσσεται για 8–12 χρόνια σε ασφαλή προσιτή μίσθωση.
3 προτάσεις
Πιο αναλυτικά, η ΕΛΑΣ σχεδιάζει και προτείνει:
Τη δημιουργία οργανωμένων Πάρκων Κοινωνικής Στέγης σε μεγάλες δημόσιες και δημοτικές εκτάσεις, κοντά σε μέσα μεταφοράς, πανεπιστήμια, νοσοκομεία και κέντρα απασχόλησης. Κατοικία, πράσινο, παιδικοί σταθμοί, τοπικές υπηρεσίες, χώροι πολιτισμού και καθημερινό εμπόριο θα σχεδιάζονται μαζί.
Τη σύσταση Εθνικής Τράπεζας Γης και Κτιρίων για τη Στέγη. Με ενιαία απογραφή δημόσιων και δημοτικών ακινήτων, τεχνική και πολεοδομική αξιολόγηση, στρατηγικές αγορές γης και συνεχή παραγωγή ώριμων οικοπέδων. Η δημόσια γη παραμένει δημόσια. Παραχωρείται με μακροχρόνιο δικαίωμα επιφανείας ή μίσθωση, ώστε να μειώνεται το κόστος του έργου και να διατηρείται ο κοινωνικός έλεγχος. Στη λήξη της παραχώρησης, το κτίριο και η πλήρης χρήση επιστρέφουν στον δημόσιο κύριο.
Κοινωνική αντιπαροχή νέας γενιάς, η οποία γίνεται βασικό και συστηματικό εργαλείο παραγωγής μεγάλης κλίμακας. Το Δημόσιο ή ο δήμος εισφέρει τη χρήση της γης, ο ανάδοχος αναλαμβάνει μελέτη, χρηματοδότηση, κατασκευή και, όπου συμφέρει, συντήρηση, ενώ η κοινωνία αποκτά μόνιμες προσιτές κατοικίες.
Golden Visa
Ενα σημείο που προκάλεσε αντιπαράθεση με κυβέρνηση και άλλα κόμματα τα προηγούμενα 24ωρα είναι η χρήση της Golden Visa. Σύμφωνα με τα αρμόδια στελέχη της Συμπαράταξης, η προσέλκυση επενδύσεων αποκτά παραγωγικό προσανατολισμό. Η Golden Visa αποσυνδέεται πλήρως από την αγορά ακινήτων και οι επενδυτικές άδειες διαμονής κατευθύνονται σε παραγωγικές επενδύσεις, καινοτομία και θέσεις εργασίας. Αντιθέτως, για τις επενδυτικές αγορές υφιστάμενης κατοικίας από μη μόνιμους κατοίκους τρίτων χωρών προτείνεται η θέσπιση διπλάσιας φορολογικής επιβάρυνσης, με εφαρμογή που θωρακίζει το μέτρο στο ευρωπαϊκό δίκαιο.
Οικονομικό κόστος
Ενα σημείο έντονης αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση ήταν το κόστος της στεγαστικής πρότασης. Οπως προκύπτει από τη μελέτη, τα 3/5 αφορούν νέες κατοικίες, οι πόροι δεν θα είναι όμως μόνον κρατικοί, διευκρινίζουν αρμόδιες πηγές της λεωφόρου Αμαλίας.
Με ένα κόστος περί τα 5,83 δισ. (βασικό σενάριο), η βασική πηγή προέρχεται από κοινοτικούς πόρους (μακροχρόνια δάνεια ΕΤΕπ, ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις και πόροι συνοχής), όπως επίσης ιδιωτικά, συνεταιριστικά και ιδιοκτητικά κεφάλαια. Με αφορμή δε, το πρώτο σκέλος (ευρωπαϊκοί πόροι) αναδεικνύεται ταυτόχρονα και κάτι ακόμη: είναι, πράγματι, κρίσιμο ποια ελληνική κυβέρνηση θα διαπραγματευθεί τον Κοινοτικό προϋπολογισμό και με ποιες προτεραιότητες, μεταξύ άλλων, και στη στεγαστική πολιτική.
Κριτική κατά της κυβέρνησης
Την επταετία που πέρασε, παρατηρήθηκε όξυνση του στεγαστικού προβλήματος, αφού, σύμφωνα με τα αρμόδια στελέχη της ΕΛΑΣ, η κυβερνητική πολιτική έδωσε βάρος στη χρηματοδότηση της ζήτησης: δάνεια για αγορά από ένα περιορισμένο απόθεμα, επιδόματα και επιστροφές ενοικίου, επιδοτήσεις ανακαίνισης χωρίς ενιαία και μακρόχρονη κοινωνική δέσμευση. Ακόμη και η Εθνική Στρατηγική 2026–2035 παρουσιάζει μαζί κατασκευές, ανακαινίσεις ιδιοκατοίκησης και παρεμβάσεις διαφορετικής φύσης.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι «στον πυρήνα της γενικής κοινωνικής κατοικίας η κυβέρνηση προβλέπει 2.350 νέες κατοικίες σε δημόσιες εκτάσεις, ενώ στα πρώτα οκτώ ακίνητα κοινωνικής αντιπαροχής αντιστοιχούν περίπου 130 κατοικίες κοινωνικού χαρακτήρα. Η κλίμακα απέχει από το μέγεθος της ανάγκης», πιστεύουν στην Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη και τον αρμόδιο τομέα.
Η πολιτική κόντρα
Υπενθυμίζεται ότι η πρόταση της ΕΛΑΣ στη στεγαστική κρίση, η αναφορά, εν προκειμένω, του Αλέξη Τσίπρα από τη Θεσσαλονίκη («χτίζουμε 50.000 νέες προσιτές επιλογές μέσα σε τέσσερα χρόνια») αποτέλεσε αφορμή για σκληρή κόντρα με την κυβέρνηση. Ο εκπρόσωπος της οποίας, Παύλος Μαρινάκης είπε, στην ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ότι το στεγαστικό πρόγραμμα της Συμπαράταξης, μόνον αυτό, κοστίζει 8 δισ. (υπολογίζοντας με 2.000 ευρώ το τετραγωνικό κάθε σπίτι 80 τετραγωνικών, αυτό οδηγεί σε ένα κόστος της τάξης των 160.000 ευρώ, άρα οι 50.000 κατοικίες έχουν κόστος 8 δισ.). Το πολιτικό δε συμπέρασμα του κυβερνητικού εκπροσώπου ήταν ότι «δεν χρειάζεται μεγάλη ανάλυση για να καταλάβει κανείς το μέγεθος της κοροϊδίας. Η μόδα αυτή των υποσχέσεων είναι ξεπερασμένη, μαζί με το τέλος των ψευδαισθήσεων», υποστήριξε.
Βέβαια, εκεί που ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ έκανε λόγο για «επιλογές», ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης διάβαζε νεόδμητα σπίτια. Η διαφορά είναι προφανής, γι’ αυτό και η Συμπαράταξη στην απάντησή της κατηγορούσε την κυβέρνηση ότι «κοστολογεί τις 50.000 προσιτές στεγαστικές επιλογές σαν να επρόκειτο το Δημόσιο να χτίσει από την αρχή και να πληρώσει τοις μετρητοίς 50.000 καινούργια διαμερίσματα των 80 τετραγωνικών». Με τον τρόπο αυτό όμως, συμπλήρωνε, «αγνοεί την αξιοποίηση κενών κατοικιών και δημόσιων ακινήτων, τις ανακαινίσεις, τις συμπράξεις και τη μόχλευση ιδιωτικών και ευρωπαϊκών κεφαλαίων».
Διαβάστε περισσότερα