Το αφήγημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη γύρω από τους εταιρικούς μετασχηματισμούς παραμένει σταθερά το ίδιο, επενδεδυμένο με βαρύγδουπες εκφράσεις: «μεγέθυνση των επιχειρήσεων», «οικονομίες κλίμακας», «ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στην παγκόσμια αγορά». Οταν όμως η θεωρία συναντά την ωμή ελληνική πραγματικότητα, αποκαλύπτεται ένα σύστημα δύο ταχυτήτων, προκλητικά κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της οικονομικής ελίτ.
Πίσω από τη βιτρίνα των «αναπτυξιακών εργαλείων» κρύβεται ένας συστηματικός μηχανισμός νομιμοποίησης της φοροαποφυγής των οικονομικά ισχυρών, ο οποίος λειτουργεί υπό ένα καθεστώς εσκεμμένης θεσμικής τυφλότητας και ελεγκτικής αδράνειας.
Η απλή μέθοδος των διασπάσεων
Το πιο σκανδαλώδες πεδίο αυτής της πολιτικής εντοπίζεται πλέον στις διασπάσεις επιχειρήσεων και, συγκεκριμένα, στη μέθοδο των μη ανάλογων –«ασύμμετρων»- διασπάσεων (non-pro rata demergers). Εδώ, το υποτιθέμενο αναπτυξιακό όχημα μετατρέπεται στον απόλυτο μηχανισμό αφορολόγητης μεταβίβασης περιουσίας εκατομμυρίων από γενιά σε γενιά, επιτρέποντας στους ισχυρούς του πλούτου να τεμαχίζουν και να μοιράζουν αυτοκρατορίες στα παιδιά τους χωρίς να καταβάλουν ούτε ένα ευρώ φόρο στο Ελληνικό Δημόσιο.
Τι μεθοδεύτηκε
Το 2024 ο τότε υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κωστής Χατζηδάκης προώθησε στη Βουλή τον μεγάλο φορολογικό νόμο 5162/2024 στον οποίο συμπεριέλαβε μεταξύ άλλων διατάξεις που προβλέπουν την οριζόντια εφαρμογή φοροαπαλλαγών για όλων των ειδών τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Με τις διατάξεις αυτές επεκτάθηκε το ευνοϊκό καθεστώς φοροαπαλλαγών που ίσχυε βάσει προηγούμενων αναπτυξιακών νόμων για τις λεγόμενες «συμμετρικές» διασπάσεις εταιρειών και στις «ασύμμετρες» διασπάσεις.
Ως «συμμετρικές» διασπάσεις εταιρειών ορίζονται οι διασπάσεις εκείνες στις οποίες τα ποσοστά των μετόχων στην αρχική διασπώμενη εταιρεία παραμένουν ίδια και στις νέες εταιρείες που δημιουργούνται μετά τη διάσπαση. Οι διασπάσεις αυτές ήταν αφορολόγητες με τους παλαιότερα ισχύοντες αναπτυξιακούς νόμους και παρέμειναν αφορολόγητες και με το ν. 5162/2024 του Κωστή Χατζηδάκη.
Οι «ασύμμετρες» όμως διασπάσεις, δηλαδή αυτές στις οποίες τα ποσοστά των μετόχων αλλάζουν στις νέες εταιρείες που δημιουργούνται, πριν από την ψήφιση του ν. 5162/2024 επιβαρύνονταν με φόρους υπεραξίας, δωρεάς ή γονικής παροχής σημαντικού ύψους. Αυτό ίσχυε και στις περιπτώσεις οικογενειακών διαμοιρασμών εταιρικών περιουσιακών στοιχείων. Το γεγονός αυτό αποτελούσε ένα… σοβαρό φορολογικό εμπόδιο για τους οικονομικά ισχυρούς να διαμοιράσουν στα παιδιά τους τις εταιρείες τους με «ασύμμετρες» διασπάσεις, δηλαδή να αλλάξουν κατά το δοκούν τα ποσοστά των παιδιών τους στις νέες εταιρείες ώστε το καθένα να πάρει π.χ. το 100% της κάθε νέας εταιρείας και να γίνει πλήρης διαμοιρασμός. Κι αυτό διότι, αν προέβαιναν στις πράξεις αυτές, τα παιδιά θα καλούνταν να πληρώσουν μεγάλα ποσά φόρων υπεραξίας και φόρων γονικής παροχής.
Με άλλα λόγια, πριν από την ψήφιση του νόμου 5162/2024 η μέθοδος της «ασύμμετρης» διάσπασης μιας μεγάλης εταιρικής περιουσίας, δηλαδή το σενάριο ενός οικογενειακού διαμοιρασμού εταιρειών όπου ο πατέρας «σπάει» τη μεγάλη εταιρεία για να πάρει το κάθε παιδί από μία αυτόνομη επιχείρηση και ο ίδιος να αποχωρήσει, αντιμετώπιζε σοβαρά φορολογικά εμπόδια και υψηλό κίνδυνο επιβολής τεράστιων ποσών φόρων υπεραξίας, δωρεάς ή γονικής παροχής.
Αν δηλαδή ο στόχος ήταν να διαχωριστούν εντελώς οι δρόμοι των παιδιών, ώστε το κάθε παιδί να γίνει αποκλειστικός ιδιοκτήτης μιας εκ των νέων εταιρειών, η πράξη αυτή ονομαζόταν «ασύμμετρη διάσπαση», η οποία επιτρεπόταν μεν ως διαδικασία από το εταιρικό δίκαιο αλλά επειδή τα παιδιά (ή ο πατέρας που τους μεταβίβαζε τις μετοχές) αποκτούσαν άνισα μερίδια στις νέες εταιρείες σε σχέση με την αρχική αναλογία, η φορολογική διοίκηση θεωρούσε ότι γινόταν ανταλλαγή ή μεταβίβαση περιουσίας με αποτέλεσμα να προκύπτει φόρος υπεραξίας για τη διαφορά της αξίας των μετοχών που ανταλλάσσονταν και ταυτόχρονα να υπάρχει η δυνατότητα στη φορολογική αρχή να χαρακτηρίσει την ανισότητα αυτή ως άτυπη δωρεά-γονική παροχή μεταξύ των αδελφών ή από τον πατέρα, επιβάλλοντας τους αντίστοιχους φόρους επί της πραγματικής (αγοραίας) αξίας των επιχειρήσεων.
Με το ν. 5162/2024 του Κωστή Χατζηδάκη το… πρόβλημα αυτό λύθηκε για τους οικονομικά ισχυρούς. Δηλαδή με τον νόμο αυτό, το φορολογικό δίκαιο ευθυγραμμίστηκε πλήρως με το εταιρικό (με το ν. 4601/2019), οι πλήρεις φοροαπαλλαγές επεκτάθηκαν και στις «ασύμμετρες» διασπάσεις εταιρειών και πλέον ένας πατέρας-μεγαλοεπιχειρηματίας μπορεί να κάνει «ασύμμετρη» διάσπαση εξ αρχής με πλήρη φορολογική απαλλαγή (ουδετερότητα) για τα παιδιά του, επιτρέποντας π.χ. στο ένα παιδί να πάρει το 100% της μιας εταιρείας και στο άλλο παιδί το 100% της άλλης, χωρίς να προκύψει γι’ αυτά φόρος υπεραξίας και φόρος γονικής παροχής και ο ίδιος να αποχωρήσει ή να μειώσει το ποσοστό του.
Με τις νομοθετικές ρυθμίσεις της κυβέρνησης της Ν.Δ. η διαδικασία αυτή «εκπλύνεται» πλήρως και αποκτά απόλυτη νομιμοφάνεια μέσα από τη νομοθεσία για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς (ν. 4601/2019) και το νέο φορολογικό πλαίσιο (ν. 5162/2024).
Πώς λειτουργεί το τρικ
Το «μεγάλο κόλπο» της αφορολόγητης οικογενειακής μοιρασιάς εξελίσσεται πλέον με απλά, μεθοδευμένα βήματα: ο γονέας εισάγει αρχικά τα παιδιά του ως μετόχους στην αρχική εταιρεία, συχνά με μηδενική ή εικονική αξία. Στη συνέχεια, η επιχείρηση «σπάει» σε δύο ή τρεις νέες εταιρείες. Με τη χρήση της «ασύμμετρης» διάσπασης, το ένα παιδί λαμβάνει το 100% της πρώτης εταιρείας (που μπορεί να περιλαμβάνει ακίνητα αξίας π.χ. 20 εκατομμυρίων ευρώ) και το άλλο παιδί λαμβάνει το 100% της δεύτερης εταιρείας (που περιλαμβάνει, για παράδειγμα, ένα εργοστάσιο αντίστοιχης αξίας). Το αποτέλεσμα είναι εξοργιστικό: μια τεράστια περιουσία δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ αλλάζει χέρια, διαχωρίζεται και περνάει στην επόμενη γενιά με πλήρη απαλλαγή από φόρο υπεραξίας, φόρο γονικής παροχής και φόρο μεταβίβασης ακινήτων. Ολα αυτά συμβαίνουν υπό την ομπρέλα και την προστασία των αναπτυξιακών φοροαπαλλαγών.
Οι μετασχηματισμοί (συγχωνεύσεις, διασπάσεις, αποσχίσεις κλάδων) χρησιμοποιούνται στην πράξη ως το απόλυτο όχημα για να «εξαφανίζονται» κέρδη, να μεταφέρονται ζημιές για να σβήσουν μελλοντικές φορολογικές υποχρεώσεις και να μεταβιβάζονται τεράστιες περιουσίες και ακίνητα χωρίς να καταβάλλεται ούτε ένα ευρώ φόρου υπεραξίας ή μεταβίβασης. Η μικρή επιχείρηση δεν έχει ούτε τα κεφάλαια, ούτε τη δυνατότητα να πληρώσει τις δεκάδες χιλιάδες ευρώ που απαιτούνται σε ορκωτούς, συμβολαιογράφους και μεγαλοδικηγόρους για να στήσει τέτοιες δομές, με αποτέλεσμα να σηκώνει μόνη της το βάρος των δημόσιων εσόδων.
Το κλείσιμο του myPROPERTY
Αυτή η προκλητική ασυλία θωρακίστηκε περαιτέρω από μια σειρά συντονισμένων κυβερνητικών επιλογών που τυφλώνουν τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Το τελειωτικό χτύπημα στη διαφάνεια δόθηκε με την απόφαση να καταργηθεί η υποβολή δήλωσης Φόρου Μεταβίβασης Ακινήτων (ΦΜΑ) στις ψηφιακές πλατφόρμες της ΑΑΔΕ (myPROPERTY) για τις περιπτώσεις των μετασχηματισμών. Ενώ για τον απλό πολίτη το myPROPERTY απαιτεί εξονυχιστικούς ελέγχους, για τις εταιρικές μεταβιβάσεις ακινήτων εκατομμυρίων ευρώ η πόρτα του ελέγχου έκλεισε ερμητικά. Η φορολογική διοίκηση απεμπόλησε τον άμεσο, προληπτικό έλεγχο τη στιγμή που γίνεται η πράξη της μεταβίβασης. Αντ’ αυτού, επαφίεται πλέον αποκλειστικά στις εκ των υστέρων καταχωρίσεις του ΓΕΜΗ, όπου απλώς αναρτώνται ΦΕΚ και αποφάσεις συνελεύσεων, την ώρα που τα συμβόλαια των συμβολαιογράφων δεν εμφανίζονται πουθενά.
Η Εφορία εθελοτυφλεί εσκεμμένα, επιτρέποντας στους ομίλους να ολοκληρώνουν τις διαδικασίες αθόρυβα. Οταν μια τέτοια διάσπαση ολοκληρώνεται, η ΑΑΔΕ δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το τι ακριβώς μεταβιβάστηκε. Ο έλεγχος αυτών των δαιδαλωδών σχημάτων έχει ανατεθεί κατ’ αποκλειστικότητα σε υποστελεχωμένες υπηρεσίες, σε μια εξαιρετικά μικρή, ολιγάριθμη ομάδα ελεγκτών, κυρίως στο Κέντρο Ελέγχου Μεγάλων Φορολογουμένων (ΚΕΜΕΦ). Ουσιαστικά, ένας μικρός αριθμός ελεγκτών καλείται να διαχειριστεί έναν ωκεανό με πρωτόγνωρες, πολύπλοκες, μη ψηφιακά παρακολουθούμενες και δυσνόητες φορολογικές υποθέσεις δισεκατομμυρίων ευρώ.
Ελεγκτικό «μποτιλιάρισμα»
Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: ουσιαστικός έλεγχος δεν γίνεται σχεδόν ποτέ. Οι φοροελεγκτές είναι πρακτικά αδύνατο να αποδείξουν έγκαιρα ότι μια διάσπαση δεν είχε πραγματική «οικονομική οντότητα» αλλά αποτελούσε μια καθαρή, αφορολόγητη κληρονομική διευθέτηση, καθώς οι στρατιές των μεγαλοδικηγόρων φροντίζουν να «ντύνουν» τις κινήσεις αυτές με προσχηματικά επιχειρηματικά επιχειρήματα περί αναδιοργάνωσης κλάδων.
Η ίδια εσκεμμένη ασάφεια κυριαρχεί και γύρω από τον νόμο 4935/2022, ο οποίος θεσπίστηκε για να δώσει κίνητρα συγχωνεύσεων με έκπτωση 30% στον φόρο εισοδήματος. Φτάνοντας στο 2026, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και η ΑΑΔΕ δεν έχουν εκδώσει ακόμα τις πλήρεις ερμηνευτικές εγκυκλίους για την εφαρμογή του. Αυτή η παράταση του σκότους εξυπηρετεί αποκλειστικά όσους θέλουν να ερμηνεύουν τον νόμο κατά το δοκούν, ώστε αν ποτέ γίνει έλεγχος μετά από χρόνια, οι υποθέσεις να έχουν παραγραφεί ή να διευθετηθούν στα δικαστήρια με το πρόσχημα της «δικαιολογημένης πλάνης».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr