Ο άνεμος παίρνει πολλές μορφές. Άλλες φορές είναι πρωταγωνιστής και άλλες κομπάρσος. Είναι ένας τρόπος για να εκφράσουμε την πίστη μας ή ένας άλλος θεός όταν οι θεοί μάς έχουν εγκαταλείψει; Όποια και να είναι η απάντηση -αν αυτή υπάρχει- σύντομα ανακαλύπτουμε πως βρισκόμαστε μέσα σε έναν ναό, και αυτός ο ναός στο κέντρο τυγχάνει να έχει μια μεγάλη οθόνη. Ο κινηματογράφος γίνεται μια εκκλησία και όλοι γινόμαστε μέλη της ίδιας οικογένειας και γιορτάζουμε τη ζωή μιας μητέρας που γίνεται η δική μας, στη βραβευμένη ταινία «Άνεμε, μίλησέ μου» του Στέφαν Τζόρτζεβιτς.
Τα πλάνα μένουν πάνω στους ανθρώπους· και μένουν, και μένουν. Δεν κόβονται ακόμα, γιατί κάθε μικροσκοπική κίνηση είναι μια πολύτιμη πληροφορία που δεν θα επαναληφθεί ξανά. Τα πλάνα μένουν πάνω στους ανθρώπους, γιατί στο τέλος όλοι θα φύγουν, και γιατί να μην μείνουν πάνω τους λίγο ακόμα ώστε να τους θυμόμαστε καλύτερα;
Λίγο πριν την προβολή της ταινίας «Άνεμε, μίλησέ μου» (2025) στο 14ο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου της Αθήνας, το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου στις 19:00 και στις 20:40 στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, ο Στέφαν Τζόρτζεβιτς μιλάει στο ελc για το μεγάλου μήκους ντεμπούτο του, ακροβατώντας ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία. Την ταινία του που τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας στα φεστιβάλ του Σαράγεβο, του Βανκούβερ και της Βαλδίβια.
Στέφαν Τζόρτζεβιτς
Πώς είναι να παίζεις με την οικογένειά σου στη μεγάλη οθόνη; Απόλαυσαν τη διαδικασία των γυρισμάτων;
Η οικογένειά μου δεν «έπαιξε» με την παραδοσιακή έννοια, απλώς υπήρχαν μπροστά από την κάμερα με τον ίδιο τρόπο που υπάρχουν και στην πραγματική ζωή· ειλικρινά, αυτό έφερε μια ηρεμία στο σετ. Επίσης, αποκάλυψε τη δυναμική μας, την τρυφερότητά μας, το πείσμα, το χιούμορ, τις μικρές τριβές μας. Τα γυρίσματα μαζί τους δεν ήταν μια εύκολη ή καθαρά διασκεδαστική εμπειρία. Αντιμετωπίσαμε ένα πάρα πολύ ευαίσθητο θέμα, τον τρόπο που διαχειριζόμαστε την απώλεια, και η παρουσία της κάμερας ανέσυρε πολλά συναισθήματα στην επιφάνεια. Ο καθένας μας βιώνει τη θλίψη διαφορετικά, οπότε η διαδικασία ήταν περίπλοκη και συχνά δύσκολη.
Ακόμα κι έτσι, όλοι πίεσαν τους εαυτούς τους λόγω της μητέρας μου. Μας διαμόρφωσε και μας άγγιξε βαθύτατα, τόσο που όλοι αισθανόμασταν την ευθύνη να μεταφέρουμε την παρουσία της στην ταινία. Υπήρχε μια σιωπηρή κατανόηση ότι το κάναμε για εκείνη. Τώρα που η ταινία έχει τελειώσει και ταξιδεύει στα φεστιβάλ, η οικογένειά μου μπορεί να δει πώς η μητέρα μου αγγίζει και άλλους ανθρώπους. Αυτό φέρνει μια αίσθηση ανακούφισης, ίσως και περηφάνιας, όχι τόσο για την ταινία, αλλά στη γνώση ότι το πνεύμα της φτάνει και σε άλλους.
Πώς ήταν δομημένο το σενάριό σου; Είχε απλές οδηγίες, λίγο διάλογο και τα υπόλοιπα τα ανακάλυπτες στο γύρισμα, ή ήταν πιο αναλυτικό και γεμάτο λεπτομέρειες.
Αρχικά, βιντεοσκοπούσα τη μητέρα μου όσο ήταν ακόμα μαζί μας. Μετά τον θάνατό της, πέρασα σχεδόν δύο χρόνια σκεπτόμενος πώς να προσεγγίσω το υλικό που είχα μαζέψει. Εκείνη την περίοδο μιλούσα πολύ με την οικογένειά μου. Μοιράστηκαν τις αναμνήσεις τους, τα όνειρά τους, και τις μικρές αλλά σημαντικές στιγμές που πέρασαν μαζί της. Μέσω αυτών των συζητήσεων ένιωσα την παρουσία της ξανά και ήμουν βαθύτατα συγκινημένος από τους τρόπους που την κρατούσαν μέσα τους.
Άρχισα να καταγράφω αυτές τις συζητήσεις, τις σκέψεις μας, τις διαφωνίες, ακόμα και τις απόπειρες να οργανώσουμε την καθημερινότητά μας έπειτα από μια τέτοια απώλεια. Αυτό έγινε η βάση του σεναρίου. Σιγά σιγά, έπειτα από πολλούς μήνες, δημιούργησα τη δομή με ακρίβεια: τις συναισθηματικές καμπύλες, τις σκηνές, τη λογική του χρόνου. Αλλά ποτέ δεν έδειξα το σενάριο στην οικογένειά μου. Δεν ήθελα να παίξουν κάτι που έχουν ήδη ζήσει. Ήθελα τις αντιδράσεις τους, τις χειρονομίες τους, τις σιωπές τους, να έρθουν φυσικά. Ο στόχος μου δεν ήταν να αναδημιουργήσω τις αναμνήσεις μέσω των διαλόγων, αλλά να δημιουργήσω τις συνθήκες στις οποίες ο πραγματικός εαυτός τους θα εμφανιστεί μπροστά στην κάμερα.
Στην ταινία δείχνεις ευάλωτος και εκθέτεις τη συναισθηματική σου κατάσταση στα μάτια του θεατή. Πώς είναι να βλέπεις κάτι τόσο προσωπικό μαζί με κοινό;
Όταν ξεκινήσαμε τα γυρίσματα, η ιδέα ήταν να αναδημιουργήσουμε τις καταστάσεις ώστε να τις αισθανθούμε σαν να συμβαίνουν για πρώτη φορά. Εκείνη τη στιγμή, δεν σκεφτόμουν τόσο την ιδιωτικότητα ή τον προσωπικό κόσμο της οικογένειας· ήθελα να μοιραστώ πώς εμείς αντιμετωπίσαμε την απώλεια και πώς βιώναμε την παρουσία της μητέρας μας.
Τη χρονιά που πέρασε, όσο η ταινία ταξίδευε στα φεστιβάλ, είχα το απίστευτο προνόμιο να την βλέπω να έχει απήχηση. Το κοινό συνδέεται με την ιστορία σε ένα πολύ προσωπικό επίπεδο. Τους μεταφέρει στις δικές τους αναμνήσεις, στις δικές τους οικογένειες, ή σε κάποιο πρόσωπο που έχασαν. Οι αντιδράσεις τους είναι φανερές και τόσο ειλικρινείς. Μοιράζονται τις προσωπικές τους εμπειρίες, τη θλίψη και την αγάπη τους. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις δημιουργούν έναν διάλογο ενσυναίσθησης και στοχασμού. Κατά κάποιον τρόπο, η ταινία γίνεται ένας κοινός συναισθηματικός χώρος. Τους βλέπω να αντιδρούν στην ίδια τρυφερότητα, το χιούμορ και την αγάπη που εγώ και η οικογένειά μου αισθανθήκαμε. Μιλάνε ανοιχτά γι’ αυτό και καμιά φορά μοιράζονται τις δικές τους αναμνήσεις αργότερα. Είναι αξιοθαύμαστο να το βλέπει κανείς αυτό και με έκανε να αισθανθώ πως η ιστορία που δημιουργήσαμε είναι ζωντανή και ξεπερνά τις δικές μας εμπειρίες.
Συνεργάζεσαι με ζώα, παιδιά και γενικότερα ανθρώπους που δεν είναι εκπαιδευμένοι ηθοποιοί. Ποια ήταν η πιο δύσκολη σκηνή για να γυριστεί;
Στην ταινία είναι ο σκύλος μου η Lija, τα ανίψια μου και οι παππούδες μου. Αλλά το πιο σημαντικό πράγμα είναι ότι ο βασικός πρωταγωνιστής είναι η οικογένεια. Απ’ αυτό προέρχεται η εμπιστοσύνη που χτίσαμε όλα αυτά τα χρόνια. Το να δουλεύεις με παιδιά, ηλικιωμένους και ζώα, είναι περίπλοκο, και ναι, είχαμε τις δυσκολίες μας. Αλλά το πιο σημαντικό ήταν ότι το κάναμε αυτό για τη μητέρα μου. Απ’ αυτό το σημείο και έπειτα, προσπαθούσαμε να βρίσκουμε λύσεις μαζί και υποστηρίζαμε ο ένας τον άλλο.
Μια από τις πιο σημαντικές σκηνές ήταν μια συζήτηση με τη μητέρα μου. Δεν ήξερα τι θα πει και ξεκίνησε να λέει για το πώς επικοινωνεί με τον άνεμο -κάτι που μοιράστηκε για πρώτη φορά μαζί μου. Αυτή η συζήτηση έγινε η βάση της προσέγγισής μου για τη δημιουργία πραγματικών καταστάσεων μπροστά στην κάμερα. Η σκηνή με τη γιαγιά μου ακολούθησε το ίδιο μοτίβο, προεκτείνοντας τον συναισθηματικό ρυθμό της αντιμετώπισης της απώλειας. Έτσι ακριβώς φανταζόμουν την ταινία να είναι γυρισμένη, ριζωμένη στην πραγματικότητα, μια αυθεντική σύνδεση. Δεν θέλαμε να εξαναγκάσουμε τίποτα, οι στιγμές έπρεπε να είναι φυσικές και αυθεντικές σχετικά με τις δικές μας εμπειρίες.
Η φωτογραφία στην ταινία είναι υπέροχη, ιδιαιτέρως όλα τα νυχτερινά πλάνα και τα πλάνα με χαμηλό φωτισμό. Τα αγαπημένα μου είναι το πρώτο, με το χέρι που ακουμπά τον κορμό του δέντρου, και το τελευταίο, με τη γυναίκα στη λίμνη. Ποια είναι τα δικά σου αγαπημένα πλάνα στην ταινία σου;
Είναι δύσκολο να επιλέξω ένα, επειδή κάθε καρέ κουβαλά το δικό του συναίσθημα και ανάμνηση. Αλλά αν έπρεπε να διαλέξω, ένα από τα προσωπικά αγαπημένα μου είναι η σκηνή στη λίμνη με τη μητέρα μου να κάθεται πίσω από το δέντρο. Αποτυπώνει την παρουσία της με έναν τρόπο που φαίνεται ιερός και φέρει μια βαθιά οικειότητα, τη σύνδεση με τη φύση που ήταν η φιλοσοφία της και το επίκεντρο της ζωής της.
Για μένα, αυτές οι εικόνες είναι στιγμές όπου μπορώ να αισθανθώ την ενέργεια και το πνεύμα της ακόμα και τώρα. Αυτό είναι που τις κάνει σημαντικές, πέρα από τη σύνθεση ή τον φωτισμό. Κάθε πλάνο στην ταινία είναι δεμένο με μια ανάμνηση, μια παρουσία, μια προσωπική σύνδεση, και τα βλέπω σαν κομμάτια ενός μεγαλύτερου συναισθηματικού παζλ, παρά σαν απομονωμένες εικόνες.
Ποιες ταινίες επηρέασαν περισσότερο το Άνεμε, Μίλησέ μου; Τι έβλεπες κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων;
Όταν είμαι στη διαδικασία μιας παραγωγής, δεν σκέφτομαι άλλες ταινίες. Αλλά, ανάμεσα στα πρότζεκτ βλέπω πολλές και έχουν πραγματική επιρροή στη ζωή μου. Συνήθως δεν εστιάζω σε συγκεκριμένες σκηνές ή πλάνα, ενδιαφέρομαι περισσότερο στο πώς οι κινηματογραφιστές επιλέγουν την οπτική γλώσσα που τους επιτρέπει να μοιραστούν τις ιστορίες τους με το κοινό.
Υπάρχουν πολλοί σκηνοθέτες που θαυμάζω και την επιρροή που έχουν στη δουλειά μου μπορεί να μην την αναγνωρίσεις. Σημασία δεν έχει η αντιγραφή, αλλά η παρατήρηση των μεθόδων τους και πώς βρίσκουν τη φωνή τους μέσω της ποίησης και του ενστίκτου. Προσπαθώ να απορροφώ αυτά τα μαθήματα και τις εμπειρίες και να πλάθω κάτι το οποίο είναι αυθεντικό για μένα, να δημιουργώ τη δική μου οπτική και συναισθηματική γλώσσα.
The post 14th Athens Avant Garde Film Festival: Ο Στέφαν Τζόρτζεβιτς, ο σκηνοθέτης της βραβευμένης ταινίας «Άνεμε, μίλησέ μου» μιλάει στο ελc appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα