Στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις 15 και 16 Οκτωβρίου, μεταφέρεται πλέον το ενδιαφέρον για τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής απάντησης στις οικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης. Ελλάδα και Ιταλία επιδιώκουν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια, ώστε να μπορέσουν να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στην αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες Αθήνας και Ρώμης συναντούν τις επιφυλάξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προειδοποιεί για τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσει μια νέα χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.
Η επόμενη ημέρα του Eurogroup, υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη, βρίσκει τις δύο χώρες να αναζητούν κοινό ευρωπαϊκό έδαφος για την αντιμετώπιση των πιέσεων που προκαλεί η ενεργειακή ακρίβεια. Το βασικό ζητούμενο είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει την προσωρινή στήριξη της οικονομίας, χωρίς να τίθεται σε αμφισβήτηση η δημοσιονομική σταθερότητα και η αξιοπιστία των ευρωπαϊκών κανόνων.
Οι συζητήσεις συνεχίζονται στο Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων της ΕΕ (ECOFIN), με τις τελικές αποφάσεις να μην έχουν ακόμη διασφαλιστεί. Η Σύνοδος Κορυφής αναμένεται να δώσει το πολιτικό στίγμα για την επόμενη ημέρα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα υπάρξει οπωσδήποτε συγκεκριμένη απόφαση για τα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας.
Οι επιφυλάξεις της Κομισιόν και το μήνυμα για δημοσιονομική σύνεση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στο ενδεχόμενο νέων εξαιρέσεων από τους δημοσιονομικούς κανόνες, υπογραμμίζοντας ότι η διαρκής αναπροσαρμογή του πλαισίου μπορεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία του. Το μήνυμα αυτό έστειλε ο επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, μετά τη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών στο Λουξεμβούργο.
«Αυτό που τονίζω είναι η ανάγκη για δημοσιονομική σύνεση, ειδικά υπό το πρίσμα των τρεχουσών εξελίξεων στην αγορά ομολόγων», ανέφερε, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορεί να προτείνει συνεχώς νέες μορφές δημοσιονομικής ευελιξίας.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι οι συνεχείς εξαιρέσεις θα μπορούσαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη συλλογική δέσμευση των κρατών-μελών στην τήρηση ενός δημοσιονομικού πλαισίου βασισμένου σε κανόνες. Όπως υπογράμμισε, η αξιοπιστία της ευρωπαϊκής δέσμευσης για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα αποτελεί κρίσιμο πλεονέκτημα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξελίξεις στις αγορές ομολόγων εντείνουν τις ανησυχίες για το κόστος δανεισμού και τη διαχείριση του δημόσιου χρέους.
Παρά τη σαφή επιφυλακτικότητά του, πάντως, ο Ντομπρόβσκις ανέφερε ότι οι προτάσεις της Ελλάδας και της Ιταλίας θα εξεταστούν πιο διεξοδικά. Η τοποθέτηση αυτή αφήνει ανοιχτό το πεδίο των διαβουλεύσεων, χωρίς ωστόσο να προεξοφλεί θετική έκβαση για τα αιτήματα των δύο χωρών.
Τι ζητά η Αθήνα και ποια είναι η πρόταση της Ρώμης
Η ελληνική πρόταση επικεντρώνεται στη δυνατότητα προσωρινής εξαίρεσης έκτακτων μέτρων στήριξης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από τον υπολογισμό του ανώτατου ορίου καθαρών δαπανών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με την πρόταση που περιλαμβάνεται στην επιστολή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Αθήνα επιδιώκει να δημιουργηθεί ένα πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης. Η εξαίρεση θα αφορά έκτακτες και προσωρινές παρεμβάσεις, μέχρι ενός συγκεκριμένου ορίου, ώστε να μην επιβαρύνονται με τον ίδιο τρόπο οι δημοσιονομικοί δείκτες.
Στόχος είναι να διατηρηθεί η δυνατότητα παρέμβασης της κυβέρνησης, εφόσον η ενεργειακή κρίση παραταθεί και οι πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών και στο λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων ενταθούν. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει, με αυτόν τον τρόπο, να αποκτήσει μεγαλύτερη ευχέρεια στη λήψη μέτρων στήριξης, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η συνολική δημοσιονομική πορεία της χώρας.
Παράλληλα, η Αθήνα θέτει το ζήτημα της αξιοποίησης των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που προκύπτουν από την άνοδο των τιμών. Ειδικότερα, επιδιώκει να μπορεί να επιστρέφει στην οικονομία μέρος των επιπλέον εσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία δημιουργούνται λόγω του πληθωρισμού, κατευθύνοντάς τα στην αντιμετώπιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στο σχετικό πλαίσιο, τα πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ υπολογίζονται σε περίπου 950 εκατ. ευρώ.
Από την πλευρά της, η Ιταλία, υπό την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, ζητά να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη ο υψηλότερος από τον αναμενόμενο πληθωρισμός κατά τον υπολογισμό των επιτρεπόμενων δημοσιονομικών ελλειμμάτων και κατά την αξιολόγηση των αποκλίσεων στις δημόσιες δαπάνες.
Η Ρώμη επιδιώκει, επίσης, να έχουν τα κράτη-μέλη μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που δημιουργούνται εξαιτίας του πληθωρισμού, προκειμένου να χρηματοδοτούν παρεμβάσεις για την ανακούφιση των πολιτών από το αυξημένο κόστος ενέργειας.
Παρότι οι δύο προτάσεις έχουν διαφορετική αφετηρία, συγκλίνουν στην ανάγκη να αποκτήσουν οι κυβερνήσεις μεγαλύτερη ευχέρεια αντίδρασης απέναντι σε μια νέα οικονομική πίεση, χωρίς να απαιτείται συνολική αναθεώρηση του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου.
Η δύσκολη εξίσωση για την Ευρώπη
Η αναζήτηση συμφωνίας πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό δημοσιονομικό περιβάλλον. Οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους, οι πιέσεις στις αποδόσεις των ομολόγων και η ανάγκη περιορισμού των ελλειμμάτων δυσκολεύουν την προσπάθεια εξεύρεσης μιας κοινής ευρωπαϊκής γραμμής.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι εξελίξεις στη Γαλλία, όπου η δημοσιονομική κατάσταση και οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων βρίσκονται στο επίκεντρο του προβληματισμού των ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Οι πιέσεις δεν περιορίζονται, άλλωστε, στη Γαλλία, καθώς αρκετά κράτη-μέλη καλούνται να διαχειριστούν αυξημένες ανάγκες δαπανών, υψηλό δημόσιο χρέος ή δημοσιονομικές αποκλίσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικές απέναντι σε νέες εξαιρέσεις, καθώς φοβούνται ότι η διεύρυνση της δημοσιονομικής ευελιξίας θα αποδυναμώσει την εφαρμογή των κοινών κανόνων. Αντίθετα, οι χώρες του Νότου επιδιώκουν μεγαλύτερα περιθώρια αντίδρασης, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν έκτακτες οικονομικές συνθήκες χωρίς να περιορίζονται υπερβολικά οι δυνατότητες στήριξης της πραγματικής οικονομίας.
Η διαφωνία αυτή αποτυπώνει το βασικό δίλημμα που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση: από τη μία πλευρά, την ανάγκη προστασίας των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από το αυξημένο κόστος ενέργειας και, από την άλλη, την υποχρέωση διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Πιερρακάκης: Πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τις δύο προκλήσεις
Τη δυσκολία της εξίσωσης περιέγραψε ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, προσερχόμενος στη συνεδρίαση, επισημαίνοντας ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε δύο παράλληλες προτεραιότητες: την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων από τις ενεργειακές ανατιμήσεις και τη διαφύλαξη της αξιοπιστίας των δημοσιονομικών κανόνων.
«Όλοι μας έχουμε επίγνωση του γεγονότος ότι πρέπει να κάνουμε και τα δύο», ανέφερε, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη να μην αντιμετωπίζονται οι δύο στόχοι ως αμοιβαία αποκλειόμενοι.
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει και τη βασική επιδίωξη της ελληνικής πλευράς: να υπάρξει ευρωπαϊκή συνεννόηση που θα επιτρέπει στοχευμένα μέτρα στήριξης, χωρίς να υπονομεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα. Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι να αναγνωριστεί ότι οι έκτακτες συνθήκες απαιτούν προσαρμογές, οι οποίες όμως θα έχουν συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής και σαφή χρονικό ορίζοντα.
Το βλέμμα στη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου
Η Σύνοδος Κορυφής αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο σημείο για την πολιτική διαχείριση του ζητήματος. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα κληθούν να συζητήσουν τις οικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης και τις δυνατότητες συντονισμένης αντίδρασης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δυσχεραίνουν την εφαρμογή νέων μέτρων στήριξης.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν είναι δεδομένο ότι η Σύνοδος θα καταλήξει σε συγκεκριμένη απόφαση για τις προτάσεις Ελλάδας και Ιταλίας. Η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από το εύρος της πολιτικής συμφωνίας που μπορεί να επιτευχθεί μεταξύ των κρατών-μελών και από το κατά πόσο θα υπάρξει περιθώριο για στοχευμένες προσαρμογές χωρίς γενικευμένη χαλάρωση των κανόνων.
Για την Αθήνα, η επιτυχία της προσπάθειας θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετο χώρο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής ακρίβειας. Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντίθετα, η πρόκληση είναι να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε ευελιξία δεν θα αποδυναμώσει τη δημοσιονομική αξιοπιστία της Ένωσης.
Η διαπραγμάτευση, επομένως, παραμένει ανοιχτή. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα καταφέρουν να συμφωνήσουν σε έναν μηχανισμό που θα επιτρέπει την αντιμετώπιση έκτακτων ενεργειακών πιέσεων, χωρίς να ανοίξει ο δρόμος για μια ευρύτερη αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων.
Διαβάστε περισσότερα