-ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΞΕΝΟΔΟΧΙΑ
-Από το 0,5% στο 0,75% το 2024 και τώρα στο 1%, νέα αύξηση 33,3% και συνολική επιβάρυνση 100% σε μόλις δύο χρόνια, χωρίς διαβούλευση με τον κλάδο
-Στα 588 εκατ. ευρώ οι εισπράξεις από το τέλος ανθεκτικότητας το 2025, με πρόβλεψη για περισσότερα από 770 εκατ. το 2026
-Επιστολή της ΠΟΞ στον πρωθυπουργό και αντίδραση του ΣΕΤΕ, σοβαρά ερωτήματα για την ανταποδοτικότητα των πόρων#money-grid-35365{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li.last{margin-right:0;}#money-grid-35365>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-35365>li{width:100%;}}
Νέα φορολογική επιβάρυνση για την ελληνική ξενοδοχία εξήγγειλε η κυβέρνηση, επιλέγοντας για ακόμη μία φορά τον Τουρισμό ως πηγή πρόσθετων εσόδων για τη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Με την ανακοίνωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, στο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), ανοίγει ο δρόμος για την αύξηση του τέλους διαμονής παρεπιδημούντων στο 1%, από 0,75% σήμερα και 0,5% μόλις πριν από δύο χρόνια. Πρόκειται για έναν δυνητικό διπλασιασμό της επιβάρυνσης μέσα σε μία διετία, σε μια περίοδο κατά την οποία τα ελληνικά ξενοδοχεία αντιμετωπίζουν τεράστιες πιέσεις από το ενεργειακό κόστος, τις ανατιμήσεις, το αυξημένο κόστος εργασίας και τον ολοένα εντονότερο διεθνή ανταγωνισμό.
Η εξαγγελία προκάλεσε την άμεση αντίδραση των δύο κορυφαίων θεσμικών φορέων του ελληνικού Τουρισμού, του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ) και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ), οι οποίοι διαφωνούν με τη νέα αύξηση, θέτοντας ευθέως ζήτημα φορολογικής ανταγωνιστικότητας, ανταποδοτικότητας των τελών και ίσης μεταχείρισης των διαφορετικών μορφών τουριστικής διαμονής.
Το πλέον εξοργιστικό είναι ότι η νέα επιβάρυνση εξαγγέλλεται την ίδια στιγμή που οι μεγάλες διεθνείς τουριστικές αγορές και οι κορυφαίοι tour operators εκπέμπουν σαφή μηνύματα για την αυξανόμενη ακρίβεια των διακοπών στην Ελλάδα, το υψηλό κόστος των αεροπορικών μεταφορών και την ανάγκη συγκράτησης των τιμών.
Οι διεθνείς tour operators πιέζουν για ανταγωνιστικότερα τουριστικά πακέτα, οι αεροπορικές εταιρείες αντιμετωπίζουν εκρηκτική αύξηση του κόστους καυσίμων και οι Έλληνες ξενοδόχοι προσπαθούν να διατηρήσουν τις τιμές τους σε επίπεδα που θα εξασφαλίσουν τη ζήτηση της επόμενης χρονιάς.
Και η απάντηση της κυβέρνησης είναι ένα ακόμη τέλος!
Από το 0,5% στο 1% – Η ιστορία μιας επιβάρυνσης που συνεχώς μεγαλώνει
Η ιστορία του τέλους παρεπιδημούντων είναι αποκαλυπτική για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται φορολογικά ο τουριστικός κλάδος.
Το τέλος θεσπίστηκε το 1973, προκειμένου να χρηματοδοτούνται ανάγκες καθαριότητας, φωτισμού και έργων που συνδέονται με την τουριστική δραστηριότητα στους δήμους. Το 2009, με τον νόμο 3756, ο συντελεστής μειώθηκε στο 0,5%. Το καθεστώς αυτό διατηρήθηκε μέχρι το 2024, όταν, με το άρθρο 30 του νόμου 5143/2024, δόθηκε στους δήμους η δυνατότητα να αυξήσουν τον συντελεστή στο 0,75%.
Δηλαδή, μια αύξηση 50%, η οποία προκάλεσε ήδη από τότε έντονες αντιδράσεις των εκπροσώπων της ξενοδοχειακής αγοράς.
Δύο χρόνια αργότερα, η κυβέρνηση επανέρχεται με νέα εξαγγελία αύξησης στο 1%. Πρόκειται για πρόσθετη αύξηση 33,3% σε σχέση με το 0,75% και συνολική αύξηση 100% έναντι του 0,5%. Βεβαίως, πρέπει να διευκρινιστεί ότι πρόκειται για αύξηση του ανώτατου συντελεστή που μπορούν να επιλέξουν οι δήμοι και όχι για αυτόματη, υποχρεωτική εφαρμογή του 1% σε ολόκληρη τη χώρα. Ωστόσο, η εμπειρία από την προηγούμενη αύξηση δείχνει ότι η δυνατότητα αυτή κάθε άλλο παρά θεωρητική παραμένει. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει η ΠΟΞ, από έρευνα σε 40 δήμους προέκυψε ότι οι 24 είχαν ήδη αξιοποιήσει τη δυνατότητα αύξησης του τέλους στο 0,75%.
Με άλλα λόγια, έξι στους δέκα δήμους του συγκεκριμένου δείγματος είχαν προχωρήσει στην αύξηση.
Επομένως, το επιχείρημα ότι πρόκειται απλώς για μια προαιρετική δυνατότητα δεν αρκεί για να καθησυχάσει την ξενοδοχειακή αγορά.
Ο πρωθυπουργός μίλησε για μείωση φόρων και ανακοίνωσε νέο τέλος
Η αντίφαση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξετάσει κανείς το περιεχόμενο της ομιλίας του Κυριάκου Μητσοτάκη στο συνέδριο της ΚΕΔΕ. Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στις δυσκολίες που προκαλεί η διεθνής οικονομική και ενεργειακή κρίση, στον πληθωρισμό και στην ανάγκη στήριξης της οικονομίας. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να μειώνει φόρους, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Λίγο αργότερα, όμως, ανακοίνωσε μεταξύ των μέτρων χρηματοδότησης των δήμων: «Αυξάνουμε το τέλος παρεπιδημούντων από το 0,75% στο 1%, ως πόρου της Αυτοδιοίκησης, γι’ αυτούς οι οποίοι θα επιλέξουν να το κάνουν».
Η συγκεκριμένη εξαγγελία έρχεται την ώρα που ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει ότι η χώρα δοκιμάζεται από την ενεργειακή κρίση και τις διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις.
Το ερώτημα, συνεπώς, είναι απλό: Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα του ελληνικού Τουρισμού όταν, μέσα σε ένα τόσο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον, αποφασίζεται νέα αύξηση των επιβαρύνσεων που συνδέονται με τη διαμονή;
Και ακόμη περισσότερο, γιατί η χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρέπει να στηρίζεται διαρκώς σε πρόσθετα έσοδα από έναν συγκεκριμένο παραγωγικό κλάδο;
ΣΕΤΕ: Δεν δικαιολογείται άλλη επιβάρυνση
Με ανακοίνωσή του στις 6 Νοεμβρίου 2026, ο ΣΕΤΕ εκφράζει την αντίθεσή του στην εξαγγελθείσα αύξηση, επισημαίνοντας ότι η πρόσθετη επιβάρυνση της τουριστικής δραστηριότητας δεν δικαιολογείται.
Ο Σύνδεσμος αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην ανάπτυξη των προορισμών, τονίζει όμως ότι η χρηματοδότησή της δεν μπορεί να βασίζεται στη συνεχή αύξηση των βαρών που επωμίζονται τα τουριστικά καταλύματα.
Παράλληλα, θέτει ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα: την αποτελεσματική αξιοποίηση των ήδη διαθέσιμων πόρων.
Διότι πριν ανακοινωθούν νέες επιβαρύνσεις, θα έπρεπε να είναι απολύτως σαφές πού κατευθύνονται τα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ που εισπράττονται κάθε χρόνο από την τουριστική δραστηριότητα.
Ο ΣΕΤΕ ζητά μεγαλύτερη ανταποδοτικότητα, εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης των δήμων και ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των μορφών τουριστικής διαμονής.
ΠΟΞ προς Μητσοτάκη: Να μην προχωρήσει η αύξηση
Ακόμη πιο αναλυτική είναι η παρέμβαση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων, με επιστολή προς τον πρωθυπουργό, την οποία υπογράφουν ο πρόεδρος Γιάννης Χατζής και ο γενικός γραμματέας Αντώνης Παγώνης. Η Ομοσπονδία εκφράζει την έκπληξή της για την εξαγγελία, επισημαίνοντας ότι μια ακόμη επιβάρυνση φαίνεται να δρομολογείται χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστικός διάλογος με τους θεσμικούς εκπροσώπους του ξενοδοχειακού κλάδου.
Η ΠΟΞ υπενθυμίζει ότι το τέλος παρεπιδημούντων είχε αρχικά συγκεκριμένο ανταποδοτικό χαρακτήρα, ο οποίος σταδιακά αλλοιώθηκε.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ζήτημα.
Με τη νομοθετική αλλαγή του 2024, τα έσοδα από το τέλος μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται για την πληρωμή οποιασδήποτε δημοτικής δαπάνης, χωρίς να απαιτείται η αποκλειστική διάθεσή τους σε έργα και υπηρεσίες που συνδέονται με την τουριστική δραστηριότητα.
Έτσι, ένα τέλος που δημιουργήθηκε για να καλύπτει τις πρόσθετες ανάγκες των τουριστικών προορισμών έχει μετατραπεί σε γενικό πόρο χρηματοδότησης των δήμων.
Η ΠΟΞ ζητά να μην προχωρήσει η αύξηση στο 1%, να επανέλθει ο ουσιαστικά ανταποδοτικός χαρακτήρας του τέλους και να εξασφαλιστεί η πραγματική είσπραξή του από τη βραχυχρόνια μίσθωση.
Από 148 εκατ. σε 588 εκατ. ευρώ σε δύο χρόνια – Και ο λογαριασμός συνεχίζει να μεγαλώνει
Τα οικονομικά στοιχεία που παραθέτουν οι δύο φορείς είναι αποκαλυπτικά για τη συνολική επιβάρυνση της τουριστικής διαμονής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, τα έσοδα από τον φόρο διαμονής και, στη συνέχεια, από το τέλος ανθεκτικότητας για την κλιματική κρίση διαμορφώθηκαν ως εξής:
Έτος
Εισπράξεις
2018
124,65 εκατ. €
2019
133,57 εκατ. €
2023
147,82 εκατ. €
2024
368,92 εκατ. €
2025
588,47 εκατ. €
2026
Εκτίμηση άνω των 770 εκατ. €
Μέσα σε μόλις δύο χρόνια, από το 2023 έως το 2025, οι εισπράξεις αυξήθηκαν κατά περίπου 298%. Την ίδια περίοδο, οι συνολικές ταξιδιωτικές εισπράξεις της χώρας αυξήθηκαν κατά 14,7%, από 20,6 σε 23,6 δισ. ευρώ.
Δηλαδή, η αύξηση των εσόδων του Δημοσίου από τη συγκεκριμένη επιβάρυνση ήταν αναλογικά περίπου είκοσι φορές μεγαλύτερη από τον ρυθμό αύξησης των ταξιδιωτικών εισπράξεων.
Και η τάση συνεχίζεται.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ΠΟΞ, οι εισπράξεις από το τέλος ανθεκτικότητας αυξήθηκαν κατά 31% στο πρώτο πεντάμηνο του 2026. Με βάση αυτόν τον ρυθμό, εκτιμάται ότι στο σύνολο του έτους θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 771 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για πρόβλεψη και όχι για οριστικοποιημένο ετήσιο αποτέλεσμα.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα, ωστόσο, είναι σαφές: οι επιβαρύνσεις που συνδέονται με τη διαμονή έχουν αυξηθεί θεαματικά, χωρίς αντίστοιχη βελτίωση των εσόδων ανά επισκέπτη ή της κερδοφορίας των επιχειρήσεων.
Η βραχυχρόνια μίσθωση και η άνιση κατανομή των βαρών
Ιδιαίτερα σοβαρό είναι και το ζήτημα της κατανομής των σχετικών εσόδων μεταξύ των διαφορετικών μορφών τουριστικής διαμονής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ΠΟΞ, τα ξενοδοχεία καταβάλλουν περίπου το 92,6% των συνολικών εισπράξεων από το τέλος ανθεκτικότητας. Αντίθετα, η βραχυχρόνια μίσθωση, παρότι διαθέτει σύμφωνα με την Ομοσπονδία περισσότερες κλίνες από το σύνολο των ξενοδοχείων, καταβάλλει ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 8% εκείνου που καταβάλλουν οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις.
Οι διαφορές αυτές συνδέονται με τον τρόπο υπολογισμού των επιβαρύνσεων και τις διαφορετικές κατηγορίες καταλυμάτων. Αναδεικνύουν, ωστόσο, ένα ζήτημα που απαιτεί σοβαρή αντιμετώπιση.
Δεν μπορεί η συζήτηση για τη φορολογική δικαιοσύνη και την ανταγωνιστικότητα να εξαντλείται στη συνεχή αναζήτηση πρόσθετων εσόδων από τις οργανωμένες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις.
Η βραχυχρόνια μίσθωση αποτελεί πλέον σημαντικό μέρος της τουριστικής αγοράς και οφείλει να συμμετέχει με σαφείς, ελέγξιμους και δίκαιους όρους στις σχετικές υποχρεώσεις.
Ελλάδα – Κύπρος: Η φορολογική διαφορά που πληρώνει η ανταγωνιστικότητα
Η πρόσφατη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ για τη φορολογική ανταγωνιστικότητα των ελληνικών ξενοδοχείων προσθέτει ακόμη μία ιδιαίτερα ανησυχητική διάσταση.
Σε συγκρίσιμο ξενοδοχείο τεσσάρων αστέρων, με τιμή δωματίου 150 ευρώ, η συνολική επιβάρυνση από φόρους και μη μισθολογικό κόστος φτάνει στην Ελλάδα τα 44,7 ευρώ, δηλαδή το 29,8% της τιμής. Στην Κύπρο, το αντίστοιχο ποσό είναι 24,1 ευρώ, δηλαδή 16,1%. Η διαφορά είναι τεράστια.
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, οι διαφορετικές αυτές επιβαρύνσεις μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικά χαμηλότερη λειτουργική κερδοφορία για το ελληνικό ξενοδοχείο, σε σύγκριση με το αντίστοιχο κυπριακό.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η ελληνική ξενοδοχειακή επιχείρηση ξεκινά τον ανταγωνισμό με ένα σημαντικό φορολογικό μειονέκτημα.
Και βεβαίως δεν ανταγωνίζεται μόνο την Κύπρο, αλλά ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Πώς, λοιπόν, μπορεί να ζητά κανείς από τους Έλληνες ξενοδόχους να συγκρατήσουν τις τιμές τους, όταν η ίδια η Πολιτεία αυξάνει συνεχώς το κόστος του τουριστικού προϊόντος;
Πού πηγαίνουν τα χρήματα;
Το ερώτημα αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της αντίδρασης των ξενοδόχων. Οι δήμοι έχουν αναμφίβολα μεγάλες ανάγκες. Οι τουριστικοί προορισμοί χρειάζονται καθαριότητα, φωτισμό, σύγχρονες υποδομές, επαρκή ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων, καλύτερους δρόμους και υπηρεσίες που να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της αυξημένης τουριστικής κίνησης.
Η συμβολή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη λειτουργία και στην ανταγωνιστικότητα των προορισμών είναι καθοριστική.
Κανείς δεν αμφισβητεί την ανάγκη επαρκούς χρηματοδότησής της.
Άλλο, όμως, η χρηματοδότηση των δήμων και άλλο η διαρκής μεταφορά του κόστους λειτουργίας τους στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις.
Και κυρίως, άλλο η είσπραξη ενός τέλους από την τουριστική δραστηριότητα και άλλο η απόδοση συγκεκριμένου, μετρήσιμου οφέλους στους προορισμούς που παράγουν αυτά τα έσοδα. Η ΠΟΞ θέτει ευθέως ζήτημα διαφάνειας για τη χρήση των πόρων και ζητά να συνδέονται αποκλειστικά με έργα και υπηρεσίες που αναβαθμίζουν το τουριστικό προϊόν. Πρόκειται για ένα αίτημα που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Διότι ο ξενοδόχος που καταβάλλει συνεχώς περισσότερα τέλη δικαιούται να γνωρίζει ποιοι δρόμοι συντηρήθηκαν, ποιες υποδομές αναβαθμίστηκαν και ποιες συγκεκριμένες υπηρεσίες βελτιώθηκαν χάρη στα χρήματα αυτά. Και ο επισκέπτης που επιβαρύνεται με πρόσθετα ποσά δικαιούται επίσης να βλέπει αντίστοιχη βελτίωση στην ποιότητα του προορισμού.
Ποιος θα πληρώσει τελικά το νέο τέλος;
Υπάρχει, βεβαίως, μια ακόμη κρίσιμη παράμετρος. Με βάση το ισχύον καθεστώς, το τέλος παρεπιδημούντων βαρύνει τυπικά τον διαμένοντα πελάτη, εισπράττεται από το κατάλυμα και αποδίδεται στον δήμο. Ωστόσο, η πραγματική οικονομική επιβάρυνση δεν είναι πάντοτε τόσο απλή. Στην οργανωμένη τουριστική αγορά, όπου σημαντικό μέρος των διανυκτερεύσεων πωλείται μέσω προσυμφωνημένων συμβολαίων με tour operators, η δυνατότητα μετακύλισης πρόσθετων χρεώσεων εξαρτάται από τους εμπορικούς όρους και τη διαπραγματευτική ισχύ κάθε επιχείρησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πρόσθετο κόστος μπορεί να επιβαρύνει τον πελάτη. Σε άλλες, μπορεί να περιορίσει το καθαρό έσοδο ή την ανταγωνιστικότητα του ξενοδοχείου. Και σε κάθε περίπτωση, αυξάνει το συνολικό κόστος του τουριστικού προϊόντος. Επομένως, ο ισχυρισμός ότι πρόκειται για ένα μικρό ποσοστό δεν αποτυπώνει τη συνολική πραγματικότητα.
Για μια ξενοδοχειακή επιχείρηση με εκατομμύρια ευρώ κύκλο εργασιών, κάθε πρόσθετη επιβάρυνση έχει ουσιαστικό οικονομικό αποτύπωμα.
Ακόμη περισσότερο όταν δεν υπολογίζεται επί των κερδών, αλλά επί της αξίας της διαμονής, ανεξαρτήτως της τελικής κερδοφορίας.
Η κυβέρνηση οφείλει να επανεξετάσει την εξαγγελία
Η ελληνική ξενοδοχία δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά σταθερό φορολογικό περιβάλλον, ίσους κανόνες ανταγωνισμού και ουσιαστική ανταποδοτικότητα των επιβαρύνσεων που συνδέονται με τη λειτουργία της. Ζητά, επίσης, να μην αντιμετωπίζεται κάθε νέα χρηματοδοτική ανάγκη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως ευκαιρία για την επιβολή πρόσθετων βαρών στις τουριστικές επιχειρήσεις.
Και αυτά τα αιτήματα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία οι διεθνείς αγορές προειδοποιούν για περιορισμό της αγοραστικής δυνατότητας των ταξιδιωτών, αύξηση του κόστους των μεταφορών και μεγαλύτερη ευαισθησία των καταναλωτών στις τιμές.
Το 2026 ολοκληρώνεται με θετικό απολογισμό για τον ελληνικό Τουρισμό, παρά τις μεγάλες δυσκολίες.
Όμως η καλή πορεία των αφίξεων και των εισπράξεων δεν αποτελεί λευκή επιταγή για νέες φορολογικές επιβαρύνσεις.
Οι καλές επιδόσεις ενός κλάδου δεν σημαίνουν ότι μπορεί να λειτουργεί ως ανεξάντλητη πηγή πρόσθετων δημοσίων εσόδων
Η κυβέρνηση οφείλει να ακούσει τις αντιδράσεις του ΣΕΤΕ και της ΠΟΞ, να παρουσιάσει συγκεκριμένα στοιχεία για την ανταποδοτικότητα των ήδη εισπραττόμενων πόρων και να επανεξετάσει την εξαγγελθείσα αύξηση.
Διότι το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να εισπραχθούν ακόμη περισσότερα χρήματα από τα ξενοδοχεία.
Είναι να παραμείνει ανταγωνιστικός ο ελληνικός Τουρισμός, να συνεχίσουν να επενδύουν οι επιχειρήσεις και να αναβαθμιστούν οι προορισμοί.
Και, επιτέλους, πρέπει να απαντηθεί ένα απλό ερώτημα: Πόσες ακόμη φορές θα κληθεί η ελληνική ξενοδοχία να πληρώσει για ανάγκες που δεν δημιούργησε αποκλειστικά η ίδια;
Γιατί ο διπλασιασμός ενός τέλους μέσα σε δύο χρόνια δεν είναι μια ασήμαντη διοικητική προσαρμογή.
Είναι μια σοβαρή αύξηση επιβάρυνσης, την ώρα που το ελληνικό τουριστικό προϊόν χρειάζεται μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα και όχι περισσότερα χαράτσια.
Η επιστολή της ΠΟΞ
H επιστολή της ΠΟΞ έχει ως ακολούθως:
“ΠροςΤον Αξιότιμο Πρωθυπουργό της Ελλάδος, Κύριο Κυριάκο Μητσοτάκη
Αξιότιμε Κύριε Πρωθυπουργέ,
Με έκπληξη πληροφορηθήκαμε από σχετικά δημοσιεύματα ότι, στο πλαίσιο των μέτρων στήριξης των δήμων που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, περιλαμβάνεται η (νέα) αύξηση του τέλους διαμονής παρεπιδημούντων από 0,75% σε 1%. Ο ξενοδοχειακός κλάδος διαπιστώνει με προβληματισμό ότι μια ακόμα επιβάρυνση, την οποία πρόκειται να καλύψει ως επί το πλείστον ο ίδιος, φαίνεται να δρομολογείται χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστικός διάλογος με τους θεσμικούς εκπροσώπους του.
Το τέλος διαμονής παρεπιδημούντων νομοθετήθηκε το έτος 1973 για να καλύψει δαπάνες καθαριότητος και φωτισμού ή ανάγκη εκτελέσεως έργων που τυχόν προκαλούνταν σε δήμους εξαιτίας της τουριστικής κίνησης. Μάλιστα ο κανόνας ήταν πως η επιβολή του ανωτέρω τέλους ήταν δυνητική και απαιτούσε σχετική απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου που να τεκμηριώνει τις ανάγκη επιβολής του.
Με το άρθρο 23 του Ν. 3756/2009 το ανωτέρω τέλος μειώθηκε σε 0,5%. Σύμφωνα με σχετική δήλωση του τότε Πρωθυπουργού, για να αναπληρωθούν τα όποια χαμένα έσοδα τηςΑυτοδιοίκησης από την ανωτέρω μείωση, αυξήθηκαν τα τέλη των πόρων που προέρχονται από τα τέλη κυκλοφορίας των οχημάτων. Η επιλογή αυτή αντανακλούσε την παραδοχή ότι η χρηματοδότηση των δήμων αποτελεί ζήτημα γενικότερου δημοσίου ενδιαφέροντος και δεν μπορεί να επιβαρύνει δυσανάλογα έναν και μόνο παραγωγικό κλάδο.
Από το 2024, ωστόσο, ακολουθήθηκε διαφορετική κατεύθυνση ως προς τον ρόλο και τη λειτουργία του συγκεκριμένου τέλους. Με επιστολή μας προς τον Υπουργό Εσωτερικών, επί του τότε σχεδίου νόμου, είχαμε επισημάνει ότι η προωθούμενη ρύθμιση αποσύνδεε πλήρως το τέλος από τον αρχικό του σκοπό και είχαμε ταχθεί κατά οποιασδήποτε αύξησής του. Παρά ταύτα, με το άρθρο 30 του ν. 5143/2024 δόθηκε στους δήμους η δυνατότητα να αυξήσουν τον συντελεστή από 0,5% σε 0,75%, δηλαδή κατά 50%, ενώ τα έσοδα μπορούν πλέον να διατίθενται για την πληρωμή οποιασδήποτε δαπάνης, ρύθμιση που διατηρήθηκε και στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.Η δυνατότητα αυτή αξιοποιήθηκε άμεσα: Ενδεικτικά αναφέρουμε πως σύμφωνα με έρευνα σε 40 δήμους, οι 24 είχαν αυξήσει το τέλος διαμονής παρεπιδημούντων.Η νέα αύξηση στο 1% σημαίνει πρόσθετη επιβάρυνση κατά 33% σε σχέση με τον σημερινό ανώτατο συντελεστή και διπλασιασμό του τέλους μέσα σε δύο μόλις χρόνια. Η εμπειρία της προηγούμενης αύξησης δείχνει ότι η «δυνατότητα» των δήμων μετατρέπεται στην πράξη σε κανόνα. Και η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι ουδείς γνωρίζει πού κατευθύνονται τα χρήματα αυτά και ποια έργα υπέρ των προορισμών χρηματοδοτήθηκαν.
Η προτεινόμενη αύξηση έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά επιβαρύνσεων που έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά το συνολικό φορολογικό βάρος των τουριστικών καταλυμάτων.Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, οι εισπράξεις από τον Φόρο Διαμονής και, από το 2024, από το Τέλος Ανθεκτικότητας εξελίχθηκαν ως εξής:Έτος Είσπραξη (εκατ. €) Μεταβολή έναντι προηγούμενου έτους2018 124,65 –2019 133,57 +7,2%2022 136,77 –2023 147,82 +8,1%2024 368,92 +149,6%2025 588,47 +59,5%
Tο έτος 2025 το Ελληνικό Δημόσιο εισέπραξε από τα τουριστικά καταλύματα σχεδόν τετραπλάσιο ποσό σε σχέση με το 2023 (+298%) και σχεδόν πενταπλάσιο σε σχέση με το 2018. Την ίδια διετία 2023–2025 οι ταξιδιωτικές εισπράξεις της χώρας αυξήθηκαν κατά 14,7% (από 20,6 σε 23,6 δισ. €). Η επιβάρυνση δηλαδή αυξήθηκε είκοσι φορές ταχύτερα από τα έσοδα του τουρισμού. Η τάση αυτή συνεχίζεται: οι εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 38% τον Ιανουάριο, 51% τον Φεβρουάριο, 48% τον Μάρτιο, 58% τον Απρίλιο και 13% τον Μάιο, σε σχέση με τους αντίστοιχους μήνες του 2025, δηλαδή κατά 31% συνολικά στο πεντάμηνο. Με τον ρυθμό αυτό, τα έσοδα του 2026 αναμένεται να ξεπεράσουν τα 771 εκατ. €. Από το ποσό αυτό, τα ξενοδοχεία καταβάλλουν περίπου το 92,6%, ενώ η βραχυχρόνια μίσθωση, με περισσότερες κλίνες από το σύνολο των ξενοδοχείων, μόλις το 8% περίπου του ποσού που καταβάλλουν τα ξενοδοχεία.
Την ίδια στιγμή, η πρόσφατη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ καταγράφει με τον πλέον σαφή τρόπο το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής. Σε συγκρίσιμο ξενοδοχείο 4 αστέρων με τιμή δωματίου 150 €, οι φόροι και το μη μισθολογικό κόστος φτάνουν στην Ελλάδα τα 44,7 € (29,8% της τιμής), έναντι 24,1 € (16,1%) στην Κύπρο. Το αποτέλεσμα είναι λειτουργική κερδοφορία (EBITDA) χαμηλότερη έως και 38,4%, καθαρά έσοδα χαμηλότερα έως και 11,5% και νεκρό σημείο λειτουργίας 124,6 € ανά δωμάτιο, έναντι 108,7 € στην Κύπρο. Το κέρδος ως ποσοστό των καταβαλλόμενων φόρων και εισφορών ανέρχεται στην Ελλάδα σε 56,9%, το χαμηλότερο μεταξύ των χωρών της μελέτης, έναντι 171,1% στην Κύπρο. Με άλλα λόγια, για κάθε 100 € κέρδους, το ελληνικό ξενοδοχείο καταβάλλει περίπου 176 € σε φόρους και εισφορές, όταν στην Κύπρο καταβάλλει περίπου 58 €. Κάθε νέα επιβάρυνση επί του τζίρου πλήττει ευθέως την ανταγωνιστικότητα του προϊόντος μας έναντι των άμεσων ανταγωνιστών μας και, πρώτα απ’ όλα, τις μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις πουαποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του κλάδου.
Η προοπτική νέας αύξησης του τέλους διαμονής παρεπιδημούντων δύσκολα συμβιβάζεται με τις διαβεβαιώσεις που είχαν δοθεί περί μη περαιτέρω επιβάρυνσης του κλάδου. Την ίδια στιγμή, η προεκλογική δέσμευση για μείωση του ΦΠΑ στη διαμονή εξακολουθεί να μην έχει υλοποιηθεί. Ως εκ τούτου, τα μέλη μας δικαιολογημένα προβληματίζονται, καθώς βλέπουν να προωθούνται νέες επιβαρύνσεις χωρίς να έχουν προχωρήσει αντίστοιχες παρεμβάσεις ελάφρυνσης που θα ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών ξενοδοχείων.
Παρά το γεγονός ότι τα ξενοδοχειακά καταλύματα συνεισφέρουν ήδη σημαντικούς πόρους στα δημόσια έσοδα, προκρίνεται εκ νέου η αύξηση μιας επιβάρυνσης που βαρύνει σχεδόναποκλειστικά τον ξενοδοχειακό κλάδο. Η εξέλιξη αυτή εντείνει τον προβληματισμό των μελών μς, τα οποία ζητούν μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τη διάθεση των πόρων που καταβάλλουν, καθώς και σαφέστερη σύνδεση των σχετικών εσόδων με έργα, υποδομές και υπηρεσίες που αναβαθμίζουν την ποιότητα, τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα των τουριστικών προορισμών.
Ενόψει των ανωτέρω, ζητούμε:1. Να μην προχωρήσει η αύξηση του τέλους διαμονής παρεπιδημούντων στο 1%. Η στήριξη της Αυτοδιοίκησης είναι θεμιτός στόχος, δεν μπορεί όμως να χρηματοδοτείταιδιαρκώς από έναν μόνο κλάδο.2. Να διασφαλιστεί ο ανταποδοτικός χαρακτήρας του τέλους. Τα έσοδα πρέπει να διατίθενται αποκλειστικά για έργα και υπηρεσίες που σχετίζονται με την τουριστική κίνησηκαι την εικόνα των προορισμών και όχι για την κάλυψη οποιασδήποτε δαπάνης των δήμων. Αν, αντιθέτως, ο σκοπός είναι η γενική χρηματοδότηση των δήμων, το τέλος θα πρέπει να αντικατασταθεί από μια επιβάρυνση που θα αφορά το σύνολο των επιχειρήσεων κάθε δήμου, κατά τα πρότυπα της μελέτης του 2009 για φόρο επιτηδεύματος με ελάχιστοσυντελεστή επί των καθαρών κερδών όλων των επιτηδευματιών.3. Να εξασφαλιστεί η πραγματική είσπραξη του τέλους από τη βραχυχρόνια μίσθωση, στην οποία επιβλήθηκε μόλις από 1–1–2024, ώστε τα έσοδα να αντιστοιχούν στονπραγματικό τζίρο της δραστηριότητας, πριν συζητηθεί οποιαδήποτε επιπλέον επιβάρυνση των νόμιμων καταλυμάτων.
Παραμένουμε στη διάθεσή σας για κάθε διευκρίνιση.Με εκτίμησηΓιάννης Χατζής Αντώνης ΠαγώνηςΠρόεδρος Δ.Σ. Γενικός Γραμματέας”.
Η ανακοίνωση του ΣΕΤΕ
Η ανακοίνωση του ΣΕΤΕ για την εξαγγελθείσα αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων έχει ως εξής:
“Με αφορμή τις εξαγγελίες για περαιτέρω αύξηση του τέλους παρεπιδημούντων στο 1%, ο ΣΕΤΕ δηλώνει την αντίθεσή του και επισημαίνει ότι μια νέα επιβάρυνση της τουριστικής δραστηριότητας, σε συνέχεια και πρόσφατης αύξησης έως το 0,75% (Ν. 5143/2024), δεν δικαιολογείται. Ο Σύνδεσμος αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην ανάπτυξη των προορισμών και στη βελτίωση της καθημερινότητας κατοίκων και επισκεπτών, στηρίζοντας σταθερά την οικονομική και θεσμική ενδυνάμωσή της.
Η αναγκαία χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν μπορεί, ωστόσο, να στηρίζεται στη διαρκή αύξηση των επιβαρύνσεων ενός συγκεκριμένου παραγωγικού τομέα και συγκεκριμένα των καταλυμάτων που διαχρονικά συμβάλουν στην ενίσχυση των δημοσίων εσόδων, μέσω αυξημένων τελών και φορολογικών επιβαρύνσεων.
Χαρακτηριστικά, τα έσοδα από το Τέλος Ανθεκτικότητας για την Κλιματική Κρίση ανήλθαν σε 588 εκατ. ευρώ το 2025, έναντι 134 εκατ. ευρώ το 2019, ενώ, με βάση τα στοιχεία της ΑΑΔΕ έως τον Μάιο του 2026 και τον καταγραφόμενο ρυθμό αύξησης 31%, εκτιμάται ότι οι εισπράξεις θα προσεγγίσουν τα 770 εκατ. ευρώ στο σύνολο του έτους. Η αποτελεσματική αξιοποίηση των ήδη διαθέσιμων πόρων οφείλει να προηγείται οποιασδήποτε εξαγγελίας ή απόφασης για πρόσθετες επιβαρύνσεις. Ο ΣΕΤΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει τη σημασία της σύνδεσης των ήδη υπαρχόντων εσόδων με τις πραγματικές ανάγκες των προορισμών.
Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ για τη φορολογική ανταγωνιστικότητα των ελληνικών ξενοδοχείων, η Ελλάδα κατατάσσεται μόλις στην 5η θέση μεταξύ 7 ανταγωνιστικών μεσογειακών χωρών, λόγω των υψηλών φορολογικών επιβαρύνσεων και του μη μισθολογικού κόστους. Τα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη διαφύλαξης του ελληνικού τουριστικού προϊόντος και διασφάλισης ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ όλων των μορφών τουριστικής διαμονής. Άλλωστε, το τέλος παρεπιδημούντων επιβάλλεται επί του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων, ανεξαρτήτως κερδοφορίας, επιτείνοντας τη σωρευτική επιβάρυνσή τους.
H ανταποδοτικότητα των υφιστάμενων πόρων, η αναζήτηση εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης και η διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού είναι για τον ΣΕΤΕ κεντρικές προτεραιότητες, με κοινό στόχο την ανάπτυξη ισχυρών τοπικών κοινωνιών και ανταγωνιστικών, βιώσιμων τουριστικών προορισμών.
Η ομιλία του πρωθυπουργού
Κύριε Πρόεδρε, αγαπητοί Δήμαρχοι, αγαπητά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ, κύριοι Υπουργοί, φίλες και φίλοι,
Είναι πραγματικά μεγάλη η χαρά μου να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας, σε αυτή την ετήσια σύναξη όλων των Δημάρχων της χώρας. Πράγματι, δεν είμαι εδώ από τυπικό καθήκον, αλλά είμαι εδώ για να επιβεβαιώσω ακόμα μία φορά την πολιτική επιλογή αυτής της κυβέρνησης και να ενισχύσει αλλά και να στηριχθεί στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Με αυτή την ευκαιρία, εξάλλου, το ξέρετε, έχω γυρίσει πολλές φορές όλη τη χώρα και κατά καιρούς όλα αυτά τα 7,5 χρόνια έχω συνεργαστεί με πολλούς από εσάς. Έχουμε λύσει πολλά τοπικά ζητήματα και νομίζω ότι και έμπρακτα έχουμε αποδείξει ότι νοιαζόμαστε όχι μόνο για τα μεγάλα, τις μεγάλες πολιτικές εθνικής προτεραιότητας, αλλά και για τα μικρά, τα οποία μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά τη ζωή των δημοτών σας.
Το έχω πει πολλές φορές: πιστεύω στην περιφερειακή σύγκλιση και καμία ανάπτυξη δεν μπορεί να αποδειχθεί διατηρήσιμη αν τελικά δεν απλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα. Ενώ και η συλλογική ευημερία χάνει το νόημά της όταν δεν κατευθύνεται σε κάθε πολίτη, σε κάθε γωνιά της επικράτειας -και αναφέρομαι ειδικά στις πιο απομακρυσμένες περιοχές, στα μικρά μας νησιά, στους ορεινούς μας Δήμους.
Όμως, κ. Πρόεδρε, είμαι εδώ για να ακούσω κιόλας. Να ακούσω τους δικούς σας προβληματισμούς, ώστε αυτοί να μπορούν στη συνέχεια να ενσωματωθούν στον κεντρικό μας προγραμματισμό.
Είμαι όμως και εδώ για να μοιραστώ μαζί σας, με ειλικρίνεια, τις προκλήσεις της συγκυρίας. Διότι σε έναν κόσμο μεγάλων γεωπολιτικών ανατροπών, σε έναν κόσμο οικονομικής αβεβαιότητας θα ήταν ουτοπικό να πιστεύουμε ότι και ο τόπος μας μπορεί να μείνει ανεπηρέαστος. Με τις συνέπειες αυτής της εισαγόμενης κρίσης, προφανώς, όπως είχατε κι εσείς την ευκαιρία να πείτε στις τοποθετήσεις σας, να αφορούν πλέον και τους Δήμους μας.
Και από αυτή την άποψη, θα μιλήσω τη γλώσσα της αλήθειας, χωρίς να κρύψω τα πολλά προβλήματα τα οποία γεννά η ενεργειακή κρίση, από την πρόσφατη πολύ μεγάλη ένταση και τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Ορμούζ, στη Μέση Ανατολή.
Είναι προβλήματα τα οποία αυτόματα περνούν τα σύνορα και μεταφράζονται σε υψηλότερο πληθωρισμό, υψηλότερο κόστος ζωής, υψηλότερο κόστος ενέργειας -θα επανέλθω στο ζήτημα αυτό γιατί ξέρω ότι σας απασχολεί πολύ- σε όλα τα κράτη. Μοιραία, συνεπώς, φτάνουν και εδώ στην πατρίδα μας για να αποτυπωθούν, το ξέρετε καλά, και στο πεδίο της δικής σας δράσης.
Και μπορεί, βέβαια, η Ελλάδα σήμερα να είναι σε θέση να στηρίζει το εισόδημα, να μειώνει φόρους, την ώρα που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έρχονται μέτρα λιτότητας. Και αυτό μπορέσαμε και το πετύχαμε χάρη σε μια πολιτική δημοσιονομικής ισορροπίας, η οποία μπόρεσε και δημιούργησε διατηρήσιμα πλεονάσματα, τα οποία μας επιτρέπουν τώρα να μπορούμε, για παράδειγμα, να απορροφούμε ένα μέρος -το τονίζω πάλι, ένα μέρος- των ανατιμήσεων στα καύσιμα, χάρη στους συνετούς χειρισμούς που κάναμε και χάρη στην αποτελεσματική μάχη που για πρώτη φορά η Ελληνική Κυβέρνηση έδωσε για να αντιμετωπίσει τη φοροδιαφυγή.
Αναμφίβολα, ωστόσο, οι καιροί επιβάλλουν και ρεαλισμό και σωστές επιλογές έως ότου περάσει αυτή η καταιγίδα. Πρόκειται, θα έλεγα, για ένα εθνικό καθήκον το οποίο διαπερνά συνολικά την πολιτεία, από την κεντρική κυβέρνηση έως το επίπεδο των αιρετών αρχόντων, τους Περιφερειάρχες, τους Δημάρχους μας. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι και η λέξη «αυτοδιοίκηση» είναι μια σύνθετη λέξη. Συνεπάγεται όχι μόνο αυτοτέλεια στη λειτουργία, συνεπάγεται και ευθύνη στη διοίκηση.
Με άλλα λόγια, η προσπάθεια αυτή την οποία έχουμε μπροστά μας δεν μπορεί παρά να είναι κοινή και συντονισμένη.
Και στο μέτωπο αυτό νομίζω ότι στο άμεσο παρελθόν και αυτά τα 7,5 χρόνια που έχουμε την τιμή και την ευθύνη να κρατάμε τις τύχες της χώρας στα χέρια μας, νομίζω ότι το ενδιαφέρον της κυβέρνησης για την Αυτοδιοίκηση είναι τεκμηριωμένο και πιστοποιημένο.
Κι εδώ, νομίζω, τα είπε και ο Υπουργός και ο Υφυπουργός, οι αριθμοί λένε την αλήθεια όταν σημειώνουν ότι η ετήσια χρηματοδότηση των Δήμων ήταν κάτι κάτω από 1,8 δισεκατομμύρια το 2019, έχει φτάσει τα 3 δισεκατομμύρια το 2026. Είναι μια αύξηση της τάξης του 67%.
Έχετε κάνει με τη δική μας συνδρομή περί τις 20.000 νέες προσλήψεις. Έχουν γίνει δεκτά, ουσιαστικά, όλα τα αιτήματα σχετικά με τις ανταποδοτικές υπηρεσίες.
Η εντοπιότητα, η οποία θεσπίστηκε από αυτή την κυβέρνηση, έδωσε για πρώτη φορά τη δυνατότητα να μπορέσουμε να στελεχώσουμε πιο αποτελεσματικά απομακρυσμένους και νησιωτικούς Δήμους.
Και βέβαια, πολύ σοβαρή θεσμική τομή, θεσμική πρωτοβουλία, η κατάρτιση του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Μετά από ενδελεχή διάλογο με την ΚΕΔΕ, νομοθετήσαμε κάτι το οποίο είχαμε αναλάβει ως προεκλογική δέσμευση, πριν από τις εκλογές του 2023: ένα νέο πλαίσιο, ένα, θα έλεγα, λειτουργικό σύστημα του τρόπου με τον οποίο εργάζεται και δουλεύει η Αυτοδιοίκηση. Αποσαφηνίστηκαν, ενοποιήθηκαν εκατοντάδες διάσπαρτες αρμοδιότητες.
Θέλω, με την ευκαιρία αυτή, να συγχαρώ και να ευχαριστήσω τον Υπουργό, τον Υφυπουργό, τον Γενικό Γραμματέα, οι οποίοι έσκυψαν με πολύ μεγάλη μεθοδικότητα πάνω σε αυτό το πρόβλημα. Και νομίζω ότι αυτός ο νέος Κώδικας -ξέρω ότι μπορεί να υπάρχουν επιμέρους διαφωνίες, δεν ξέρω αν διάβασα καλά ότι ο Αρχηγός της Αντιπολίτευσης ισχυρίστηκε ότι θέλει να τον καταργήσει και να ψηφίσει κάτι καινούργιο-, εγώ θεωρώ, όμως, ότι αυτός ο Κώδικας είναι μία μεγάλη τομή που τελικά κάνει τη δική σας τη ζωή πιο εύκολη.
Και βέβαια, καθιερώθηκε ένα λειτουργικό εκλογικό σύστημα το οποίο τελικά επιτρέπει σε κάθε Δήμαρχο και σε κάθε Δημοτικό Συμβούλιο να εφαρμόζουν καλύτερα τις αποφάσεις τους.
Αλλά, βέβαια, τη μεγαλύτερη αλήθεια τη λένε τα πάρα πολλά έργα που έγιναν πράξη παντού στη χώρα: από τα σπίτια για εκπαιδευτικούς και γιατρούς στα νησιά μας, το πειραματικό σχολείο Ιωαννίνων, μέχρι τον νέο βρεφονηπιακό σταθμό στο Ρέθυμνο, το κολυμβητήριο στον Δήμο Παγγαίου, το διαδραστικό μουσείο στα Τρίκαλα.
Είχαμε την ευκαιρία σήμερα, Δήμαρχέ μου, να επισκεφτούμε μία καινούργια, πολύ σημαντική υποδομή κυκλικής οικονομίας, το νέο εργοστάσιο επεξεργασίας λυματολάσπης, το οποίο καλύπτει τις ανάγκες όχι μόνο του Δήμου Καλαμάτας, αλλά και όλων των όμορων Δήμων.
Ανοίγω μια παρένθεση εδώ για να θυμίσω ότι μέχρι το 2023 η χώρα μας διέθετε τέσσερα εργοστάσια επεξεργασίας λυματολάσπης. Η υπόλοιπη λυματολάσπη στην καλύτερη περίπτωση κατέληγε σε ΧΥΤΑ. Σήμερα έχουμε κατασκευάσει άλλα 18 με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Νομίζω ότι δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί το γεγονός ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία του τόπου, κατευθύνθηκαν τόσα πολλά χρήματα στην περιφέρεια και έγιναν τόσες πολλές υποδομές από άκρη σε άκρη της Ελλάδος. Μάλιστα, με ποσά κατανεμημένα κατά τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτουν διαφορετικές προτεραιότητες, έχοντας όμως πάντα ένα σαφές κοινωνικό αποτύπωμα: σχολικά κτήρια, εκπαίδευση, πολιτική προστασία, υγεία, ύδρευση και άρδευση, αγροτική οδοποιία, κάτι το οποίο αφορούσε πάντα κυρίως τους αγροτικούς μας Δήμους, αστική οδοποιία, πολιτισμός, ψηφιακός μετασχηματισμός.
Πρόκειται για μία αναπτυξιακή προσπάθεια με παρεμβάσεις τις οποίες βλέπω ότι συχνά εγκαινιάζετε με καμάρι και καλά κάνετε. Πίσω από αυτές, ωστόσο, θα ήταν άδικο να ξεχνάμε ότι κρύβεται η φροντίδα του κράτους και οι πόροι που με μεγάλη μεθοδικότητα εξασφάλισε το Υπουργείο Εσωτερικών, τα συναρμόδια Υπουργεία, πόροι εθνικοί, πόροι ευρωπαϊκοί.
Ως εκ τούτου, λοιπόν, θα έλεγα ότι, εκτός από αιτήματα, αξίζουν και αυτά μία αναγνώριση. Αλλά, αρκούν άραγε τα παραπάνω;
Όχι, κ. Πρόεδρε. Θα απαντήσω πρώτος εγώ, γιατί οι ανάγκες των πολιτών είναι αυξανόμενες, οι πόροι είναι δυστυχώς πεπερασμένοι, γιατί, όπως είπα και στην αρχή, οι συνθήκες είναι αντίξοες, οι επόμενες εξελίξεις είναι αχαρτογράφητες.
Στόχος μας, λοιπόν, δεν μπορεί να είναι το ιδανικό, αλλά να πετύχουμε αυτό το οποίο είναι δυνατό, αυτό το οποίο είναι εφικτό. Και, πράγματι, τα δεδομένα μεταβάλλονται, ο παγκόσμιος πληθωρισμός ανεβάζει κάθε τόσο τις τιμές, οι χρηματοδοτικές πηγές, όπως είπα, δεν είναι ατελείωτες, ενώ και το κράτος συχνά καθυστερεί εκταμιεύσεις, πιεζόμενο από την ανάγκη να είναι συνεπές στην εκτέλεση του προϋπολογισμού.
Κυρίες και κύριοι Δήμαρχοι, μελέτησα τα θέματα τα οποία απασχολούν το συνέδριό σας και να είστε σίγουροι και σίγουρες ότι θα ενταχθούν στην κυβερνητική ατζέντα, ώστε να εξεταστούν όταν ωριμάσουν και να επιλυθούν κάποια άμεσα και κάποια όταν οι αντοχές της οικονομίας το επιτρέψουν.
Επειδή, όμως, δεν είμαι εδώ για να σας κοροϊδέψω με ψεύτικες υποσχέσεις και με ακοστολόγητα συνθήματα, θα ήθελα σήμερα να σας ανακοινώσω 6+2 πρωτοβουλίες ρεαλισμού, οι οποίες σας αφορούν άμεσα και είναι και άμεσα εφαρμόσιμες.
Πρώτον, θα πιστώσουμε αμέσως στους Δήμους 300 εκατομμύρια ευρώ από τον ΕΟΑΝ, ώστε να μπορείτε να τα διαθέσετε σε έργα ανακύκλωσης στις περιοχές σας.
Δεύτερον, 240 εκατομμύρια ευρώ διατίθενται μέσα στον Νοέμβριο για αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων δημοτικών οφειλών προς τους παρόχους ενέργειας.
Τρίτον, αυξάνουμε το τέλος παρεπιδημούντων από το 0,75% στο 1%, ως πόρου της Αυτοδιοίκησης, γι΄ αυτούς οι οποίοι θα επιλέξουν να το κάνουν.
Τέταρτον, θα διπλασιάσουμε την ετήσια κρατική επιχορήγηση για τη συντήρηση των σχολικών κτηρίων. Προσθέστε σε αυτό και το γεγονός ότι πάρα πολλά από τα σχολεία σας ανακατασκευάζονται με πόρους από το Πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου». Είναι συνολικά 400 εκατομμύρια ευρώ αυτά τα οποία θα εκταμιευθούν την επόμενη τετραετία για να επισκευάσουμε σχεδόν 2.000 σχολεία σε ολόκληρη την επικράτεια.
Πέμπτον, ξέρω καλά ότι έχετε θέματα με την εσωτερική οδοποιία. Όταν λέω εσωτερική οδοποιία αναφέρομαι στην οδοποιία εντός του αστικού ιστού. Θέλω, λοιπόν, να διαθέσω 200 εκατομμύρια τον χρόνο για την επόμενη τετραετία από, προσέξτε, ένα ειδικό τέλος το οποίο όμως θα μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή μόνο όταν ομαλοποιηθεί η αγορά καυσίμων.
Εκτιμώ ότι αυτό δεν θα αργήσει να γίνει και πιστεύω ότι μέσα στον επόμενο χρόνο θα μπορούμε να αρχίσουμε να διαθέτουμε αυτούς τους πόρους, οι οποίοι είναι τόσο σημαντικοί για να κάνετε επισκευές δρόμων μέσα στους Δήμους σας, μέσα στους οικισμούς σας, κάτι το οποίο το έχετε πολύ ανάγκη.
Και έκτον, 50 εκατομμύρια θα κατευθυνθούν επιπλέον ως ενίσχυση για την προμήθεια μπαταριών, προκειμένου να αξιοποιηθούν για αυτοκατανάλωση από τοπικές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Σε ό,τι αφορά, τέλος, το κομβικό πρόβλημα της ενέργειας, θέλουμε να προχωρήσουμε σε δύο ακόμα κινήσεις. Θέλω, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, να υπάρξει μία πρόσθετη ρύθμιση των χρεών που απομένουν έως του ύψους των 60 εκατομμυρίων ευρώ.
Ενώ θέλω, δεν είμαι ακόμα έτοιμος να το ανακοινώσω αυτό, αλλά θα ξεκινήσω άμεσα τις συζητήσεις με τη ΔΕΗ, ώστε να υπάρχει ένα ειδικό τιμολόγιο ρεύματος για τους Δήμους, κάτι που μπορεί να γίνει μόνο -αυτό μπορεί να δρομολογηθεί- όταν υπάρξει μία αποκλιμάκωση της σημερινής αναταραχής.
Πρόκειται, όπως είπα, για μέτρα τα οποία προωθούμε εν μέσω μιας πρωτοφανούς αναστάτωσης στις διεθνείς αγορές και με βάση πάντα τις δυνατότητες της εθνικής οικονομίας. Αν κάναμε κάτι παραπάνω, θα θέταμε σε κίνδυνο όλες τις κατακτήσεις των πολιτών. Και αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να γίνει κατανοητό από όλες και από όλους, όταν καλούμαστε μαζί να βάλουμε πλάτη ώστε η χώρα να βγει και πάλι στο ξέφωτο.
Πολύ περισσότερο όταν κάποιοι διακινούν εύκολες λύσεις για δύσκολα προβλήματα. Για παράδειγμα, τα αποθεματικά του Πράσινου Ταμείου. Έχω ακούσει ότι μπορούμε να τα αξιοποιήσουμε κατά το δοκούν. Δεν μπορεί να γίνει αυτό -ελπίζω να το γνωρίζετε-, διότι και αυτά υπόκεινται στους περιορισμούς δαπανών του κρατικού προϋπολογισμού.
Και να σκεφτείτε, επίσης, ότι κάθε χρόνο 235 εκατομμύρια από το Πράσινο Ταμείο έχουν δοθεί για έργα κάθε είδους τα οποία έχουν ωφελήσει τους Δήμους σας, από αναπλάσεις δημοτικών χώρων και απαλλοτριώσεις, μέχρι ζώνες πυροπροστασίας και αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις.
Θα επαναλάβω, λοιπόν, την ανάγκη για σοβαρότητα, την ανάγκη για ευθύνη, την ανάγκη για τεκμηριωμένο λόγο και για ρεαλιστικές παρεμβάσεις.
Αυτό απαιτεί, άλλωστε, και ο απολογισμός μιας κυβέρνησης που, όπως είπα, έχει στηρίξει με πολλά δισεκατομμύρια και με εξειδικευμένα προγράμματα χρηματοδότησης την Τοπική Αυτοδιοίκηση εδώ και 7,5 χρόνια.
Με άλλα λόγια, τα τελευταία χρόνια η Τοπική Αυτοδιοίκηση είχε στη διάθεσή της πόρους που δεν τους είχε δει ποτέ ουσιαστικά και εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία τα οποία σας επέτρεψαν να καλύψετε κενά του παρελθόντος και να κάνετε σημαντικές επενδύσεις για να βελτιώσετε την ποιότητα ζωής των δημοτών σας.
Και όλα αυτά έγιναν όσο η χώρα αντιμετώπιζε διαδοχικές δοκιμασίες, πανδημία, μεταναστευτική κρίση, ενεργειακή έκρηξη, ενώ ταυτόχρονα δίναμε τη μάχη για να θωρακιστούμε και οικονομικά αλλά και αμυντικά.
Γι’ αυτό και επιμένω πως είναι χρήσιμο να μην αρκούμαστε μόνο στη διατύπωση του τι θέλουμε για το αύριο. Να θυμόμαστε από πού ξεκινήσαμε, πού βρισκόμαστε σήμερα, πού θέλουμε να φτάσουμε.
Δεν είμαι εδώ, κυρίες και κύριοι, για να αμφισβητήσω τις διεκδικήσεις σας, οι οποίες πολύ συχνά είναι εύλογες. Καταλαβαίνω και ξέρω πόσο δύσκολη είναι η καθημερινότητα του Δήμου, ενός Δημάρχου, όταν χτυπάει το τηλέφωνό σας ξαφνικά μετά από μια θεομηνία, όταν οι πολίτες σάς «βομβαρδίζουν» -γιατί είστε το πρώτο σημείο επαφής- με παράπονα για μια λακκούβα σε έναν δρόμο, για κάποια σχολική αίθουσα που μπορεί να πέφτει ένας σοβάς.
Βρίσκομαι ανάμεσά σας για να σας πω ότι επιβάλλεται στις σημερινές συγκυρίες να βαδίσουμε μαζί. Και η προσπάθεια αυτή την οποία κάνουμε για μία καλύτερη ζωή είναι κοινή. Η κοινωνία, ξέρετε, δεν διαχωρίζει δημοτικές και κυβερνητικές ευθύνες, έχει απέναντί της -και έτσι αντιλαμβάνομαι και τη σχέση της κεντρικής πολιτείας με την Αυτοδιοίκηση- μία ενιαία πολιτεία.
Άρα, το στοίχημα που καλούμαστε να το κερδίσουμε όλοι μαζί, ένα στοίχημα, ωστόσο, που εσείς από την πείρα σας το ξέρετε καλά, δεν βρίσκει τη λύση του με εύκολες υποσχέσεις για το αδύνατο, αλλά με ρεαλιστική και αποφασιστική δράση για το εφικτό.
Σε μία τέτοια ρεαλιστική δράση, κ. Πρόεδρε της ΚΕΔΕ, αγαπητά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, κυρίες και κύριοι Δήμαρχοι, πρέπει και εσείς, αν μου επιτρέπετε, να αναλάβετε το μερίδιο ευθύνης που σας έχουν αναθέσει οι πολίτες. Να αναλογιστείτε και εσείς αν η διαχείριση των πόρων που έχετε στη διάθεσή σας είναι πάντα η πιο συνετή, αν η προσοχή σας είναι πάντα τελικά στραμμένη στις ανάγκες, καλύπτοντας κενά στις υπηρεσίες που παρέχετε στους πολίτες, ή αν είστε πάντα σε θέση -και είμαστε εδώ να σας βοηθήσουμε- να αξιοποιήσετε με ευρηματικότητα τους πόρους που μπορούμε να θέσουμε στη διάθεσή σας.
Πιστεύω ότι αν όλοι δούμε τους εαυτούς μας με κάποια υγιή διάθεση αυτοκριτικής, θα διαπιστώσετε ότι και εσείς μπορείτε να διορθώσετε πράγματα στους δικούς σας χειρισμούς, είτε μιλάμε για απευθείας αναθέσεις, είτε μιλάμε για προσλήψεις εκτάκτων υπαλλήλων. Σε αυτή την περίπτωση, βέβαια, θα είμαστε πάλι μαζί, στο ίδιο μετερίζι, απέναντι σε συμπεριφορές του παρελθόντος τις οποίες μάχεται αυτή η κυβέρνηση.
Έτσι, σας ζητώ, κ. Πρόεδρε, αυτό το συνέδριο να μην περιοριστεί μόνο σε μία δικαιολογημένη καταγραφή λίστας αιτημάτων, αλλά να ασχοληθεί ακόμα πιο βαθιά με την ουσία της Αυτοδιοίκησης στην εποχή μας. Μέσα από αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει η Αυτοδιοίκηση να ανταποκριθεί πολύ πιο αποτελεσματικά στην αποστολή της αλλά και να οικοδομήσει τελικά μία πιο παραγωγική, πιο δυναμική σχέση με την κεντρική διοίκηση.
Όμως, νομίζω ότι μίλησα αρκετά για το χθες -με ειλικρίνεια, πιστεύω-, για το διεθνές περιβάλλον, το οποίο επηρεάζει αρνητικά όλα τα κράτη, όπως και το δικό μας.
Όμως, επιτρέψτε μου, να προσθέσω μία τεκμηριωμένη νότα ρεαλιστικής αισιοδοξίας. Ο ορίζοντας για την πατρίδα μας, παρά τις δυσκολίες, είναι ένας ορίζοντας καθαρός. Και αφού οι Δήμοι αποτελούν τα κύτταρά της, έχετε κάθε δικαίωμα και εσείς και οι δημότες σας να είστε αισιόδοξοι, γιατί συμμετέχετε σε μία Ελλάδα που γίνεται κάθε μέρα πιο ισχυρή. Με δυναμική την οικονομία της, με ενωμένη την κοινωνία, αλλά και με σχέδιο για να μπορέσει να αναμετρηθεί με το μέλλον.
Αρκεί να μείνει σταθερή στην ανοδική της πορεία, αρκεί να μείνει πιστή στις επιλογές της. Μακριά από περιπέτειες και πειραματισμούς που θα μας γυρνούσαν στην καθήλωση. Και βέβαια, διατηρώντας -θα επιμείνω σε αυτό- την εσωτερική μας συνοχή. Σε έναν κόσμο ταραγμένο, αυτή η εσωτερική συνοχή μπορεί να μετατραπεί σε ένα άυλο πλεονέκτημα μεγάλης αξίας, στη βάση μιας αισιόδοξης προοπτικής, που θα ανοίξει με το πέρασμα αυτής της πρόσκαιρης -είμαι σίγουρος- διεθνούς δοκιμασίας.
Μια τέτοια κατεύθυνση αποκτά ξεχωριστή σημασία, θα έλεγα, δυστυχώς, όταν έχουμε -θα είναι η μόνη πολιτική παρατήρηση αυτή την οποία θα κάνω- απέναντί μας μια αντιπολίτευση η οποία, δυστυχώς, αρνείται να ψηφίσει ακόμα και ρυθμίσεις όπως αυτές που εισάγαμε στη Βουλή και ψηφίστηκαν σήμερα, που προστατεύουν ουσιαστικά τους δανειολήπτες, θεσπίζοντας επιτόκιο, για παράδειγμα, 3% για τους ευάλωτους του εξωδικαστικού μηχανισμού, αλλά και πρόστιμα, έως 5 εκατομμύρια ευρώ, στις εταιρείες διαχείρισης, στους servicers που ξεπερνούν τα όρια. Αυτές είναι έννοιες που τις μοιράζονται -είμαι σίγουρος- και οι δημότες σας μαζί σας.
Επιστρέφω στο θέμα, επιμένοντας στον όρο του «ορίζοντα», τον οποίον διατύπωσα και στην Θεσσαλονίκη, μιλώντας για την πορεία προς την Ελλάδα του 2030. Το επαναλαμβάνω και εδώ, ενώπιόν σας.
Οι στόχοι αυτής της διαδρομής συνδέονται άμεσα με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και συνδέονται άμεσα με την έννοια της περιφερειακής σύγκλισης. Έχω μιλήσει πολλές φορές για την ανάγκη η Ελλάδα να κάνει ένα διπλό άλμα: ένα εθνικό άλμα σύγκλισης με την Ευρώπη, αλλά και ένα άλμα περιφερειακής σύγκλισης, ώστε οι Περιφέρειες και οι Δήμοι οι οποίοι έχουν μείνει πιο πίσω να μπορέσουν να τρέξουν πιο γρήγορα και να προσεγγίσουν στον εθνικό μέσο όρο.
Εφόσον η οικονομία μας μπορεί -αυτός είναι ο στόχος που έχω θέσει για τα επόμενα τέσσερα χρόνια- να αναπτύσσεται με ρυθμούς τουλάχιστον διπλάσιους του μέσου όρου της Ευρωζώνης, αυτή τη σύγκλιση μπορούμε να την πετύχουμε.
Είναι αυτή η σύγκλιση η οποία θα μας επιτρέψει να διαθέσουμε περισσότερους πόρους στην περιφέρεια, να στηρίξουμε την Αυτοδιοίκηση, να δρομολογήσουμε νέα μεγάλα επενδυτικά σχέδια, τα οποία θα μπορέσουν και να γιατρέψουν πληγές του παρελθόντος αλλά και θα μας επιτρέψουν να αδράξουμε με αυτοπεποίθηση αυτό το μέλλον το οποίο ανοίγεται μπροστά μας.
Θέλω να σκεφτείτε μόνο -επιτρέψτε μου να κλείσω με αυτό- ότι αυτές τις μέρες γίνεται στην Ευρώπη μία πολύ σημαντική διαπραγμάτευση. Η διαπραγμάτευση αυτή αφορά τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο από το 2028 μέχρι το 2034. Αυτή η διαπραγμάτευση θα φέρει στην πατρίδα μας δεκάδες δισεκατομμύρια νέους πρόσθετους ευρωπαϊκούς πόρους και θέλω, κ. Πρόεδρε, η Αυτοδιοίκηση να είναι έτοιμη γι΄ αυτή τη μεγάλη πρόκληση.
Διότι θα μπορέσουμε να σχεδιάσουμε σε κεντρικό επίπεδο, με την ουσιαστική συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης, ένα σχέδιο το οποίο θα έχει πολλές ομοιότητες -προσέξτε- με το Ταμείο Ανάκαμψης ως προς την υλοποίησή του, διότι αλλάζει η φιλοσοφία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων.
Θα έχουμε ορόσημα, θα έχουμε μεταρρυθμίσεις, θα έχουμε συγκεκριμένους στόχους και μόνο όταν αυτοί επιτυγχάνονται θα υπάρχουν ευρωπαϊκές εκταμιεύσεις. Αυτό σημαίνει ότι ανεβαίνει ο πήχης των προσδοκιών για τον τρόπο λειτουργίας όλων μας, όμως πιστεύω ακράδαντα ότι θα μπορέσουμε να τον πετύχουμε αυτόν τον στόχο.
Και όπως καταφέραμε, και με τη δική σας βοήθεια, να εκταμιεύσουμε κάθε ευρώ από τα 36 δισεκατομμύρια ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, πολλά από τα οποία κατευθύνθηκαν σε έργα τα οποία δρομολογήθηκαν και έχουν ουσιαστικό δημοτικό αποτύπωμα, το ίδιο θα μπορέσουμε να κάνουμε και με το νέο ΕΠΕΣ -αυτός είναι ο όρος τον οποίο χρησιμοποιούμε πια για το νέο ΕΣΠΑ- όταν αυτό με το καλό «κλειδώσει» και οριστικοποιηθεί τον επόμενο χρόνο.
Θέλω να σας θυμίσω ότι το β’ εξάμηνο του 2027 η Ελλάδα έχει την Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οπότε θα αναλάβουμε και αυτό το δύσκολο βάρος, ουσιαστικά να «κλειδώσουμε» όλες τις νομοθετικές και κανονιστικές αρμοδιότητες που θα βάλουν τους κανόνες για το πώς αυτοί οι πόροι, είτε μιλάμε για τους πόρους της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής είτε μιλάμε για τους πόρους της σύγκλισης είτε μιλάμε για τους πόρους της μετανάστευσης, θα μπορέσουν να εκταμιευθούν στην πατρίδα μας.
Για να κλείσω, λοιπόν, θα το ξαναπώ όπως το αισθάνομαι: είστε σύμμαχοι σε αυτή την προσπάθεια και νομίζω το γνωρίζετε πολύ καλά, γιατί έχω συνεργαστεί πια προσωπικά με πολλούς από εσάς, ουδέποτε έβαλα κομματική σφραγίδα ή κομματική σημαία σε Δήμαρχο τον οποίο συνάντησα.
Σέβομαι τις επιλογές των τοπικών κοινωνιών και έχω την υποχρέωση να συνεργαστώ θεσμικά με όλους τους Δημάρχους της πατρίδας μας, και αυτό θα εξακολουθώ να κάνω.
Αυτό αποτελεί μια ρητή μου δέσμευση, γιατί αντιλαμβάνομαι την πρόοδο στην πατρίδα μας ως μία πρόοδο η οποία θα αφορά και τους 332 Δήμους οι οποίοι σήμερα εκπροσωπούνται εδώ, στην Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος.
Θέλω, λοιπόν, κ. Πρόεδρε, να ευχηθώ καλή επιτυχία στο συνέδριό σας. Είμαι σίγουρος ότι θα υπάρξει ένας πλούσιος προβληματισμός και ένας ουσιαστικός διάλογος.
Αυτά τα οποία σας εξήγγειλα θα φροντίσουμε να τα υλοποιήσουμε άμεσα. Και γι’ αυτά τα οποία ακόμα απαιτούν έναν πρόσθετο σχεδιασμό, ειδικά τα θέματα τα οποία αφορούν το κόστος της ενέργειας, που ξέρω πόσο πολύ σας «καίνε» και πόσο πολύ σας απασχολούν, να γνωρίζετε ότι θα ασχοληθώ προσωπικά ώστε να μπορούμε να πετύχουμε την καλύτερη δυνατή λύση.
Θέλω να ακούσω, λοιπόν, και πάλι ρεαλιστικές και εφαρμόσιμες προτάσεις. Να είστε σίγουροι ότι η κυβέρνηση δεν θα διστάσει να τις υιοθετήσει και να βαδίσουμε δίπλα-δίπλα, κοιτώντας μόνο μπροστά, με σιγουριά, συνέχεια και συνέπεια.
Σας εύχομαι καλή επιτυχία στο συνέδριό σας”.
#money-grid-34887{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li.last{margin-right:0;}#money-grid-34887>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-34887>li{width:100%;}}The post ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΤΩΡΑ – Νέο χαράτσι στα ξενοδοχεία από την κυβέρνηση: Διπλασιάζεται το τέλος παρεπιδημούντων μέσα σε δύο χρόνια! | Τι είπε ο Πρωθυπουργός | Σφοδρές αντιδράσεις ΣΕΤΕ και ΠΟΞ | ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα