Υπάρχει ένα φαινόμενο που γνωρίζει καλά όποιος κυκλοφορεί σε ελληνική πόλη: αυτοκίνητα που «κάθονται» για μέρες, εβδομάδες, μερικές φορές και μήνες στην ίδια θέση του δρόμου, μετατρέποντας δημόσιο χώρο σε ιδιωτική αποθήκη τεσσάρων τροχών.
Μια μικρή ισπανική πόλη αποφάσισε να βάλει τέλος σε αυτό, και η απόφασή της αξίζει να μας προβληματίσει σοβαρά. Το δημοτικό συμβούλιο της Ίμπιζα τροποποίησε πρόσφατα τον Δημοτικό Κανονισμό Κυκλοφορίας, θεσπίζοντας ένα απλό αλλά ριζικό μέτρο: κανένα όχημα δεν επιτρέπεται να παραμένει στο ίδιο σημείο στον δημόσιο δρόμο για περισσότερο από 72 ώρες. Όσα ξεπερνούν αυτό το όριο μεταφέρονται αμέσως στο δημοτικό χώρο φύλαξης, με στόχο την αποτροπή συσσώρευσης εγκαταλελειμμένων ή «παγωμένων» οχημάτων που δεσμεύουν θέσεις χωρίς να εξυπηρετούν κανέναν.
Σημαντική λεπτομέρεια που αξίζει να υπογραμμιστεί: το μέτρο αφορά και τα νόμιμα σταθμευμένα αυτοκίνητα. Δεν χρειάζεται να βρίσκεται σε απαγορευμένη θέση για να απομακρυνθεί. Αρκεί να έχει μείνει ακίνητο για τρεις μέρες.
Η απόφαση δεν πέρασε χωρίς αντιδράσεις. Το δημοτικό συμβούλιο κλήθηκε να υπερασπιστεί το μέτρο, χαρακτηρίζοντάς το εργαλείο για να «ταξινομηθεί η στάθμευση» σε μια πόλη όπου η πίεση στις διαθέσιμες θέσεις αυξάνεται συνεχώς. Η αρμόδια σύμβουλος Blanca Hernández δήλωσε ότι η ρύθμιση δεν αποτελεί «δίωξη του πολίτη», αλλά προσπάθεια διαχείρισης του δημόσιου χώρου με σαφέστερο και πιο αποτελεσματικό τρόπο. Από την αντιπολίτευση ακούστηκαν επιφυλάξεις για το κατά πόσο το 72ωρο όριο είναι ρεαλιστικό για έναν απλό πολίτη που έχει αυτοκίνητο αλλά δεν το χρησιμοποιεί καθημερινά.
Το μέτρο αυτό δεν είναι απλώς μια τοπική ιδιοτυπία μιας τουριστικής νησίδας της Μεσογείου. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ρεύμα αναθεώρησης της σχέσης των πόλεων με το αυτοκίνητο. Πολλές μητροπόλεις — από το Παρίσι μέχρι το Άμστερνταμ και το Βερολίνο — έχουν θεσπίσει τα τελευταία χρόνια μέτρα που περιορίζουν την παρουσία στάσιμων οχημάτων στα κέντρα τους, αναγνωρίζοντας ότι ο δημόσιος χώρος είναι ακριβός και πεπερασμένος, και δεν μπορεί να αποτελεί αδιαφιλονίκητη ιδιοκτησία όποιου φθάνει πρώτος.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει στην εξίσωση η ΕλλάδαΣτην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, το πρόβλημα στάθμευσης είναι χρόνιο, βαθιά ριζωμένο και φαινομενικά άλυτο. Τα «παγωμένα» αυτοκίνητα — εκείνα που κάθονται εβδομάδες ή μήνες στην ίδια θέση, συχνά με μπλοκαρισμένες πινακίδες, λήγουσα ασφάλεια ή ακόμα και χωρίς ρόδες — είναι κοινός τόπος σε κάθε γειτονιά. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: οι θέσεις λιγοστεύουν, οι πολίτες απογοητεύονται, οι παράνομες σταθμεύσεις πολλαπλασιάζονται.
Η ελληνική νομοθεσία, βέβαια, προβλέπει ήδη κάποια εργαλεία. Σύμφωνα με τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, αν η παράνομη στάθμευση συνεχίζεται για πάνω από τρεις ώρες μετά τη βεβαίωση παράβασης, βεβαιώνεται νέα παράβαση, και μετά από άλλες τρεις ώρες ακολουθεί υποχρεωτική μεταφορά. Ωστόσο, η πράξη απέχει πολύ από τη θεωρία. Η εφαρμογή είναι αποσπασματική, ο έλεγχος ανεπαρκής, και η κουλτούρα της ατιμωρησίας παραμένει κυρίαρχη.
Αυτό που κάνει η Ίμπιζα διαφορετικό είναι η προληπτική λογική του μέτρου: δεν περιμένει να υπάρξει παράβαση για να δράσει, αλλά ορίζει εκ των προτέρων ένα χρονικό όριο χρήσης του δημόσιου χώρου. Το αυτοκίνητο δεν είναι παράνομο — αλλά η αδιάκοπη δέσμευση της ίδιας θέσης για τρεις μέρες κρίνεται ασυμβίβαστη με τις ανάγκες μιας πόλης που «σέβεται» τους κατοίκους της.
Φανταστείτε ένα παρόμοιο μέτρο σε μια πυκνοκατοικημένη αθηναϊκή γειτονιά. Τα αποτελέσματα θα ήταν αμφιλεγόμενα, αλλά δεν θα ήταν ασήμαντα. Θέσεις που σήμερα δεσμεύονται από οχήματα-«φαντάσματα» θα αποδίδονταν στην κυκλοφορία. Ο δημόσιος χώρος θα άρχιζε να λειτουργεί ξανά ως κοινό αγαθό και όχι ως αδήλωτη ιδιοκτησία.
Η εφαρμογή, βεβαίως, δεν είναι απλή υπόθεση. Θα απαιτούσε πολιτική βούληση, συντονισμό δήμων και αστυνομίας, τεχνολογικά εργαλεία παρακολούθησης και — ίσως το πιο δύσκολο — αλλαγή νοοτροπίας σε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει το παρκάρισμα ως κεκτημένο δικαίωμα και όχι ως προνόμιο που τελεί υπό όρους.
Η Ίμπιζα δεν λύνει τα κυκλοφοριακά προβλήματα των ελληνικών πόλεων. Αλλά δείχνει ότι υπάρχει και άλλος τρόπος να σκεφτεί κανείς τον δρόμο — ως κοινό χώρο που ανήκει σε όλους, και άρα δεν μπορεί να ανήκει επ’ αόριστον σε κανέναν.
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
Οδηγοί αντιμέτωποι με πρόστιμο 8.000 ευρώ
Με τέτοιες τιμές ακόμα ψάχνεις για μεταχειρισμένο;
Ολοκαίνουργιο αυτοκίνητο και όλα πληρωμένα, με 121,5 ευρώ το μήνα