Η πόλη της Ζυρίχης αποφάσισε να επιστρέψει έντεκα σημαντικά έργα τέχνης στη Νιγηρία, τα οποία μέχρι σήμερα βρίσκονταν στη συλλογή του Μουσείου Rietberg. Πρόκειται για αντικείμενα που προέρχονται από το Βασίλειο του Μπενίν και έχουν μεγάλη πολιτιστική και πνευματική σημασία για τους απογόνους του.
Η απόφαση αυτή έρχεται ως απάντηση σε επίσημο αίτημα της Νιγηρίας το 2024 και αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης διεθνούς τάσης επιστροφής πολιτιστικών θησαυρών που συνδέονται με την αποικιοκρατία. Η Ζυρίχη δηλώνει ότι αναγνωρίζει την ευθύνη της και επιδιώκει να διορθώσει αδικίες του παρελθόντος.
Βίλα Βέζεντονκ, © Μουσείο Rietberg. Φωτογραφία: Mark Niedermann
Ιστορική διαδρομή του μουσείου και των έργων
Η ιστορία του Μουσείου Rietberg ξεκινά το 1857, όταν το ζευγάρι Όττο και Ματίλντε Βέζεντονκ εγκαταστάθηκε στη νεοκλασική έπαυλη που σήμερα στεγάζει το μουσείο. Το σπίτι τους εξελίχθηκε σε ένα σημαντικό πολιτιστικό σημείο συνάντησης, φιλοξενώντας καλλιτέχνες και διανοούμενους της εποχής, ανάμεσά τους και τον Ρίχαρντ Βάγκνερ, ο οποίος εμπνεύστηκε εκεί το «Τριστάνος και Ιζόλδη», θέτοντας τις βάσεις για μία από τις σημαντικότερες όπερες του 19ου αιώνα.
Στις επόμενες δεκαετίες, η βίλα πέρασε στην οικογένεια Rieter, η οποία έδωσε το όνομά της τόσο στο πάρκο όσο και στο ίδιο το μουσείο. Το ακίνητο συνδέθηκε και με πιο σκοτεινές στιγμές της ευρωπαϊκής ιστορίας, καθώς φιλοξένησε, μεταξύ άλλων, τον αυτοκράτορα Γουλιέλμο Β΄ αλλά και τον Αδόλφο Χίτλερ το 1923, σε μια περίοδο που το ναζιστικό κόμμα αναζητούσε οικονομική στήριξη.
Το 1949, η πόλη της Ζυρίχης αποφάσισε να μετατρέψει τη Βίλα Βέζεντονκ σε μουσείο, αποδεχόμενη τη δωρεά της συλλογής του τραπεζίτη και συλλέκτη Έντουαρντ φον ντερ Χάιντ. Η συλλογή του, που είχε συγκροτηθεί κυρίως στις δεκαετίες του 1920 και του 1930, περιλάμβανε έργα από την Ασία, την Αφρική, την Αμερική και την Ωκεανία. Ο ίδιος πίστευε σε μια ενιαία αντίληψη της τέχνης, συνοψίζοντάς την στη φράση “ars una” – υπάρχει μία και ενιαία τέχνη.
Το μουσείο άνοιξε το 1952 και εξελίχθηκε σταδιακά σε έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς θεσμούς για την τέχνη εκτός δυτικού κανόνα. Το 2007 επεκτάθηκε με έναν υπόγειο εκθεσιακό χώρο σύγχρονης αρχιτεκτονικής, που συνδέεται διακριτικά με την ιστορική βίλα, διατηρώντας ανέπαφο το φυσικό τοπίο του πάρκου.
Μέσα σε αυτή τη σύνθετη ιστορική διαδρομή εντάσσονται και τα έργα από το Βασίλειο του Μπενίν – αντικείμενα μεγάλης καλλιτεχνικής και τελετουργικής σημασίας, τα οποία έφτασαν στην Ευρώπη μέσα από τις βίαιες διαδρομές της αποικιοκρατίας. Το 1897, βρετανικά στρατεύματα εισέβαλαν στο βασιλικό παλάτι του Μπενίν, στη σημερινή Νιγηρία, λεηλατώντας χιλιάδες έργα: ανάγλυφα, τελετουργικά αντικείμενα και απεικονίσεις προγόνων. Τα έργα αυτά, γνωστά ως «Μπρούντζοι του Μπενίν», διασκορπίστηκαν σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές σε όλο τον κόσμο μέσω της διεθνούς αγοράς τέχνης.
Σκαλισμένος χαυλιόδοντας από ελεφαντόδοντο, από ιερό προγόνων (Akon’eni Elao), Νιγηρία, Βασίλειο του Μπενίν (Έντο), 17ος–18ος αιώνας
Μάσκα (Uhunmwu-Ẹkuẹ), Νιγηρία, Βασίλειο του Μπενίν (Έντο), 19ος αιώνας
Βραχιόλι με ιππέα και ζωικές μορφές (Ikoo akon’eni), Νιγηρία, Βασίλειο του Μπενίν (Έντο), 18ος – πρώτο μισό 19ου αιώνα
Από τα έντεκα έργα που επιστρέφονται, δύο ξεχωρίζουν για τη σημασία τους: μια χάλκινη κεφαλή μνήμης του 19ου αιώνα και ένας ελεφαντοστέινος χαυλιόδοντας του 18ου αιώνα, και τα δύο συνδεδεμένα με βασιλικά ιερά προγόνων. Τα έργα αυτά, που λεηλατήθηκαν το 1897, ακολούθησαν πολύπλοκες διαδρομές μέσα από συλλογές και δημοπρασίες πριν καταλήξουν στη Ζυρίχη.
Αυτά τα αντικείμενα θα επιστραφούν στη Νιγηρία μέσα στο καλοκαίρι του 2026, ενώ τα υπόλοιπα θα παραμείνουν στο μουσείο ως δάνεια, ανοίγοντας έναν νέο χώρο διαλόγου.
Η επιστροφή τους είναι μια συμβολική κίνηση αναγνώρισης του παρελθόντος, αλλά και μια προσπάθεια να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος των μουσείων σήμερα: ως φορείς ευθύνης, μνήμης και επανόρθωσης.
The post 11 έργα του Μπενίν επιστρέφουν από το Μουσείο Rietberg στη Νιγηρία appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα