Σε πολύ δύσκολο αίνιγμα έχουν μετατραπεί οι προβλέψεις για τις τιμές στα ράφια των σουπερμάρκετ, όπως αυτές θα διαμορφωθούν από τον Σεπτέμβριο, εν μέσω διεθνών ανησυχιών για τον πόλεμο στο Ιράν, τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Οι φόβοι για ένα παγκόσμιο πληθωριστικό κύμα, που θα φέρει μεγάλες ανατιμήσεις και στα ελληνικά ράφια, είναι υπαρκτοί στην αγορά, ενώ η κυβέρνηση αρκείται σε επικοινωνιακές ασκήσεις με την πολυσυζητημένη «συμφωνία κυρίων» για μειώσεις 5% έως 20%.
Οι χθεσινές ανακοινώσεις της Eurostat σχετικά με τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό Ιουλίου στην ευρωζώνη δίνουν μια «ανάσα» στους Ελληνες καταναλωτές, καθώς δείχνουν ότι στην Ελλάδα είχαμε τη μεγαλύτερη μηνιαία μείωση πληθωρισμού στην ευρωζώνη (-1,4%) και πέσαμε στο 2,7%, που είναι χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ευρωζώνη (2,9%).
Επιμέρους στοιχεία για τις βασικές συνιστώσες του δείκτη τιμών καταναλωτή που προκάλεσαν την απότομη αυτή μείωση στην Ελλάδα δεν δίνονται σε αυτή τη φάση από τη Eurostat, αλλά πιθανότατα εξηγείται από το γεγονός ότι στην Ελλάδα είχαν σημειωθεί μεγάλες αυξήσεις στα καύσιμα τους αμέσως προηγούμενους μήνες, κατά πολύ μεγαλύτερες από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, και τον Ιούλιο οι τιμές των καυσίμων υποχώρησαν, συμπαρασύροντας τον πληθωρισμό.
Ωστόσο, η γενική τάση στην ευρωζώνη είναι προς την αύξηση του πληθωρισμού (από 2,8% τον Ιούνιο σε 2,9% τον Ιούλιο, με επιτάχυνση του ενεργειακού δείκτη από 8,5% σε 10%). Για την Ελλάδα, η «ανάσα» του Ιουλίου πιθανότατα θα αποδειχθεί προσωρινή, ιδιαίτερα αν παραταθεί η κρίση στο Ιράν και διατηρηθούν υψηλές οι τιμές του πετρελαίου.
Εν μέσω των διεθνών αναταράξεων, η ελληνική αγορά βασικών καταναλωτικών αγαθών καλείται να λειτουργήσει σε ένα θεσμικό πλαίσιο αντίρροπων δυνάμεων:
Από τη μία, η κυβέρνηση συμφώνησε να αποσύρει το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, αποδεχόμενη το αίτημα των επιχειρήσεων για την κατάργηση ενός μέτρου που είχε υψηλό διαχειριστικό κόστος, δημιουργούσε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και τις εξέθετε σε κίνδυνο υψηλών προστίμων. Ενα σημαντικό ερώτημα που τίθεται πλέον, αφού έχουν αντληθεί και σοβαρά διδάγματα από την πληθωριστική «έκρηξη» του 2023–2024, η οποία είχε χαρακτηριστικά «πληθωρισμού απληστίας», είναι αν και σε ποιο βαθμό η απόσυρση του περιορισμού στα περιθώρια κέρδους θα δώσει την ευκαιρία στις επιχειρήσεις να προχωρήσουν σε μεγαλύτερες αυξήσεις από αυτές που δικαιολογούνται από αύξηση κόστους.
Από την άλλη, το «αντάλλαγμα» που δόθηκε από τις επιχειρήσεις για την κατάργηση του πλαφόν είναι η συμφωνία για μειώσεις τιμών 5% έως 20% από τον Σεπτέμβριο σε πολλές κατηγορίες βασικών προϊόντων και με προοπτική να διατηρηθούν αυτές οι μειώσεις για ένα τετράμηνο.
Πηγές με καλή γνώση της αγοράς εκτιμούν ότι η «συμφωνία κυρίων» δεν θα έχει ουσιαστική επίδραση στη διαμόρφωση χαμηλότερων τιμών για τους καταναλωτές και, πολύ περισσότερο, δεν θα φέρει οφέλη με χρονική διάρκεια.
Οπως τονίζουν, οι μειώσεις που εξετάζουν τώρα οι προμηθευτές των σουπερμάρκετ απλώς θα ενσωματωθούν στη γενικότερη πολιτική προώθησης των προϊόντων, μέσω εκπτώσεων και προωθητικών ενεργειών, χωρίς να αλλάζει η μεγάλη εικόνα του επιπέδου των τιμών. Κατά κανόνα, τα προϊόντα που θα επιλεγούν θα είναι όσα δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλή και έπαιρναν εμπορική ώθηση με εκπτώσεις και προωθητικές ενέργειες.
Η συμφωνία προβλέπει ότι η βάση υπολογισμού των μειώσεων θα είναι η κανονική τιμή ραφιού, χωρίς προσφορές, στις 27 Αυγούστου 2026. Σε αυτή την τιμή θα υπολογίζεται η έκπτωση 5% έως 20% για τέσσερις μήνες. Ετσι, με τις κατάλληλες προσαρμογές από τον προμηθευτή, το τελικό κόστος που θα έχει από αυτές τις εκπτώσεις θα είναι περίπου το ίδιο με το κόστος που θα είχε για να προχωρήσει σε τακτικές εκπτώσεις, προσφορές και προωθητικές ενέργειες. «Αντί να γίνει μια μείωση τιμής κατά 10% για δύο μήνες, θα γίνεται μείωση 5% για τέσσερις μήνες», λέει χαρακτηριστικά πηγή με γνώση της αγοράς, τονίζοντας ότι τελικά το αποτέλεσμα θα είναι να ενσωματωθεί η «συμφωνία κυρίων» στην εμπορική πολιτική των επιχειρήσεων, χωρίς αυτό να φέρει ουσιώδη ελάφρυνση στο κόστος του «καλαθιού της νοικοκυράς».
Αλλωστε, όλα αυτά δεν ξεφεύγουν από τους άγραφους νόμους της αγοράς. Οπως έχει αποκαλύψει η «Εφ.Συν», με βάση στοιχεία της Επιτροπής Ανταγωνισμού, οι πραγματικές τιμές αγοράς των προϊόντων από τα σουπερμάρκετ αντιστοιχούν στο 60% των ονομαστικών, αν αφαιρεθούν οι διάφορες «παροχές» του προμηθευτή προς τον λιανέμπορο, οι οποίες δημιουργούν τελικά ένα «καπέλο» στις τιμές των προμηθευτών.
Οπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς, η «συμφωνία κυρίων» θυμίζει την παλαιότερη πρωτοβουλία (επί ημερών Αδ. Γεωργιάδη) με το αλήστου μνήμης «καλάθι του νοικοκυριού», που είχε κάποια επικοινωνιακά οφέλη για την κυβέρνηση, χωρίς να επιβεβαιωθεί όμως ότι είχε ουσιαστική επίδραση στο επίπεδο των τιμών στα ράφια των σουπερμάρκετ.
Ξεφεύγει πολύ πάνω από την Ευρώπη ο πληθωρισμός
Την ώρα που κυβέρνηση και επιχειρήσεις εξαντλούν τις δυνάμεις τους σε ασκήσεις επικοινωνιακού χαρακτήρα, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, όπως καταγράφονται από την Τράπεζα της Ελλάδος, δίνουν μια άκρως ανησυχητική εικόνα για τον πληθωρισμό στην Ελλάδα, που ξεφεύγει σε ρυθμούς πολύ ταχύτερους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης (πίνακας).
Σε ό,τι αφορά τον εναρμονισμένο γενικό δείκτη τιμών, αυτό δηλαδή που ορίζουμε ως «πληθωρισμό», ενώ το 2023 η Ελλάδα ήταν χαμηλότερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης (4,2% έναντι 5,4%), η τάση αντιστράφηκε πλήρως. Το 2024 και το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε υψηλότερα ποσοστά, ενώ η απόκλιση κορυφώθηκε το δεύτερο τρίμηνο του 2026, με τον δείκτη στην Ελλάδα να σκαρφαλώνει στο 4,4, έναντι 3,0% της ευρωζώνης.
Η κατηγορία της ενέργειας αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή απόκλισης. Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2026, ο δείκτης ενέργειας στην Ελλάδα εκτινάχθηκε στο 21,6% και 20% αντίστοιχα, σχεδόν διπλάσιος από το 10,8% που κατέγραψε η ευρωζώνη τους ίδιους μήνες.
Ο πυρήνας του πληθωρισμού (εξαιρουμένης της ενέργειας, των τροφίμων, του αλκοόλ και του καπνού) αποδεικνύεται πιο επίμονος στην Ελλάδα. Από το 2024 και μετά, παραμένει σταθερά υψηλότερος. Τον Ιούνιο του 2026 διαμορφώθηκε στο 3,2 για την Ελλάδα, συγκριτικά με το 2,4 της ευρωζώνης.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει σταθερά υψηλότερες ανατιμήσεις στα φρέσκα τρόφιμα τα τελευταία έτη, με τον δείκτη τον Μάρτιο του 2026 να φτάνει το 9,9% (έναντι 4,2% στην Ευρώπη) και να αποκλιμακώνεται ελαφρώς στο 5,1% τον Ιούνιο (έναντι 3,2 στην Ευρώπη). Μόνο στην κατηγορία των επεξεργασμένων τροφίμων οι ανατιμήσεις στην Ελλάδα είναι μικρότερες από την ευρωζώνη (0,6% το β’ τρίμηνο 2026, έναντι 1,2% στην ευρωζώνη).
Το «καλάθι» σε Ελλάδα και Ευρώπη
Οι τακτικές έρευνες του Ινστιτούτου Ερευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Προϊόντων (ΙΕΛΚΑ) δείχνουν ότι οι τιμές του τυπικού καλαθιού του νοικοκυριού στα ελληνικά σουπερμάρκετ είναι φθηνότερες σε σχέση με οκτώ χώρες της Ευρώπης (Γαλλία, Αγγλία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Ρουμανία, Βουλγαρία). Σε όλες αυτές τις χώρες, βέβαια, με εξαίρεση τη Βουλγαρία, η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών είναι μεγαλύτερη από την Ελλάδα.
Σημειώνεται, επίσης, ότι οι τιμές στην Ελλάδα «φουσκώνουν» υπερβολικά από τον ΦΠΑ, καθώς η χώρα μας έχει τους υψηλότερους συντελεστές μετά τη Βουλγαρία.
Αν και είναι γενικά φθηνότερο το καλάθι στο ελληνικό σουπερμάρκετ από το αντίστοιχο γερμανικό, δεν λείπουν τα προϊόντα που ο Γερμανός καταναλωτής (με την πολύ μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη) αγοράζει φθηνότερα από τον Ελληνα.
Πολλά από αυτά που είναι ακριβότερα στην Ελλάδα είναι προϊόντα που διακινούνται από πολυεθνικούς ομίλους. Οπως φαίνεται στον πίνακα, δέκα προϊόντα, με πρώτο το μοσχαρίσιο κρέας, είναι στην Ελλάδα έως και 23% ακριβότερα από τη Γερμανία.
Οταν αφαιρεθεί ο ΦΠΑ (ο οποίος είναι αισθητά υψηλότερος στην Ελλάδα), η λίστα των προϊόντων που παραμένουν πιο ακριβά στη χώρα μας μειώνεται στα 5 (πίνακας).
Διαφορές πληθωρισμού Ελλάδας – Ευρωζώνης (τελικές τιμές)
Πού είναι ακριβότερη η Ελλάδα από τη Γερμανία (τελικές τιμές)
Πού είναι ακριβότερη η Ελλάδα από τη Γερμανία (τιμές χωρίς ΦΠΑ)