Πολιτικό χάος επικρατεί από την Παρασκευή το βράδυ στην Πολωνία καθώς η απόφαση να ανασταλούν τα καθήκοντα του επικεφαλής του Συνταγματικού Δικαστηρίου της χώρας έριξαν λάδι στην -εδώ και 10 χρόνια- τεταμένη διαμάχη για το νομικό καθεστώς του δικαστηρίου.
Η πολωνική κυβέρνηση ανέπτυξε τα ΜΑΤ έξω από το ανώτατο δικαστήριο και σημειώθηκαν εντάσεις με τους διαδηλωτές που είχαν συγκεντρωθεί επίσης στο σημείο.
Τα επεισόδια σημειώθηκαν μετά την αμφιλεγόμενη απόφαση ομάδας δικαστών, που διορίστηκαν από την κυβέρνηση, να θέσουν σε αναστολή τον αμφισβητούμενο πρόεδρο του δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι, καθώς και τον αναπληρωτή του, Μπαρτοουμιέι Σοχανσκι, εν μέσω διαφωνιών σχετικά με τη νομιμοποίηση της σύνθεσης του δικαστικού σώματος.
Η κίνηση προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του δεξιού αντιπολιτευόμενου κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), με τον αρχηγό του, Γιαροσλάβ Κατσίνσκι, να καταγγέλλει αυτό που χαρακτήρισε «επίθεση» κατά του δικαστηρίου.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο είχε συχνά αποφανθεί υπέρ της υπεροχής της πολωνικής νομοθεσίας έναντι του δικαίου της ΕΕ, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να κατηγορεί το ανώτατο δικαστήριο της Πολωνίας ότι βρισκόταν υπερβολικά κοντά στην εθνικιστική πολιτική εξουσία της εποχής.
Επέστρεψε άρον άρον ο Ναβρότσκι
Ο συντηρητικός πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, που υποστηρίζεται από το PiS και αποτελεί στενό σύμμαχο του Ντόναλντ Τραμπ, άλλαξε πορεία στο αεροπλάνο του, ενώ κατευθυνόταν στη Σενεγάλη για επίσημη επίσκεψη, προκειμένου να επιστρέψει στη Βαρσοβία και να παρέμβει στο δικαστήριο το βράδυ της Παρασκευής.
Εκατοντάδες διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων και βουλευτές της αντιπολίτευσης, συγκεντρώθηκαν έξω από το κτίριο για να εκφράσουν τη στήριξή τους στους δικαστές που τέθηκαν σε αναστολή. Η αστυνομία ανακοίνωσε ότι προχώρησε σε τρεις συλλήψεις, αφού ορισμένοι διαδηλωτές παραβίασαν τον φράχτη του δικαστηρίου, ενώ άλλοι πέταξαν αντικείμενα εναντίον των αστυνομικών.
Λίγο πριν από τη 1 τα ξημερώματα του Σαββάτου, ο Ναβρότσκι εμφανίστηκε έξω από το δικαστήριο και πέρασε μέσα από τον αστυνομικό κλοιό. Σε ένα βίντεο φαίνεται να έρχεται σε αντιπαράθεση με άνδρες της ασφάλειας και άλλους δικαστές, προκειμένου να εξασφαλίσει την είσοδό του στο κτίριο. Μέχρι τις 4 τα ξημερώματα, τοπική ώρα, ο πρόεδρος παρέμενε στο εσωτερικό του.
Σε βίντεο που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο, ο Ναβρότσκι ακούγεται να δηλώνει ότι οι δικαστές που διορίστηκαν από την κυβέρνηση «δεν ήταν δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου».
Σε δήλωση που διαβάστηκε εκ μέρους του έξω από το δικαστήριο στις 5 το πρωί, ο Ναβρότσκι άσκησε κριτική σε αυτό που χαρακτήρισε «παραβίαση της συνταγματικής τάξης της Πολωνίας», υποστηρίζοντας ότι «ένα συνταγματικό όργανο καταλήφθηκε διά της βίας». Παράλληλα, ζήτησε από τις δυνάμεις ασφαλείας να αποχωρήσουν από τις εγκαταστάσεις.
Η νέα αυτή σύγκρουση αναμένεται να εντείνει περαιτέρω την πόλωση στη χώρα, προμηνύοντας μια σκληρή αναμέτρηση ενόψει των βουλευτικών εκλογών του επόμενου έτους. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η λαϊκιστική δεξιά έχει πιθανότητες να επιστρέψει στην εξουσία.
Αστυνομικές δυνάμεις βρίσκονται γύρω από τις εγκαταστάσεις του ανώτατου δικαστηρίου της Πολωνίας, εν μέσω διαδηλώσεων για την αναστολή καθηκόντων του επικεφαλής του, στη Βαρσοβία.
Το χρονικό της διαμάχης
Το δικαστήριο βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διαμάχης που ξεκίνησε το 2015, όταν η απερχόμενη κεντρώα κυβέρνηση και η νεοεκλεγείσα δεξιά κυβέρνηση προχώρησαν, με μικρή χρονική απόσταση μεταξύ τους, σε νομικά αμφισβητούμενες κινήσεις για να ενισχύσουν τη σύνθεση του δικαστηρίου με δικούς τους διορισμένους δικαστές.
Η διαμάχη γύρω από τους διορισμούς παρέλυσε τη λειτουργία του δικαστηρίου και ακολούθησαν νέες προσπάθειες υπονόμευσής του κατά τη διάρκεια των οκτώ ετών της διακυβέρνησης του PiS, μιας περιόδου κατά την οποία εφαρμόστηκαν πολιτικές που περιόριζαν τους φιλελεύθερους δημοκρατικούς θεσμούς και σημειώθηκαν επανειλημμένες συγκρούσεις με την ΕΕ για ζητήματα κράτους δικαίου.
Από την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, έχει δεσμευτεί επανειλημμένα να ανατρέψει τις αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις, επιδιώκοντας παράλληλα την αποκατάσταση των σχέσεων της χώρας με τις Βρυξέλλες. Την ίδια στιγμή, αρνείται να αναγνωρίσει τη νομιμότητα του δικαστηρίου με τη σημερινή του σύνθεση.
Ωστόσο, οι προσπάθειές του έχουν προσκρούσει στην αντίσταση προέδρων που πρόσκεινται στην αντιπολίτευση και έχουν χρησιμοποιήσει το δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο), καθώς και ευρείες ερμηνείες των προεδρικών αρμοδιοτήτων τους, προκειμένου να μπλοκάρουν τις μεταρρυθμίσεις.
Στην τελευταία εξέλιξη της φετινής χρονιάς, ο Ναβρότσκι, ο οποίος κέρδισε απροσδόκητα πέρυσι τις προεδρικές εκλογές απέναντι στον υποψήφιο του Τουσκ, αρνήθηκε να ορκίσει πέντε δικαστές που είχαν εκλεγεί από το σημερινό κοινοβούλιο, περιπλέκοντας ακόμη περισσότερο τη νομική κατάσταση.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Συμβουλευτική Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για ζητήματα κράτους δικαίου, η Επιτροπή της Βενετίας, υποστήριξε ότι η άρνηση του προέδρου δεν θα πρέπει να εμποδίζει τους δικαστές να αναλάβουν τα καθήκοντά τους.
Το βράδυ της Παρασκευής, ομάδα δικαστών που εξελέγησαν από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία αποφάσισε να θέσει σε αναστολή τον Σβιεντσκόφσκι, πρώην υπουργό της κυβέρνησης του PiS, και να αναλάβει τον διαδικαστικό έλεγχο του δικαστηρίου. Η Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, μία από τους πέντε δικαστές που δεν αναγνωρίζονται από τον Ναβρότσκι, δήλωσε ότι ανέλαβε την κορυφαία θέση, επικαλούμενη τη μεγαλύτερη προϋπηρεσία της στο δικαστικό σώμα.
Οι ειδικοί εμφανίζονται βαθιά διχασμένοι ως προς τη νομιμότητα της αναστολής του δικαστή.
Ο Μάρτσιν Μάτσακ, διακεκριμένος νομικός και έντονος επικριτής του PiS, δήλωσε ότι «δεν πίστευε ποτέ πως θα έφτανε στο σημείο να υπερασπίζεται» τον Σβιεντσκόφσκι, ωστόσο εκτίμησε ότι «δεν υφίσταται» νομική βάση για την αναστολή του.
Σε ξεχωριστή εξέλιξη, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Βάλντεμαρ Ζούρεκ, ανακοίνωσε ότι ζήτησε την άρση της νομικής ασυλίας του Σβιεντσκόφσκι και του αναπληρωτή του, Σοχανσκι, προκειμένου να ασκηθεί δίωξη σε βάρος τους για παρεμπόδιση της λειτουργίας του δικαστηρίου.
Παρά τις επικρίσεις, ο Τουσκ επέμεινε ότι «η αποκατάσταση του κράτους δικαίου αποτελεί καθήκον μας».
«Έπειτα από χρόνια ανομίας υπό το PiS, πρόκειται για μια δύσκολη διαδικασία, ενίοτε επώδυνη, που απαιτεί αποφασιστικές ενέργειες. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», υποστήριξε.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα είχε δεσμευτεί ότι «το δικαστήριο θα αρχίσει να λειτουργεί σύμφωνα με το Σύνταγμα, είτε αρέσει σε κάποιους είτε όχι».
Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, δήλωσε σε δημοσιογράφους, στο περιθώριο της συνόδου της G20 στην Ατλάντα, ότι «το Συνταγματικό Δικαστήριο πολιτικοποιήθηκε υπό την προηγούμενη κυβέρνηση».
«Αυτό που συμβαίνει έχει ως στόχο να επιτρέψει στην πλειοψηφία των νομίμως εκλεγμένων δικαστών να επαναφέρουν τη λειτουργία του δικαστηρίου», ανέφερε.
Ηγέτες της αντιπολίτευσης, αλλά και ο λογαριασμός του ίδιου του δικαστηρίου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι πραγματοποιεί ένα δικαστικό «πραξικόπημα». Αρκετές προσωπικότητες της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, μεταξύ των οποίων ο Βρετανός Νάιτζελ Φάρατζ, η Λιζ Τρας και ο Ολλανδός Γκερτ Βίλντερς, καταδίκασαν επίσης την κίνηση.
Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Πολωνία, Τομ Ρόουζ, έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X: «Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται απόψε (…) είναι εξαιρετικά σοβαρά».
«Οι δύο πλευρές παρουσιάζουν εντελώς διαφορετικές εκδοχές για το τι συνέβη και γιατί», σημείωσε. «Όποια κι αν είναι τελικά τα πραγματικά περιστατικά, η συγκέντρωση χιλιάδων ανθρώπων έξω από το δικαστήριο καθιστά μια ήδη επικίνδυνη κατάσταση ακόμη πιο εκρηκτική. Το τελευταίο που χρειάζεται η Πολωνία είναι μια αντιπαράθεση που θα ξεφύγει από τον έλεγχο και θα οδηγήσει σε κάτι πολύ χειρότερο».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr