Ήρθαν λοιπόν για πρώτη φορά στο φως -όχι ακόμα πιστοποιημένες, αλλά κατά πάσα πιθανότητα αυθεντικές- φωτογραφίες από την εκτέλεση από τους ναζί στο σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 διακοσίων Ελλήνων, στη μεγάλη τους πλειοψηφία κομμουνιστών, πολιτικών κρατουμένων που είχαν συλληφθεί επί της δικτατορίας Μεταξά και παραδόθηκαν από τις Αρχές στους ναζί μετά την εισβολή, αλλά και μελών του ΕΑΜ που συνελήφθησαν κατά την Κατοχή.
Παρά το έντονο αποτύπωμα του γεγονότος σε τραγούδια, βιβλία, ταινίες (με σχετικά πρόσφατο χαρακτηριστικό παράδειγμα «Το Τελευταίο Σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη), αλλά και σε ένα κομμάτι της λαϊκής μνήμης, πρόκειται ταυτόχρονα για ένα κομμάτι Ιστορίας που δεν έχει αναδειχθεί επίσημα όσο θα έπρεπε, καθώς ο εμφύλιος άφησε διαφόρων ειδών μετεμφυλιακές στρεβλώσεις, ακόμα και στον τρόπο που οι Έλληνες διηγούνται στους Έλληνες τη δική τους Ιστορία, ακόμα κι όταν είχαμε να κάνουμε με κατοχικές βαρβαρότητες των Γερμανών κατακτητών κατά του ελληνικού λαού. Επίσης, όπως διαβάζω -όχι χωρίς κατάπληξη-, το ελληνικό κράτος εξακολουθεί να κρατά κλειστά τα αρχεία των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας εκείνης της περιόδου.
Αλλά το ζήτημα εδώ είναι οι φωτογραφίες. Και η αίσθηση που μας έκαναν τα βλέμματα στην πορεία προς το εκτελεστικό απόσπασμα ή οι υψωμένες γροθιές κατά την εκτέλεση. Σε κάθε εποχή θα έκαναν αίσθηση, το να αποκτούν πρόσωπα και σώματα αφηρημένες φιγούρες και το να μεταφέρεσαι με εικόνα σε ένα ιστορικό σκηνικό που ως τώρα υπήρχε μόνο στο μυαλό σου ή μέσω αναπαραστάσεων είναι ανατριχιαστικό.
Ίσως όμως ένας λόγος που έχουν τώρα μεγαλύτερη συναισθηματική επίδραση είναι ότι έρχονται σε μια εποχή συνολικής ματαίωσης. Έχουμε ανάγκη να ξαναπιστέψουμε κι εμείς, όπως είχαν πιστέψει εκείνοι. Όχι όμως σε σκέτες ιδέες. Σε ανθρώπους που συνδέθηκαν με τις ιδέες. Τι αξία έχουν ιδέες γυμνές από ανθρώπους; Τι αξία έχουν λόγια γυμνά από πράξεις; Πριν μερικές ημέρες έρχονται στη δημοσιότητα μέσω των φακέλων του Έπστιν στοιχεία που δείχνουν ότι ακόμα και δικαίως ιερές αγελάδες σαν τον Νόαμ Τσόσμσκι υπήρξαν εν μέρει ανακόλουθοι και οι πράξεις τους ήταν εν μέρει αναντίστοιχες του λόγου τους. Η ήττα είναι διπλή. Η ήττα των ανθρώπων ακολουθεί την ήττα των ιδεών. Δεν έχει κερδίσει μόνο ένα οικονομικό σύστημα, αλλά μαζί του κι ένας τρόπος ζωής και σκέψης. Δεν υπάρχει πια μέτρο, έλεγχος, όριο, λογοδοσία, υπάρχουν μόνο τα πάρα πολλά λεφτά και η πάρα πολλή δύναμη και η παραισθητική σαγήνη της ζωάρας της. Από τις φωτογραφίες της Καισαριανής όμως μάς επιστρέφει ένα κομμάτι Ιστορίας καθαρό σαν βλέμμα μελλοθανάτων. Ένα κομμάτι Ιστορίας που δεν πρόλαβε να συνθηκολογήσει, να σχετικοποιήσει, να αλλαξοπιστήσει, να ματαιωθεί.
Ερχόμαστε στη ζωή για να τη ζήσουμε, όχι για να τη θυσιάσουμε. Και αν είμαστε τυχεροί, να τη ζήσουμε σε μάκρος και καλά. Προφανώς όχι μέσω της ιδιώτευσης και της αδιαφορίας για τα κοινά, μαζί με όλα τα υπόλοιπα γεμάτη είναι μια ζωή στην οποία σε κάτι πιστεύεις και προς αυτό το κάτι δρας. Αλλά τύχη είναι να μπορείς να δρας χωρίς να διακυβεύεται η ελευθερία σου ή και η ίδια σου η ζωή, τύχη είναι να μπορείς να ζεις χωρίς να χρειαστεί να θυσιαστείς.
Ωστόσο η άλλη όψη του νομίσματος είναι ότι οι φωτογραφίες αυτές -είτε από μόνες τους είτε στον τρόπο που τις διαβάζουμε- είναι σαν μας λένε ότι οδηγείσαι στο εκτελεστικό απόσπασμα έχοντας κερδίσει κάτι που πρέπει να είναι το απόσταγμα και ο τελικός σκοπός της ζωής του κάθε ανθρώπου: το να έχεις ζήσει μέσα στο νόημα και μέσα στην πλήρωση που σου προσφέρει το νόημα, το να φτάνεις στον θάνατο νιώθοντας καλά με τον εαυτό σου και τον τρόπο που έζησες. Πιθανότατα θα είχες κι εσύ αντιφάσεις, γκρίζα σημεία, σίγουρα δεν ήσουν ιδανικός. Έζησες όμως με βάση ιδανικά. Έζησες στα πολύ σημαντικά με τη μεγαλύτερη δυνατή συνέπεια. Πώς μετά να μην πεθάνεις γενναίος και αγέρωχος; Πώς μετά να μην πεθάνεις ως τραγικός θριαμβευτής; Κάτι ήταν μεγαλύτερο από σένα. Έτσι πίστεψες. Σε κάτι αναφέρθηκες. Κάπου ακούμπησες. Δεν ήσουν μόνο λόγια. Και έχεις δίπλα σου ανθρώπους σαν εσένα. Δεν είσαι μόνος. Είστε μαζί. Ακουμπάτε ο ένας πάνω στον άλλο, εξίσου ή και περισσότερο από όσο ακουμπάτε πάνω στα κοινά σας πιστεύω. Πιστεύετε ο ένας στον άλλο. Δυναμώνετε ο ένας τον άλλο με το κοινό σας παράδειγμα. Περπατάτε προς την εκτέλεσή σας μαζί. Στέκεστε στο απόσπασμα πλάι πλάι μαζί. Μπορεί τελικά κανείς να ζήσει και να πεθάνει σαν παλικάρι, όταν έχει στο πλάι του παλικάρια σαν τον ίδιο.
The post Οι φωτογραφίες της Καισαριανής: Ντύνοντας τις ιδέες με το μαζί appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα