Σε έναν κόσμο όπου η τελειότητα έχει αυτοματοποιηθεί και η σκηνή μοιάζει να ανήκει σε άψογες, αλάνθαστες παρουσίες, τι απομένει στον άνθρωπο; Ο Θανάσης Δόβρης επιστρέφει με τη νουβέλα του Walter M. Miller Jr. “The Darfsteller” για να θέσει ξανά, επίμονα, το ερώτημα της παρουσίας: τι σημαίνει να εκτίθεσαι, να αποτυγχάνεις, να υπάρχεις μπροστά σε άλλους; Μέσα από μια σκηνική σύνθεση που ακουμπά το σώμα και τον ρυθμό, η παράσταση γίνεται ένας στοχασμός πάνω στην επιμονή της τέχνης να συμβαίνει εδώ και τώρα, εκεί όπου το λάθος δεν είναι αδυναμία, αλλά η ίδια η ουσία του θεάτρου.
Λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα, μιλήσαμε μαζί του για τη θεατρική παράσταση «Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ»: για τη σκηνική αυτή σύνθεση, για τους λόγους που τον ενέπνευσαν στη σύλληψή της, για τη σύγχρονη τεχνολογία ως εργαλείο επί σκηνής, αλλά και για την ομάδα Fabrica Athens.
Tι ήταν αυτό που σε τράβηξε αρχικά στη νουβέλα του Walter M. Miller Jr.; Η δυστοπική της διάσταση ή ο πολύ ανθρώπινος βασικός της πυρήνας;
Τη νουβέλα αυτή μου πρότεινε να τη διαβάσω ο Ερμής Μαλκότσης. Ψάχνοντας κείμενα, διαβάζοντας ιστορίες, διηγήματα, έργα κτλ., μου είπε: «Να, αυτή είναι μια ωραία ιστορία». Πήρα λοιπόν το βιβλίο στα χέρια μου και αμέσως αγάπησα την ιστορία του Darfsteller. Ο ήρωάς του είναι ένας ηθοποιός σε «παύση», που λαχταρά να παίξει, αλλά δεν μπορεί· δεν τον αφήνουν· η εποχή τον έχει ξεπεράσει. Αυτό, για μένα, έχει έναν τρομερό συμβολισμό. Συχνά εμείς οι ηθοποιοί σκεφτόμαστε το ενδεχόμενο ότι πάντα παίζουμε, κάθε φορά, την τελευταία μας παράσταση. Νιώθουμε συχνά ένα μεγάλο κενό όταν τελειώνει η παράσταση και ευτυχία, μια αίσθηση πληρότητας, όταν βρισκόμαστε πάνω στη σκηνή, παρ’ όλες τις δυσκολίες και τις γκρίνιες. Έχουμε λοιπόν εδώ για ήρωα έναν ηθοποιό στον οποίο, στην ουσία, επιβάλλεται, του απαγορεύεται να μην εξασκήσει ποτέ ξανά την τέχνη του. Κι αυτό είναι εξόχως άγριο και ταυτόχρονα τρομερά προκλητικό και γοητευτικό ως υλικό προς παράσταση.
Σε ενδιέφερε να μεταφέρεις κυρίως μια ιστορία για το μέλλον ή ένα σχόλιο για το παρόν του θεάτρου και των ερμηνευτών;
Η παράσταση προσπαθεί να κάνει ένα κοινωνικό σχόλιο για τη στεγνότητα και την αμηχανία που εμπεριέχει το μέλλον, προσπαθώντας η ίδια να υπάρξει ως μηχανισμός μέσα από ένα όνειρο, έναν παράδοξο, γλυκόπικρο εφιάλτη. Όταν κάποιος συγγραφέας μιλά για το τέλος του θεάτρου, πιθανότατα μιλά για το τέλος του πολιτισμού όπως τον ξέρουμε.
Ο ήρωας μοιάζει να διεκδικεί τη σκηνή από υπαρξιακή ανάγκη παρά από φιλοδοξία. Τι είναι αυτό που συνεχίζει να ζητά ο ερμηνευτής από το βλέμμα των άλλων;
Στο θέατρο λέμε ιστορίες. Είναι μια πανάρχαια ανθρώπινη λειτουργία. Πολλοί άνθρωποι μαζί· μιλάει ο ένας, οι άλλοι ακούνε και μετά ίσως κάποιος άλλος πάρει τον λόγο κ.ο.κ. Όσο περισσότεροι, ίσως, τόσο καλύτερα. Σαν αγγελιαφόροι. Αυτό έχει κάτι δημοκρατικό, κάτι συλλογικό. Αυτός που μιλά πάσχει, ποθεί να πείσει τους άλλους με τον λόγο του, με τις κινήσεις που χρησιμοποιεί για να το πετύχει, με το ένστικτό του. Είναι πασιφανές, τουλάχιστον για εμάς τους ηθοποιούς, αυτό που συμβαίνει τον τελευταίο καιρό στη Βουλή. Παίζουν χωρίς κόσμο. Αυτό θα έπρεπε ήδη να πανικοβάλλει όλους τους δημοκράτες πολίτες. Επομένως, δεν ζητάμε τίποτα από τους θεατές μας: ούτε να εκβιάσουμε το κλάμα, ούτε το γέλιο, ούτε να μας λυπηθούν, ούτε να τους κρίνουμε ή να μας κρίνουν. Εκτιθέμεθα δημοσίως και προσπαθούμε να τους πείσουμε. Να τους πούμε μια ιστορία που ίσως βρει τον τρόπο να προσπεράσει το σκληρό κοινωνικό τους περίβλημα, την πανοπλία τους, και να μιλήσει στην ψυχή τους.
Σε ενδιαφέρει η τεχνητή νοημοσύνη εδώ ως τεχνολογικό εργαλείο ή περισσότερο ως καθρέφτης που μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τι θεωρούμε ανθρώπινο;
Είναι ωραίο υλικό στη σκηνή η τεχνητή νοημοσύνη. Σου δίνει δυνατότητες να παίξεις με το τι είναι ανθρώπινη συμπεριφορά και τι όχι: κίνηση, βλέμμα, ομιλία κ.λπ. Αυτό δημιουργεί έναν παράδοξο ρυθμό σκηνικά, και αυτόν τον ρυθμό ακολουθήσαμε για να δούμε πού θα μας βγάλει. Εμένα, προσωπικά, μου δίνει την αίσθηση της δυστοπίας του μέλλοντος που έρχεται. Ένας καινούργιος, αμήχανος ρυθμός.
Μήπως ο κίνδυνος δεν είναι ότι οι μηχανές θα γίνουν σαν εμάς, αλλά ότι εμείς θα αρχίσουμε να ζητάμε από την τέχνη να λειτουργεί σαν μηχανή;
Ήδη η τέχνη λειτουργεί με όρους ακραίας ελεύθερης αγοράς. Το γεγονός αυτό αφαιρεί από την ελευθερία, τη φαντασία, τον σουρεαλισμό. Κάνει τη σκηνή στεγνή, «μη μου άπτου». Σαν να τρως McDonald’s: πεντανόστιμα, αλλά τα ξεχνάς γρήγορα και πας ίσως ακόμα πιο γρήγορα στην τουαλέτα. «Πάντα έτσι ήταν όμως η σόουμπιζ, απευθύνεται σε κρετίνους», όπως γράφει και ο W. Miller στη νουβέλα του. Η μηχανοποίηση εμπεριέχει όρους αγοράς. Μια φάμπρικα που μαθαίνει να κάνει τα ίδια και τα ίδια, που ποτέ δεν θέλει, δεν έχει μάθει, αδυνατεί να επαναστατεί και να φαντασιώνεται. Μια φάμπρικα με όρους μόνο του Πραγματικού.
Πώς μεταφράζεται σκηνικά αυτός ο κόσμος; Σε ενδιέφερε μια αισθητική επιστημονικής φαντασίας ή μια πιο γυμνή, υπαρξιακή συνθήκη;
Όπως σου είπα και πιο πριν, είναι θέμα ρυθμού. Ποντάρεις στον ηθοποιό, στη σκηνική του δύναμη, στο σώμα, στην πολυπλοκότητά του και στην πολλαπλασιαστική του ενέργεια. Αυτό είναι το θαύμα: να δεις έναν ηθοποιό να εκρήγνυται μπροστά στα μάτια σου. Όταν αυτό δεν συμβεί, ο θεατής γυρίζει στο σπίτι του ικανοποιημένος που είδε μια καλή παράσταση, με ωραία καθίσματα, καλό εξαερισμό, «ακουγόταν το κείμενο», όμορφα σκηνικά και ευχάριστη συνοδευτική μουσική, όπως στα μάρκετ.
Η Fabrica Athens έχει σταθερά μια έρευνα πάνω στη σωματικότητα και τη ζωντανή πράξη. Τι νέο σου έδωσε αυτό το έργο μέσα σε αυτή τη διαδρομή;
Ελπίζω να έκανα φίλους εκεί, τα παιδιά, και εν δυνάμει νέους συνεργάτες. Όταν είσαι κάτω από τη σκηνή και αρχίζεις να φτιάχνεις παραστάσεις-κόσμους, ο χρόνος για να μάθεις τη δουλειά είναι δεκαπλάσιος από αυτόν του ηθοποιού. Αν υποθέσουμε ότι ένας ηθοποιός χρειάζεται δέκα δουλειές για να παγιώσει μια τεχνική, τον τρόπο του, ένας σκηνοθέτης χρειάζεται εκατό, για να βρει τον ήχο του, το υλικό του. Έχει άλλους χρόνους, κάτι γεροντικό και βασανιστικά αργό, μέχρι να πει: «ναι, αυτό θέλω να πω». Και μέσα από την παράσταση και τους ηθοποιούς μου: αυτός είμαι. Αν σας ενδιαφέρει, δείτε το.
Υπάρχει κάτι που σε φοβίζει προσωπικά σε αυτό το μέλλον που περιγράφει το έργο;
Ο ήρωας λέει: «Δεν ξέρω να κάνω τίποτα άλλο από το να παίζω». Δεν εννοεί όμως αυτό. Η υποκριτική είναι τόσο γλυκιά και γοητευτική και, όταν κατακτήσεις το τέρας της έκθεσης, πολλές φορές γίνεται και υπερβατική. Οπότε την ερωτεύεσαι βαθιά και δεν μπορείς να την αφήσεις, να την αποχωριστείς. Και γιατί να την αφήσεις άλλωστε; Σε έναν κόσμο, λοιπόν, όπου μπορεί να σου πουν ότι «δεν χρειάζεται να παίζεις, θα το κάνουν άλλα όντα για σένα», τι σου μένει τελικά να κάνεις; Ίσως να πεθάνεις από πλήξη.
Info παράστασης:
Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ | Κέντρο Έρευνας Μεικτών Παραστατικών Τεχνών-Κωνσταντινουπόλεως 119, Κεραμεικός
The post Ο Θανάσης Δόβρης μιλά με αφορμή τη νέα παράσταση “Ν Τ Α Ρ F Σ Τ Ε Λ Ε Ρ”: «Αυτό είναι το θαύμα: να δεις έναν ηθοποιό να εκρήγνυται μπροστά στα μάτια σου» appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα