Του Χρήστου Ν. Κώνστα
Η Ελλάδα είναι μια Δυτική Δημοκρατία που πιστεύει και εφαρμόζει τη διάκριση των εξουσιών. Υπάρχουν όμως -πολλά δυστυχώς- παραδείγματα όπου η διάκριση αυτή εξελίσσεται σε διαπλοκή των εξουσιών.
Δεν είναι μόνον η -παγκόσμιας πρωτοτυπίας- προχθεσινή απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για τον υπολογισμό των τόκων στα «κόκκινα» δάνεια του νόμου Κατσέλη επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού κεφαλαίου.
Δεν είναι ούτε μόνον οι δραματικές καθυστερήσεις στην συμβασιοποίηση μεγάλων έργων υποδομής, από το Ελληνικό, μέχρι την αδειοδότηση ξενοδοχείων, μέχρι τις επεκτάσεις του Μετρό ή το αεροδρόμιο στο Καστέλι.
Είναι ο κοινός παρονομαστής.
• Ένα Σύστημα απονομής Δικαιοσύνης το οποίο από θεματοφύλακας του Κράτους Δικαίου μεταλλάσσεται σε παράγοντα παραλυσίας της οικονομικής ανάπτυξης.
Προφανώς οι Δικαστές δικάζουν, με βάση τους νόμους που νομοθετεί η Νομοθετική Εξουσία και με τα εργαλεία που προσφέρει η Εκτελεστική Εξουσία. Κι αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Η Ελλάδα οφείλει να εκσυγχρονίσει τις διαδικασίες της, να περάσει επιτέλους στον 21ο αιώνα.
Το Ελληνικό σύστημα δημοσίων συμβάσεων λειτουργεί ως ένας δαιδαλώδης μηχανισμός αναβλητικότητας που καθιστά την υλοποίηση έργων σχεδόν ρωσική ρουλέτα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Το 2018 – τελευταία διαθέσιμα στοιχεία – κατατέθηκαν 1.408 προδικαστικές προσφυγές στην Αρχή Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ), ενώ ακολούθησαν 262 αιτήσεις αναστολής και 109 αιτήσεις ακύρωσης στα διοικητικά δικαστήρια.
Αριθμοί που αποκαλύπτουν ένα σύστημα σε μόνιμη αμφισβήτηση.
Δεν έχει νόημα να αναλύσουμε σήμερα τι ισχύει στην Ελλάδα, με τον λαβύρινθο των προσφυγών, των ανακοπών, των αναβολών και των αέναων δικολαβικών διαδικασιών.
Ίσως είναι πιο χρήσιμο, να μελετήσουμε προσεκτικά, τι κάνουν οι άλλες προηγμένες χώρες της Δύσης. Πως έχουν καταφέρει να ισχυροποιούν την Δημοκρατία τους αλλά ταυτόχρονα να μην οδηγούν την οικονομία σε ασφυξία.
• Στη Γερμανία, έχουν τα εξειδικευμένα Vergabekammern (Δικαστήρια Συμβάσεων) που επιλύουν διαφορές με εντυπωσιακή ταχύτητα: Από 2 έως 4 μήνες στην πρώτη βαθμίδα, 2 έως 6 μήνες στην έφεση. Το σύστημα επιβάλλει αυστηρές προθεσμίες, 15 ημέρες για την υποβολή αιτήματος επανεξέτασης, 10 ημέρες για την «προθεσμία αναμονής πριν την υπογραφή σύμβασης». Η αυτόματη αναστολή της διαγωνιστικής διαδικασίας μόλις υποβληθεί προσφυγή δεν σημαίνει παράλυση. Συνεπάγεται γρήγορη δικαστική απόφαση που επιτρέπει είτε τη συνέχιση είτε τη διόρθωση. Το πιο σημαντικό είναι ότι η αποτελεσματικότητα είναι απολύτως μετρήσιμη. Κατά μέσο όρο 1.000 υποθέσεις ετησίως επιλύονται στα Vergabekammern, με μόλις 200 να φτάνουν στην έφεση.
• Στη Γαλλία, το σύστημα των «Projets d’Intérêt National Majeur (PINM)» προσφέρει επιταχυνόμενες διοικητικές διαδικασίες για έργα κρίσιμης σημασίας. Το πιο πρόσφατο νομοθετικό πλαίσιο του 2025, επιτρέπει σε επιλεγμένα data centers να αποκτούν το καθεστώς PINM, μειώνοντας τους χρόνους σύνδεσης στο δίκτυο υψηλής τάσης από δεκαετίες σε 3-4 χρόνια. Το Συμβούλιο της Επικρατείας (Conseil d’État) λειτουργεί ως προληπτικός μηχανισμός: νομοθετήματα στρατηγικής σημασίας μπορούν να λάβουν προδικαστική έγκριση (pre-clearance), αποφεύγοντας μελλοντικές δικαστικές ακυρώσεις που θα παρέλυαν την υλοποίηση των έργων.
• Η Ιρλανδία ακολούθησε διαφορετική προσέγγιση με το Strategic Infrastructure Development (SID). Αντί να περνούν από τις τοπικές αρχές, τα μεγάλα έργα υποβάλλονται απευθείας στο An Coimisiún Pleanála (The Planning Commission) που στα ελληνικά θα μπορούσε να μεταφραστεί ως “Εθνική Επιτροπή Πολεοδομίας”. Η κυβέρνηση προωθεί τώρα και το Critical Infrastructure Bill, επιτρέποντας στον υπουργό να χαρακτηρίζει συγκεκριμένα έργα ως «κρίσιμα» με βάση καθορισμένα κριτήρια, fast-tracking την έγκριση. Παράλληλα, προωθούν την μεταρρύθμιση της δικαστικής επανεξέτασης η οποία επικεντρώνεται στο δημόσιο συμφέρον και απαιτεί τα διαδικαστικά λάθη να είναι ουσιώδη («material») για να δικαιολογήσουν ακύρωση.
• Η Σιγκαπούρη προσφέρει το πιο ολοκληρωμένο μοντέλο παραδείγματος. Το Singapore International Commercial Court (SICC) διαθέτει εξειδικευμένο Technology, Infrastructure and Construction List (TIC List) με ιδιαίτερα προηγμένα τεχνολογικά εργαλεία. Ο χρόνος επίλυσης των διαφορών κατά μέσο όρο δεν ξεπερνά τους 11,7 μήνες σύμφωνα με στοιχεία του SIAC. Για κατασκευαστικές διαφορές, το Security of Payment Act επιβάλλει αυστηρά χρονοδιαγράμματα για «adjudication» την «προσωρινή οριστικότητα» που επιτρέπει στα έργα να προχωρούν ενώ οι διαφορές επιλύονται στο μεταξύ.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα σίγουρα χρειάζεται αλλαγές στο θεσμικό της πλαίσιο. Αλλαγές που δεν θα εξυπηρετούν τους 47.000 δικηγόρους της χώρας αλλ’ ούτε την δημοσιοϋπαλληλική γραφειοκρατία της Δικαιοσύνης μας.
Χωρίς αμφιβολία πρέπει να νομοθετηθούν αυστηρά, δεσμευτικά χρονικά όρια για όλα τα στάδια. Η Αρχή Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (ΑΕΠΠ) να έχει υποχρέωση απόφασης εντός 30 ημερών (όχι απλώς «εύλογο χρονικό διάστημα»). Τα Διοικητικά Δικαστήρια να εκδίδουν απόφαση εντός 60 ημερών από την κατάθεση. Το ΣτΕ εντός 90 ημερών για στρατηγικά έργα. Πρέπει να υπάρχει ένα απόλυτο χρονικό όριο για την υποβολή αίτησης αναστολής σε αντίθεση με το ασαφές «χωρίς καθυστέρηση». Δεκαπέντε ημέρες μετά την απόφαση, το δικαίωμα αναστολής να χάνεται οριστικά.
Η Ελληνική Δικαιοσύνη πρέπει επειγόντως να αποκτήσει εξειδικευμένα τμήματα με υψηλή τεχνική κατάρτιση. Το ΣτΕ και τα Διοικητικά Δικαστήρια πρέπει να δημιουργήσουν ειδικά τμήματα για έργα υποδομής και δημόσιες συμβάσεις, στελεχωμένα από δικαστές που θα γνωρίζουν το αντικείμενο. Το Γερμανικό μοντέλο αποδεικνύει ότι η εξειδίκευση επιταχύνει δραματικά την επίλυση. Χωρίς εξειδικευμένους δικαστές που κατανοούν τις τεχνικές πολυπλοκότητες ενός έργου ΣΔΙΤ ή μιας Σύμβασης FIDIC (Fédération Internationale Des Ingénieurs-Conseils, Διεθνής Ομοσπονδία Μηχανικών Συμβούλων), κάθε υπόθεση ξεκινά από το μηδέν.
Η Ελλάδα διαθέτει το καθεστώς «στρατηγικών έργων» με fast-track διαδικασία. Καλό όμως είναι, ακολουθώντας το Γαλλικό PINM ή το Ιρλανδικό SID, έργα άνω των 100 εκατ. ευρώ ή με αποδεδειγμένη εθνική σημασία να ακολουθούν επιταχυνόμενη διαδικασία: άμεση εκδίκαση στο ΣτΕ (όχι μέσω των διοικητικών εφετείων), αυστηρές προθεσμίες, και περιορισμός των λόγων προσφυγής σε ουσιαστικές παραβιάσεις , αγνοώντας τα τυπικά σφάλματα που δεν επηρεάζουν το αποτέλεσμα.
Τέλος είναι πλέον καιρός να υπάρχει προληπτικός έλεγχος για τα μεγάλα έργα. Το ΣτΕ να προσφέρει pre-clearance για το νομοθετικό και διοικητικό πλαίσιο στρατηγικών έργων πριν τη δημοσίευση διαγωνισμού. Αντί να περιμένουμε μια σύμβαση να υπογραφεί και μετά να ακυρωθεί για νομοθετικό πρόβλημα, ο έλεγχος γίνεται προληπτικά. Αυτό δεν θίγει τη διάκριση των εξουσιών . Το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφασίζει αν ένα έργο πρέπει να γίνει, αλλά αν το νομικό πλαίσιο είναι ανθεκτικό.
Η Υποχρεωτική Διαιτησία για συγκεκριμένες κατηγορίες διαφορών, μπορεί να επιταχύνει όλες τις διαδικασίες. Η απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη που εκδόθηκε μετά από διαβούλευση δύο και πλέον ετών αποτελεί σύμπτωμα μιας πιο σοβαρής ασθένειας. Η επίλυση τραπεζικών και εμπορικών διαφορών μέσω του δικαστικού συστήματος είναι αναχρονιστική. Χρειάζεται υποχρεωτική, ταχεία διαιτησία για διαφωνίες μη εξυπηρετούμενων δανείων και για συμβατικές διαφορές κατά την εκτέλεση δημοσίων έργων, με ανώτατο χρονικό περιθώριο 6 μηνών.
Ουδείς επιδιώκει την θυσία της δικαστικής ανεξαρτησίας. Πρέπει όμως να αντιμετωπιστεί η υπερβολική, αργή και ασαφής δικαιοδοσία που είναι εξίσου καταστροφική για την ανάπτυξη όσο και η ελαττωματική.
• Όταν το Αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει το ελληνικό δικαστικό σύστημα «time-consuming and unwieldy», όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει ανησυχίες για την αποτελεσματικότητα των δημοσίων συμβάσεων, όταν 1.408 προσφυγές καταθέτονται σε ένα χρόνο, το πρόβλημα μας είναι συστημικό.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει επενδύσει πολιτικό κεφάλαιο στη μείωση γραφειοκρατίας, στην ψηφιοποίηση, στη φορολογική μεταρρύθμιση. Αλλά αν ένα έργο υποδομών μπορεί να μπλοκάρει για μήνες ή χρόνια, επειδή το δικαστικό σύστημα λειτουργεί με ασαφή χρονοδιαγράμματα και χωρίς εξειδίκευση, όλες οι υπόλοιπες μεταρρυθμίσεις είναι ημιτελείς.
Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί ως σταθερός παίκτης αρνησικυρίας στην οικονομική ανάπτυξη. Χρειάζεται μηχανισμός που θα σέβεται το Κράτος Δικαίου αλλά θα αναγνωρίζει και το δημόσιο συμφέρον της έγκαιρης υλοποίησης στρατηγικών έργων.
Τα διεθνή παραδείγματα υπάρχουν. Η ταχύτητα και η προβλεψιμότητα των διαδικασιών δεν αντιβαίνουν στη Δικαιοσύνη, αλλά την συμπληρώνουν.
©ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
The post Πως έχουν καταφέρει άλλες εξελιγμένες Δημοκρατίες της Δύσης, να μην εμποδίζουν, οι δικαστικές αποφάσεις την αναπτυξιακή διαδικασία; appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα