–Μια αναφορά στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 με αφορμή μια αφίσα
Του
ΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΒΕΛΑΚΗ,
Οικονομολόγου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Για ιστορικά γεγονότα που τραυματίζουν τη συλλογική μας μνήμη συχνά υποβαθμίζουμε τους λόγους που οδήγησαν στην έλευσή τους. Κάτι τέτοιο έγινε πριν από μερικές ημέρες για την 59η επέτειο του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι πέρασε στο ντούκου στον δημόσιο διάλογο, αν εξαιρέσουμε κάποιες αναφορές στον διαδικτυακό τύπο και στα social media.
Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι λάθος και υποτιμά τους κινδύνους που εγκυμονούνται για τη δημοκρατία στις τρέχουσες συνθήκες. Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου ήταν η επιτομή της κρίσης του μετεμφυλιοπολεμικού κράτους. Μετά το 1953 και την είσοδο της Ελλάδας στο σύστημα των σταθερών ισοτιμιών του Bretton Woods, η πραξικοπηματική παλινόρθωση της μοναρχίας και η τραγωδία του εμφυλίου κρύφτηκαν κάτω από την ισχυρή οικονομική μεγέθυνση που ακολούθησε. Οι σταθερές ισοτιμίες έβγαλαν τις χρυσές λίρες από τα σεντούκια των μαυραγοριτών και των ταγματασφαλιτών, που αποτέλεσαν τη νέα αστική τάξη της χώρας, και ακολούθησε μια δεκαετία ισχυρής βιομηχανικής ανάπτυξης.
Στο πεδίο και της διακυβέρνησης, η δεκαετία 1953 – 1963 σηματοδοτήθηκε από τη μεταστροφή του αμερικανικού παράγοντα από την υποστήριξη των κομμάτων του Κέντρου στην υποστήριξη των κομμάτων της Δεξιάς. Για τα εργασιακά και τα δημοκρατικά δικαιώματα, αυτή η μεταστροφή σήμανε έντονο αυταρχισμό, τόσο στους χώρους δουλειάς όσο και στην πολιτική δράση. Είναι χαρακτηριστικό ότι η δεκαετία εγκαινιάσθηκε με την εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη, του Δημήτρη Μπάτση, του Νίκου Καλούμενου και του Ηλία Αργυριάδη το 1952, κατ’ απαίτηση των Αμερικανών και παρά τις αντιδράσεις των περισσότερων υπουργών της κυβέρνησης Πλαστήρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος ήταν ο μετέπειτα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος.
Σε κάθε περίπτωση, περί τα μέσα της δεκαετίας του 1960, η οικονομική μεγέθυνση της προηγούμενης δεκαετίας άρχισε να λαχανιάζει τόσο στην Ελλάδα όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Παράλληλα, ξεπήδησαν λαϊκά και νεολαιίστικα κινήματα σε ολόκληρο τον κόσμο, τα οποία αμφισβητούσαν και τον ίδιο τον δυτικό τρόπο ζωής. Στην Ελλάδα, η έλευση της οικονομικής κρίσης ήταν πιο έντονη και συνοδεύτηκε και από πολιτική κρίση, τα λεγόμενα «Ιουλιανά», δηλαδή, την εξαγορά των βουλευτών του Κέντρου και την προσχώρησή τους στη Δεξιά. Παρόλο που η κρίση ήταν ανάμεσα στα αστικά κόμματα της εποχής, με τη συμμετοχή του Παλατιού, συνοδεύτηκε από μεγάλες λαϊκές και νεολαιίστικες κινητοποιήσεις, που έβγαιναν από το αστικό κοινοβουλευτικό πλαίσιο. Οι Αμερικανοί δεν μπορούσαν να ρισκάρουν ένα ανεξέλεγκτο πολιτικό σκηνικό σε συνθήκες Ψυχρού Πολέμου και έτσι πήγαμε στο πραξικόπημα.
Τα βασικά στοιχεία που οδήγησαν στην εύκολη επικράτηση των πραξικοπηματιών ήταν οι παρακρατικοί μηχανισμοί του μετεμφυλιοπολεμικού κράτους και η απευθείας επαφή των Αμερικανών με οικονομικά συμφέροντα στην ίδια τη χώρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην «αποστασία» βασικό ρόλο έπαιξε η σύγκρουση του ελληνοαμερικανού επιχειρηματία Τομ Πάπας με την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Στις μέρες μας, τέτοιου είδους επηρεασμοί είναι πολύ πιο έντονοι. Πολιτικοί επιστήμονες και οικονομολόγοι αναγνωρίζουν ότι η αστική δημοκρατία κινδυνεύει από την τεράστια δύναμη που έχουν αποκτήσει κάποια άτομα λόγω της τρομακτικής συγκέντρωσης του πλούτου. Άρα, τα γεγονότα στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του 1960 δεν είναι και τόσο μακρινά όσο φαίνονται εκ πρώτης όψεως.
Για την Ελλάδα, το πιο ανησυχητικό είναι ότι πολιτικές δυνάμεις που αποτελούν συνέχεια των κομμάτων που συγκρούστηκαν στα Ιουλιανά, όπως η φοιτητική παράταξη του ΠΑΣΟΚ (ΠΑΣΠ), δεν μοιάζουν να έχουν συναίσθηση αυτών των πραγμάτων. Είναι ενδεικτικό ότι η ΠΑΣΠ Πολυτεχνείου έβγαλε αφίσα ανήμερα της 21ης Απριλίου, σύμφωνα με την οποία θεωρεί ότι το ίδρυμα δεν κινδυνεύει από το σφιχταγκάλιασμα των οικονομικών συμφερόντων και την απουσία κρατικών δαπανών, αλλά από «τις 50 αποχρώσεις του κομμουνισμού» που υπάρχουν σε αυτό.
Μοιάζουν με το σχέδιο να θέλουν να εφαρμόσουν μια σύγχρονη εκδοχή του σχεδίου «Προμηθέας», το οποίο επικαλέστηκαν οι πραξικοπηματίες στη δίκη της χούντας. Ο Παπαδόπουλος, συγκεκριμένα, είπε ότι η χώρα κινδύνευε διότι θα αποβιβάζονταν κομμουνιστές στη Θεσσαλονίκη. Για τους υπόλοιπους, αυτό που έχω να πω είναι να έχουμε τα μάτια και τα αυτιά μας ανοιχτά, γιατί όποιος δεν διδάσκεται από την Ιστορία είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
The post Μαθήματα Ιστορίας και Δημοκρατίας – Του Ν. Στραβελάκη appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα