11/04/2026 2:36 μμ.
O Sergei Stepniak ήταν ο Ρώσος νιχιλιστής που σκότωσε τον αρχηγό της μυστικής αστυνομίας της χώρας του με ένα στιλέτο στους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης το 1878.
Ο Σεργκέι Μιχαήλοβιτς Στεπνιάκ-Κραβτσίνσκι (ρωσικά: Серге́й Миха́йлович Степня́к-Кравчи́нский) (Νόβι Σταροντούμπ, 1 Ιουλίου 1851 – 23 Δεκεμβρίου 1895, Τσίσγουικ), γνωστός στους επαναστατικούς κύκλους του Λονδίνου του 19ου αιώνα ως Στεπνιάκ ή Σέργιος Στεπνιάκ, ήταν ο Ρώσος νιχιλιστής που σκότωσε τον αρχηγό της μυστικής αστυνομίας της χώρας του με ένα στιλέτο στους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης το 1878.
Ο Στεπνιάκ ήταν γιος στρατιωτικού γιατρού και Ουκρανίδας ευγενής, γεννημένος την 1η Ιουλίου 1851 (παλαιό ημερολόγιο) στο Νόβι Σταροντούμπ, στην επαρχία Αλεξάντροφσκι Ουίζεντ της περιφέρειας Χερσόν της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, που σήμερα ανήκει στην Ουκρανία. Έλαβε ευρεία μόρφωση, σπούδασε στη Στρατιωτική Ακαδημία και στη Σχολή Πυροβολικού πριν καταταγεί στον ρωσικό στρατό. Ανέβηκε στον βαθμό του ανθυπολοχαγού πριν παραιτηθεί από τη θητεία του το 1871. Η συμπάθειά του προς τους αγρότες, μεταξύ των οποίων είχε ζήσει κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας στην ύπαιθρο, ανέπτυξε μέσα του αρχικά δημοκρατικές και, αργότερα, επαναστατικές απόψεις. Εντάχθηκε στον Κύκλο του Τσαϊκόφσκι, μια ομάδα ομοϊδεάτων φιλοσόφων και πολιτικών ακτιβιστών του κινήματος των Ναροντνίκ, των οποίων απώτερος στόχος ήταν η “απελευθέρωση του λαού”. Ο Στεπνιάκ έγινε μέλος του αρχικού παραρτήματος του Κύκλου στην Αγία Πετρούπολη, όπου εντάχθηκε μαζί με τριάντα άλλους μορφωμένους άνδρες και γυναίκες, μεταξύ των οποίων και ο Πιότρ Κροπότκιν. Μαζί με μερικούς άλλους άνδρες ευγενούς καταγωγής και μορφωμένους, άρχισε κρυφά να σπέρνει τα ιδεώδη της δημοκρατίας και τα ιδανικά των Ναροντνίκ μεταξύ των αγροτών. Για το σκοπό αυτό, συμμετείχε σε μια πρόδρομη εκστρατεία της πρακτικής “Πηγαίνοντας στον Λαό”, όταν μέλη του κινήματος των Ναροντνίκ μεταμφιέζονταν σε αγρότες και εργάτες για να διαδώσουν την ιδέα της επανάστασης. Ο Στεπνιάκ, συνοδευόμενος από ένα άλλο μέλος του Κύκλου, τον Ντμίτρι Ρογκάτσεφ, εμφανίστηκε σε ένα χωριό της Τβερ ως ξυλοκόπος το φθινόπωρο του 1873. Τον Νοέμβριο, εντοπίστηκαν από την αγροτική αστυνομία, αλλά κατάφεραν να διαφύγουν αρχικά, ορκιζόμενοι ο ένας στον άλλο ότι θα αφιερώσουν τη ζωή τους στον λαό. Ο Κύκλος διαλύθηκε και η διδακτική του δραστηριότητα σταμάτησε σύντομα, καταλήγοντας στη σύλληψή του το 1874.
Κατάφερε να δραπετεύσει, πιθανώς επειδή του επιτράπηκε λόγω της νεαρής του ηλικίας, και αμέσως ξεκίνησε μια πιο έντονη εκστρατεία κατά της αυτοκρατίας. Η συμπαθητική του φυσιογνωμία επηρεάστηκε από την αγανάκτηση για τις βίαιες μεθόδους που εφαρμόζονταν στους κρατούμενους, ειδικά στους πολιτικούς κρατούμενους, και από τα αυστηρά μέτρα που η κυβέρνηση του τσάρου έλαβε για να καταστείλει το επαναστατικό κίνημα.
Το 1874 ο Στεπνιάκ ταξίδεψε στα Βαλκάνια και συμμετείχε στην εξέγερση εναντίον των Τούρκων στη Βοσνία το 1876, ενώ αξιοποίησε αυτή την εμπειρία για να συντάξει ένα εγχειρίδιο για τον ανταρτοπόλεμο. Ο Κραβτσίνσκι ονειρευόταν να εγκατασταθεί στη Σερβία μετά το τέλος του πολέμου, αλλά η έλλειψη επαναστατικών στόχων στο απελευθερωτικό κίνημα των Βαλκανίων τον ανάγκασε να εγκαταλείψει αυτά τα σχέδια. Το 1887 εντάχθηκε στον κύκλο του αναρχικού Errico Malatesta και συμμετείχε στη μικρή εξέγερση που οργάνωσε στην ιταλική επαρχία του Benevento το 1877. Συνελήφθη από τις ιταλικές αρχές μετά την αποτυχία της εξέγερσης, απειλήθηκε με τη θανατική ποινή, αλλά ανέκτησε την ελευθερία του ως αποτέλεσμα μιας βασιλικής αμνηστίας. Επέστρεψε στη Ρωσία το 1878, εντάχθηκε στην ομάδα Zemlya i volya (Γη και Ελευθερία), όπου μαζί με τον Nikolai Morozov και την Olga Liubatovich εξέδωσαν το περιοδικό της ομάδας.
Για κάποιο διάστημα ήταν πεπεισμένος ότι μεμονωμένες πράξεις πολιτικού τερρορισμού θα έπειθαν τον αυτοκράτορα Αλέξανδρο Β΄ της Ρωσίας να εισαγάγει δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Στις 4 Αυγούστου 1878 (παλαιό ημερολόγιο) δολοφόνησε με ένα στιλέτο στους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης τον στρατηγό Νικολάι Μεζέντσοφ, αρχηγό του Σώματος Χωροφυλακής, επικεφαλής της μυστικής αστυνομίας της χώρας. Ο Μεζέντσοφ είχε διαδραματίσει ενεργό ρόλο κατά τη διάρκεια της περίφημης “Δίκης των 193”, στην οποία φοιτητές πανεπιστημίου απειλήθηκαν με κατηγορίες προδοσίας για “ανυπακοή”. Ο Αλέξανδρος Β΄ επιθυμούσε να επιβληθούν ελαφρές ποινές στους κατηγορούμενους, έως ότου ο Μεζέντσοφ, τότε Αρχηγός της Κρατικής Αστυνομίας, πρότεινε να επιβληθούν αυστηρότερες ποινές. Τελικά, ο αυτοκράτορας μετέτρεψε τις ποινές σε βαρύτερες, γεγονός που αποτέλεσε το κίνητρο για τη δολοφονία του Μεζέντσοφ από τον Κραβτσίνσκι. Μετά τη δολοφονία, έθεσε τον εαυτό του σε κίνδυνο παραμένοντας στη Ρωσία, και το 1880 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Εγκαταστάθηκε για μικρό χρονικό διάστημα στην Ελβετία, τότε αγαπημένο καταφύγιο των επαναστατικών ηγετών, και μετά από λίγα χρόνια ήρθε στο Λονδίνο. Ήταν ήδη γνωστός στην Αγγλία από το βιβλίο του, Underground Russia, το οποίο είχε εκδοθεί στο Λονδίνο το 1882. Στην Αγγλία ίδρυσε την Εταιρεία Φίλων της Ρωσικής Ελευθερίας και την εφημερίδα Russia Free Press, συνδέοντας τις δυνάμεις του με τους Karl Pearson, Wilfrid Voynich και Charlotte Wilson. Ήταν επίσης συντάκτης του εσωτερικού οργάνου της έκδοσης Free Russia. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, προκειμένου να αποφύγει τη δίωξη από Ρώσους πράκτορες στο εξωτερικό, ο Κραβτσίνσκι υιοθέτησε το ψευδώνυμο Στεπνιάκ (“κάτοικος της στέπας”), το οποίο σχετιζόταν με τη γενέτειρά του. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο εξωτερικό, ο Κραβτσίνσκι συντηρούσε τον εαυτό του μέσω εκδόσεων και εργάστηκε επίσης ως καθηγητής ρωσικών. Διάβαζε επίσης την ποίηση του Τάρας Σεβτσένκο και δίδασκε στην φίλη του από το Λονδίνο, Έθελ Μπουλ, ουκρανικά, που ήταν η μητρική γλώσσα της μητέρας του. Ήταν στο σπίτι του Κραβτσίνσκι στο Λονδίνο που η Έθελ γνώρισε τον μελλοντικό σύζυγό της, Μιχαήλ Βοϊνίτς, το 1890.
Μετά το “Underground Russia” ακολούθησαν διάφορα άλλα έργα του σχετικά με την κατάσταση του ρωσικού αγροτικού πληθυσμού, τον μηδενισμό και τις συνθήκες διαβίωσης στη Ρωσία. Ο Στεπνιάκ έγραφε και έδινε διαλέξεις συνεχώς, τόσο στη Μεγάλη Βρετανία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, για να υποστηρίξει τις απόψεις του, και η ενέργειά του, σε συνδυασμό με το ενδιαφέρον της προσωπικότητάς του, τον έκαναν να αποκτήσει πολλούς φίλους. Ταυτιζόταν κυρίως με τους Σοσιαλιστές στην Αγγλία και τα Σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην ηπειρωτική Ευρώπη· ωστόσο, θεωρείτο από ανθρώπους όλων των πολιτικών πεποιθήσεων ως ένας αγωνιστής του οποίου τα κίνητρα ήταν πάντα αγνά και ανιδιοτελή. Το συναίσθημα του φόβου του ήταν άγνωστο· του ήταν τόσο ξένο όσο τα χρώματα σε κάποιον που γεννήθηκε τυφλός. Ήταν έτοιμος να διακινδυνεύσει τη ζωή του ανά πάσα στιγμή. Ο Στεπνιάκ σκοτώθηκε από τρένο σε μια σιδηροδρομική διάβαση στην οδό Γούντστοκ, στο Τσίσγουικ του Λονδίνου, (Bedford Park, Chiswick, London England) στη περιοχή όπου κατοικούσε, στις 23 Δεκεμβρίου 1895. Διέσχισε τη σιδηροδρομική γραμμή σε μια επικίνδυνη στροφή δίχως ορατότητα, αποροφημένος στο διάβασμα ενός βιβλίου. Αποτεφρώθηκε στο Γουόκινγκ στις 28 Δεκεμβρίου. Εκατοντάδες φίλοι του ήρθαν στο σπίτι του και περπάτησαν μέχρι το νεκροταφείο του Ρέιβενσκορτ Παρκ. Στο σταθμό του Βατερλό, από όπου αναχωρεί το τρένο για το Γουόκινγκ συγκεντρώθηκαν χιλιάδες εργάτες με τα πανό τους, εκπροσωπώντας τις ενώσεις και τα συνδικάτα διαφόρων περιοχών του Λονδίνου. Απέναντι από το σταθμό, κάτω από καταρρακτώδη βροχή, έγιναν ομιλίες από Άγγλους, Ρώσους, Ιταλούς, Γερμανούς και Αρμένιους φίλους, οι οποίες συχνά διακόπτονταν από τα δυνατά λυγμούς των συγκεντρωμένων. Η εκδήλωση ήταν τόσο μεγαλοπρεπής όσο και σπαρακτική. Όταν συνέβη το τρομερό ατύχημα, ήταν μόλις 43 ετών, γεμάτος δύναμη και θάρρος, γεμάτος ελπίδα και πίστη στο μέλλον. Εκατοντάδες επιστολές και τηλεγραφήματα που ελήφθησαν στην κηδεία του, μαρτυρούσαν την αξία του για το ρωσικό επαναστατικό κίνημα. Ήταν η κεντρική του φιγούρα. Η προσωπικότητά του αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον κύριο ήρωα του μυθιστορήματος “The Gadfly” της Έθελ Βόινιτς, ενώ τα έργα του επηρέασαν τη δημιουργία του Λέοντος Τολστόι, του Εμίλ Ζολά και του Βλαντιμίρ Λένιν. Κατά τη σοβιετική εποχή, στο χωριό καταγωγής του λειτουργούσε μουσείο αφιερωμένο στον Κραβτσίνσκι. Στην ουκρανική πόλη Κιροβοχράντ (σημερινό Κροπίβνιτσκι) ονομάστηκε ένας δρόμος προς τιμήν του.
μετάφραση: Τροχιά στο Άπειρο
πηγές: Saunders, David (May 2005), “Sergey Mikhailovich Kravchinsky (1851–1895)”. “The Anarchists” James Joll. S. M. Stepniak-Kravchinskii: The London Years. Patyk, Lynne Ellen (2009), “Remembering ‘The Terrorism’: Sergei Stepniak-Kravchinskii’s Underground Russia”. Wikiwand “Sergei Stepniak”. 1911 Encyclopedia Britanica “Stepniak Sergius”. Infogalactic “Sergey Stepnyak-Kravchinsky”
https://trohia.espivblogs.net/2026/04/10/