–Σκέψεις με αφορμή τη συνέντευξη του Μάικλ Σαντέλ στον Ντάρον Ατζέμογλου
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Ζούμε μια ιστορική συγκυρία που μας γεμίζει θυμό και αγανάκτηση. Μοιάζει ο κόσμος μας να κυριαρχείται από μεγάλα συμφέροντα που ελέγχουν κράτη και κυβερνήσεις, πυροδοτώντας εντάσεις, αντιπαραθέσεις και πολέμους που ανατρέπουν και συχνά κατεδαφίζουν τιw ζωές εκατομμυρίων σε ολόκληρες περιοχές του πλανήτη. Η γενοκτονία των Παλαιστίνιων, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι ιμπεριαλιστικές αντιπαραθέσεις στο έδαφος της Ουκρανίας και η απαγωγή Μαδούρο είναι τα πιο τρανταχτά παραδείγματα.
Για πολλούς κοινωνικούς επιστήμονες, τα γεγονότα αυτά και πολλά άλλα που συμβαίνουν στο εσωτερικό των χωρών (χαρακτηριστικό παράδειγμα οι δολοφονίες στη Μινεσότα των ΗΠΑ) είναι το αποτέλεσμα της εκρηκτικής ανισότητας της εποχής μας. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτήν την οπτική δεν τη συμμερίζονται μόνο άνθρωποι που προέρχονται από τη μαρξιστική παράδοση. Όλο και περισσότεροι επιστήμονες, με διαφορετικές θεωρητικές καταβολές, αναγνωρίζουν ότι η μεγάλη ανισότητα υπονομεύει τη δημοκρατία στο εσωτερικό των χωρών και τη διεθνή ειρήνη στο εξωτερικό.
Πρόσφατα, ο καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας του Χάρβαρντ, Μάικλ Σαντέλ, κατέθεσε τη δική του οπτική για το θέμα σε μια συνέντευξη που του πήρε ο νομπελίστας οικονομολόγος Ντάρον Ατζέμογλου. Ο τίτλος της συνέντευξης είναι χαρακτηριστικός «Να ανακτήσουμε τη Δημοκρατία από τις Αγορές» («Reclaiming Democracy from the Markets»). Το επιχείρημά του ξεκινά από την παρατήρηση ότι στον σύγχρονο κόσμο η ελίτ του πλούτου θεωρεί ότι δικαιούται την περιουσία που έχει αποκτήσει. Αυτό οδηγεί στην αντίληψη ότι, αφού είναι άνισοι με όλους εμάς σε σχέση με τον πλούτο, είναι άνισοι σε όλα. Ως εκ τούτου δικαιούνται να αποφασίζουν για το κράτος και για τα κοινά. Κοντολογίς, έχουν, με την αριστοτελική έννοια, μια ολιγαρχική αντίληψη για την κοινωνική οργάνωση.
Κατά τη γνώμη μου, η λογική αυτή επεκτείνεται στις σχέσεις μεταξύ κρατών. Στην εποχή μας, οι διαφορές πλούτου και δύναμης δίνουν το δικαίωμα στον Τραμπ, π.χ., να δηλώνει ότι έχει τρεις υποψηφίους για την ηγεσία του Ιράν ή ότι έχει αποφασίσει να κάνει τη Γάζα resort και 2 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι πρέπει να φύγουν, γιατί τον εμποδίζουν. Είναι μια νοοτροπία που ξεκινά από το εσωτερικό των κρατών και κατόπιν επεκτείνεται στις σχέσεις μεταξύ κρατών και εθνοτήτων.
Τα παραπάνω δεν είναι σίγουρα εντελώς καινούργια και πρωτότυπα φαινόμενα. Έχουν επανέλθει στη ζωή και στην προβληματική των κοινωνιών σε διάφορες ιστορικές περιόδους, και ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων. Αρκεί να θυμηθούμε πόσες χώρες στην Ευρώπη και στον κόσμο είχαν δικτατορία στον Μεσοπόλεμο. Το ιδιαίτερο στοιχείο της εποχής μας είναι ότι ο αποκλεισμός της μεγάλης πλειοψηφίας από τα κοινά ή από την πολιτική εκπροσώπηση δεν πραγματοποιείται μέσα από την κατάργηση του αστικού κοινοβουλευτισμού αλλά με την κατάλυση της όποιας αυτοτέλειας του κράτους.
Η Προεδρία Τραμπ αποτελεί και πάλι το πιο εξόφθαλμο παράδειγμα. Προκρίνει τη μονοκρατορία του Προέδρου και την υποβάθμιση των υπόλοιπων θεσμών του αστικού κράτους (Γερουσία, Κογκρέσο). Παράλληλα, μεσολαβεί στις μπίζνες των διαφόρων ολιγαρχών, χρησιμοποιώντας το κράτος για τη δημιουργία ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η προσπάθεια απόκτησης της πλατφόρμας TikTok από τον Ίλον Μασκ με την ενεργητική παρέμβαση Τραμπ και του αντιπροέδρου Βανς. Ανάλογες πρακτικές έχουμε σε χώρες της Ευρώπης και αλλού. Προφανώς δεν ανακάλυψα τώρα τις σχέσεις πολιτικών και επιχειρηματιών. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι οι σχέσεις αυτές είναι πλέον ευθείες και απροκάλυπτες. Με δύο λόγια, οι ολιγάρχες υπαγορεύουν και τα κράτη εκτελούν.
Σε αυτό το αυταρχικό και επικίνδυνο περιβάλλον, πρέπει να αναδείξουμε την ανάγκη πολιτικής εκπροσώπησης των πολλών από το κομματικό σύστημα. Με αυτήν την έννοια, δεν μπορώ να καταλάβω την πολιτική των κομμάτων της Αριστεράς, που δεν αναδεικνύουν κυριαρχικά θέματα αναδιανομής και δημοκρατίας στην πολιτική τους ατζέντα.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
The post Να ανακτήσουμε τη δημοκρατία από τις αγορές – Του Ν. Στραβελάκη appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα