12/06/2026 4:47 μμ.
Η ΑΝΑΡΧΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΝΤΟΥΡΡΟΥΤΙ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1937-1938)
Το φθινόπωρο του 2024 κάποιοι σύντροφοι-ισσες μιας αναρχικής συλλογικότητας από τη Βαρκελώνη, μου έστειλαν ταχυδρομικά στις φυλακές Δομοκού το βιβλίο του Αγκουστίν Γκιγιαμόν για τους Φίλους του Ντουρρούτι. Οι Φίλοι του Ντουρρούτι που πήραν το όνομα τους από τον θρυλικό αναρχικό Μπουεναβεντούρα Ντουρρούτι, ο οποίος σκοτώθηκε στην πολιορκημένη από τους φρανκικούς Μαδρίτη τον Νοέμβριο του 1936, ήταν μια ομάδα αναρχικών επαναστατών που έδρασε στην διάρκεια της Ισπανικής Επανάστασης και του εμφυλίου πολέμου του 1936-΄39 στην Βαρκελώνη-Καταλωνία και πιο συγκεκριμένα στο διάστημα από τον Μάρτιο του 1937 έως τον Φεβρουάριο του 1938. Με τα πολύ στοιχειώδη ισπανικά που γνώριζα -που είχα μάθει με μέθοδο άνευ δασκάλου στις φυλακές Κορυδαλλού όταν ήμουν κρατούμενος το 1998-2001 για άλλη υπόθεση, όχι του Επαναστατικού Αγώνα (βομβιστική απόπειρα στο υπουργείο Ανάπτυξης το 1997 και κατοχή όπλων και εκρηκτικών)- και με τη βοήθεια ενός ισπανοελληνικού λεξικού, κατάφερα να μεταφράσω το βιβλίο αυτό που παρουσιάζει την ιστορία αυτής της ομάδας, που κατά την γνώμη μου, είναι από τις σημαντικότερες από άποψη πολιτικών διδαγμάτων μέσα στα πλαίσια, όχι μόνο του ισπανικού, αλλά και του παγκόσμιου επαναστατικού και αναρχικού κινήματος.
Γιατί είναι σημαντική η ιστορία των Φίλων του Ντουρρούτι; Γιατί οι Φίλοι του Ντουρρούτι ήταν η πιο οργανωμένη ομάδα στους κόλπους του ισπανικού αναρχικού-αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος που διαφωνούσε και κριτίκαρε σφοδρά την συνεργασία των CNT-FAI με το Κράτος, είτε στην Καταλωνία, με την Χενεραλιδάδ, είτε με την κεντρική ισπανική κυβέρνηση στην οποία οι CNT-FAI συμμετείχαν με 4 υπουργούς. Η δημιουργία της ομάδας των Φίλων του Ντουρρούτι έλκυε την καταγωγή της από την αντίθεση ενός τμήματος των πολιτοφυλάκων της Φάλαγγας Ντουρρούτι, και συγκεκριμένα από την 4η Ομαδοποίηση της Χέλσα στο μέτωπο της Αραγωνίας που αρνήθηκαν να στρατιωτικοποιηθούν μετά το διάταγμα του λαϊκομετωπικού κράτους για στρατιωτικοποίηση των πολιτοφυλακών τον Οκτώβριο του 1936, πράγμα στο οποίο είχε εναντιωθεί και ο ίδιος ο Ντουρρούτι. Η στρατιωτικοποίηση σήμαινε την μετατροπή των πολιτοφυλακών και φαλαγγών που είχε συγκροτήσει η εργατική τάξη για να πολεμήσει τους φρανκικούς φασίστες τον Ιούλιο του ΄36 σε τμήματα ενός κλασικού στρατού που τον έλεγχο είχε η κρατική κυβέρνηση, την μετατροπή των αγωνιστών πολιτοφυλάκων και μελών των φαλαγγών σε στρατιώτες, την αποδοχή της στρατιωτικής ιεραρχίας και του στρατιωτικού κώδικα που υπήρχε πριν τις 19 Ιουλίου, όλα αυτά δηλαδή τα οποία πολεμούσαν οι αγωνιστές και αντιπροσώπευαν τον φασιστικό στρατό του Φράνκο. Δυστυχώς, τη στρατιωτικοποίηση την αποδέχτηκε και η ηγεσία των CNT-FAI και την αποδέχτηκε το σύνολο των συνομοσπονδιακών και αναρχικών φαλαγγών μετά από ένα συνέδριο στη Βαλένθια τον Φεβρουάριο του 1937. Όμως πολλοί πολιτοφύλακες των αναρχικών φαλαγγών αρνήθηκαν την στρατιωτικοποίηση, η οποία επιβλήθηκε και με τον εκβιασμό ότι αν δεν γινόταν αποδεκτή, δεν θα προμηθεύονταν όπλα και πολεμοφόδια. Αρκετά μέλη της Φάλαγας Ντουρρούτι όπως και μέλη της Σιδερένιας Φάλαγγας, αρνήθηκαν την στρατιωτικοποίηση και εγκατέλειψαν το μέτωπο και γύρισαν στα μετόπισθεν. Μάλιστα τα μέλη της Φάλαγγας Ντουρρούτι της 4ης Ομαδοποίησης της Χέλσα που αρνήθηκαν να στρατιωτικοποιηθούν γύρισαν στη Βαρκελώνη μαζί με τον οπλισμό του, μαζί με αυτούς και ο επικεφαλής της 4ης Ομαδοποίησης της Χέλσα, ο Πάμπλο Ρουίθ, ο οποίος είχε πάρει μέρος στη διήμερη μάχη της Βαρκελώνης, στις 19-20 Ιουλίου 1936, όπου οι δυνάμεις των CNT-FAI νίκησαν τους φρανκικούς πραξικοπηματίες και ο οποίος είχε πάρει μέρος στην επίθεση στο στρατόπεδο Αταραθάνας όπου σκοτώθηκε και ο Φρανσίσκο Ασκάσο, ενώ υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη των Φίλων του Ντουρρούτι. Οι Φίλοι του Ντουρρούτι δημιουργήθηκαν αφενός από μέλη της Φάλαγγας Ντουρρούτι που αρνήθηκαν την στρατιωτικοποίηση των πολιτοφυλακών και γύρισαν στη Βαρκελώνη με τα όπλα τους και αφετέρου από τους συντρόφους των μετόπισθεν που διαφωνούσαν σφοδρά με την συνεργασία των CNT-FAI με το λαϊκομετωπικό αντιφασιστικό «δημοκρατικό» κράτος.
Οι Φίλοι του Ντουρρούτι υποστήριζαν ότι οι αναρχικοί, οι CNT-FAI θα έπρεπε να καταλάβουν την εξουσία, αρχικά στην Καταλωνία-Βαρκελώνη, όπου είχαν συντριπτική υπεροχή και είχαν ουσιαστικά την εξουσία στα χέρια τους και στο δρόμο μετά τις 19 Ιουλίου 1936, ότι έπρεπε να εμβαθύνουν την κοινωνική επανάσταση με τα όργανα που είχαν δημιουργήσει οι εργάτες και οι αγρότες, τις επιτροπές των εργατών και αγροτών, πολιτοφυλάκων, ναυτών, τις δημοτικές-κοινοτικές επιτροπές, και να επιβάλλουν έτσι τον ελευθεριακό κομμουνισμό καταργώντας το Κράτος και εκκαθαρίζοντας τα αντεπαναστατικά στοιχείς, τα μικροαστικά κόμματα, τους σοσιαλιστές και τους σταλινικούς κομμουνιστές. Το πρόγραμμα τους που δημοσιοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1937, λίγο πριν την μάχη της Βαρκελώνης στις 3 με 7 Μαϊου 1937 που ξεκίνησε με αφορμή την επίθεση των υπό τον έλεγχο των σταλινικών κομμουνιστικών αστυνομικών δυνάμεων για να καταλάβουν την Τηλεφωνία που ήταν κολλεκτιβοποιημένη και υπό τον έλεγχο των CNT-FAI, συνοψίζεται σε 3 σημεία:
1) Tην ανατροπή του καταλανικού κράτους και της κυβέρνησης της Χενεραλιδάδ και την αντικατάσταση της από ένα Επαναστατικό Συμβούλιο ή όπως το ονόμαζαν κυριολεκτικά, Επαναστατική Χούντα, που θα ήταν ένα δημοκρατικά εκλεγμένο όργανο, αποτελούμενο από εργάτες, αγρότες και μαχητές των πολιτοφυλακών και θα είχε ως αρμοδιότητα την διεξαγωγή του πολέμου ενάντια στους φρανκικούς φασίστες, την επαναστατική προπαγάνδα και την εκκαθάριση των αντεπαναστατών στα μετόπισθεν.
2) Την διεύθυνση της οικονομίας από τα συνδικάτα, που ήταν η κλασική θέση του αναρχοσυνδικαλισμού.
3) Τους Ελεύθερους Δήμους που θα αναλάβουν την διαχείριση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής και θα είναι οργανωμένοι ομοσπονδιακά σε τοπικό, περιφερειακό και χερσονησιακό-εθνικό επίπεδο.
Ο όρος «χούντα» έλκει την καταγωγή της από την ισπανική λαϊκή αντιστασιακή παράδοση. Οι χούντες εμφανίστηκαν στα χρόνια της εισβολής του Ναπολέοντα στην Ισπανία (1808-1814) και δημιουργήθηκαν από το κίνημα αντίστασης στην εισβολή. Έχουν την έννοια του συμβουλίου ή της επιτροπής και υπήρχαν πολλές χούντες σε διάφορες περιοχές της Ισπανίας. Είχαν προσωρινό και άτυπο χαρακτήρα. Πέρα όμως από την συγκρότηση της Επαναστατικής Χούντας το πρόγραμμα των Φίλων του Ντουρρούτι, συμπεριελάμβανε την κοινωνικοποίηση της οικονομίας από τα συνδικάτα, την εκκαθάριση των αντεπαναστατών στα μετόπισθεν, την δημιουργία ενός επαναστατικού στρατού υπό τον έλεγχο της εργατικής τάξης, την διάλυση των αστυνομικών σωμάτων και τον έλεγχο της δημόσιας τάξης από την εργατική τάξη- με τις Περιπολίες Ελέγχου στη Βαρκελώνη-, την διατήρηση των Επιτροπών Άμυνας που έπαιξαν κομβικό ρόλο στην καταστολή του πραξικοπήματος στις 19-20 Ιουλίου 1936 και στην απαρχή της επαναστατικής διαδικασίας και την δημιουργία του θεσμού της Προλεταριακής Δικαιοσύνης. Με τις θέσεις των Φίλων του Ντουρρούτι συμφωνούσαν και άλλα κομμάτια του αναρχικού-αναρχοσυνδικαλιστικού κινήματος, όπως η πλειοψηφία των Ελευθεριακών Νεολαίων και αρκετοί στα συνδικάτα της CNT και στις ομάδες της FAI. Oι Φίλοι του Ντουρρούτι συμμετείχαν στη μάχη της Βαρκελώνης 3 με 7 Μαϊου 1937 εναντίον του αντεπαναστατικού συνασπισμού της Χενεραλιδάδ με τους σταλινικούς κομμουνιστές και τα μικροαστικά κόμματα, με δύναμη 400 καλά οπλισμένων αγωνιστών. Τότε, στις 5 Μαϊου, στην διάρκεια των οδομαχιών, εξέδωσαν και την προκήρυξη που μοιράστηκε στα οδοφράγματα και τους έδωσε φήμη, όπου απαιτούσαν την συγκρότηση μιας Επαναστατικής Χούντας (Συμβουλίου) που θα αντικαθιστούσε την Χενεραλιδάδ, την εκτέλεση αυτών που επιτέθηκαν στους εργάτες της Τηλεφωνίας στις 3 Μαϊου και γενικά στην εργατική τάξη, τη διάλυση των πολιτικών κομμάτων που επιτέθηκαν στην εργατική τάξη και την κοινωνικοποίηση της οικονομίας.
ΕΡΓΑΤΕΣ: Μια Επαναστατική Χούντα. Εκτέλεση των ενόχων. Αφοπλισμός όλων των ενόπλων σωμάτων. Κοινωνικοποίηση της οικονομίας. Διάλυση των πολιτικών κομμάτων που επιτέθηκαν στην εργατική τάξη. Δεν παραδίνουμε τον δρόμο. Η επανάσταση πάνω απ’ όλα. Χαιρετίζουμε τους συντρόφους μας του POUM που συναδελφώθηκαν στο δρόμο μαζί μας.
Όταν εκδόθηκε η προκήρυξη, οι ανώτερες επιτροπές των CNT-FAI, δηλαδή η συνεργασιακή τάση των CNT-FAI, αποκήρυξε τους Φίλους του Ντουρρούτι μέσα από τις στήλες της Εργατικής Αλληλεγγύης, τους κατήγγειλε ως «προβοκάτορες» ενώ αργότερα «διέταξε» την αποβολή τους από τα συνδικάτα της CNT και τις ομάδες της FAI. Πέρα όμως από τη λοιδωρία περί «προβοκατόρων», οι ανώτερες επιτροπές των CNT-FAI, τους δυσφήμησαν ως «μαρξιστές», πράγμα που επαναλήφθηκε σε όλο τον συνομοσπονδιακό τύπο που έλεγχε η συνεργασιακή τάση. Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι αυτές τις κατηγορίες, τις απηύθυναν προς τους Φίλους του Ντουρρούτι αυτοί που συνεργάζονταν με το αστικό Κράτος και με τους μαρξιστές σταλινικούς κομμουνιστές και σοσιαλιστές και τα αστικά μικροαστικά κόμματα. Στην διάρκεια των μαχών του Μαϊου του 1937 η στάση των ηγετών των CNT-FAI, δηλαδή αυτών που συνεργάζονταν με το Κράτος –¨στο όνομα της «αντιφασιστικής ενότητας»– αλλά και των «αναρχικών» υπουργών, της Φεντερίκα Μοντσένι (υπουργός Υγείας), και Χουάν Γκαρθία Ολιβέρ (υπουργός Δικαιοσύνης), ήταν υπονομευτικός, δηλαδή να κάνουν συνεχώς εκκλήσεις για κατάπαυση του πυρός και επιστροφή στην εργασία γιατί είχε κηρυχθεί αυθόρμητα γενική απεργία από το προλεταριάτο της Βαρκελώνης, ενώ εμπόδισαν το να φτάσουν στη Βαρκελώνη ισχυρές ένοπλες δυνάμεις από το μέτωπο της Αραγωνίας για να βοηθήσουν τους εξεγερμένους εργάτες, όπως τμήματα της μεραρχίας Μαύρο και Κόκκινο που διοικούσε ο Μάξιμο Φράνκο, μέλος των Φίλων του Ντουρρούτι και τμήματα της μεραρχίας του POUM. Παρότι οι μαχητές της βάσης των CNT-FAI νικούσαν τις αντεπαναστατικές δυνάμεις και έλεγχαν το μεγαλύτερο μέρος της Βαρκελώνης εκτός από κάποια κτίρια στο κέντρο της πόλης, όπως π.χ. η έδρα της Χενεραλιδάδ, η υπονομευτική στάση της ηγεσίας των CNT-FAI καθώς και η έλλειψη πολιτικής βούλησης στο να ανατραπεί η Χενεραλιδάδ και το καταλανικό κράτος, οδήγησε τους αγωνιστές να εγκαταλείψουν τα οδοφράγματα χωρίς να κερδίσουν τίποτα. Η μάχη της Βαρκελώνης στις 3 με 7 Μαϊου 1937 ήταν η ύστατη προσπάθεια των επαναστατών και της εργατικής τάξης, δηλαδή της βάσης των CNT-FAI να υπερασπίσουν τις επαναστατικές κατακτήσεις που κερδήθηκαν μετά τις 19 Ιουλίου 1936 τις οποίες ακύρωνε σταδιακά το Κράτος, είτε στην Καταλωνία είτε στην «δημοκρατική» ζώνη της υπόλοιπης Ισπανίας. Η υπονομευτική στάση της ηγεσίας των CNT-FAI στα γεγονότα του Μαϊου του 1937 χαρακτηρίστηκε ως προδοσία από τους Φίλους του Ντουρρούτι σε ένα μανιφέστο-απολογισμό μετά το τέλος των μαχών. Όμως αποδείχτηκε και η πολιτική και οργανωτική ανεπάρκεια των ίδιων των Φίλων του Ντουρρούτι γιατί δεν είχαν την απαιτούμενη πολιτική επιρροή στη βάση των CNT-FAI, αλλά ούτε επιδίωξαν να θέσουν θέμα ηγεσίας της CNT ή ρήξης με την ίδια τη CNT, αλλά επιδίωκαν μέχρι τέλους την ενότητα της οργάνωσης. Γι΄αυτό και τους ήταν αδύνατο να πάνε μέχρι τέλους στη διάρκεια των μαχών και να κατευθύνουν τους μαχητές στο να καταλάβουν –ενώ μπορούσαν στρατιωτικά– την έδρα της Χενεραλιδάδ και να ανατρέψουν έτσι το καταλανικό κράτος αλλάζοντας έτσι τον ρου της ιστορίας όσον αφορά και την επανάσταση και τον πόλεμο ενάντια στους φρανκικούς. Μάλιστα όπως αναφέρει χρόνια αργότερα ο Πάμπλο Ρουίθ, όταν ένα από τα κύρια μέλη των Φίλων του Ντουρρούτι, ο Χάιμε Μπάλιους, πρότεινε στην διάρκεια της μάχης να φτιαχτεί μια φάλαγγα η οποία θα συναντούσε τα τμήματα της μεραρχίας Μαύρο και Κόκκινο που βρισκόταν σε απόσταση αναπνοής από την Βαρκελώνη κα είχαν εμποδιστεί να συνδράμουν τους μαχητές της Βαρκελώνης, με σκοπό να προελάσουν όλοι μαζί και να συντρίψουν ολοκληρωτικά τις δυνάμεις της Χενεραλιδάδ και τους αντεπαναστάτες, η πλειοψηφία των μαχητών των οδοφραγμάτων απέρριψε την πρόταση. Ο σενετίστικος «πατριωτισμός» που υπήρχε στα μυαλά ενός μεγάλου αριθμού αγωνιστώνν της βάσης, η θεοποίηση της οργάνωσης, απέτρεπε την υπέρβαση της ηγεσίας της CNT ακόμα και όταν υπήρχαν σοβαρές διαφωνίες, όπως σε σχέση με το ζήτημα της συνεργασίας με το Κράτος και την «αντιφασιστική» ενότητα με όλα τα αντεπαναστατικά στοιχεία του Λαϊκού Μετώπου. Ο Μάιος του 1937 αποτέλεσε στην πραγματικότητα την καθοριστική ήττα της επαναστατικής διαδικασίας που ξεκίνησε στις 19 Ιουλίου 1936 και είχε ως αποτέλεσμα την οριστική κατίσχυση της κρατικής εξουσίας, τον θρίαμβο της αντεπανάστασης στην οποία αιχμή του δόρατος ήταν οι σταλινικοί κομμουνιστές, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ισπανίας (PCE), το Ενοποιημένο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Καταλωνίας (PSUC) που επιδίωκαν την επικράτηση του αστικοδημοκρατικού κράτους εκτελώντας τις εντολές του Στάλιν και των σοβιετικών πρακτόρων. Πολλά χρόνια αργότερα, ο Χάιμε Μπάλιους χαρακτήρισε τον Μάιο του 1937 ως την «ισπανική Κροστάνδη», παραλληλίζοντάς την με την εξέγερση των ναυτών της Κροστάνδης τον Μάρτιο του 1921 ενάντια στην μπολσεβίκικη δικτατορία, σε μια προσπάθεια να υπάρξει ένα τρίτο επαναστατικό κύμα που θα σάρωνε την μπολσεβίκικη δικτατορία και θα έδινε πραγματικά την εξουσία στα σοβιέτ. Το όργιο της καταστολής και τρομοκρατίας που ακολούθησε τα γεγονότα του Μαϊου του 1937, με τις δολοφονίες και τις φυλακές γεμάτες αγωνιστές και μαχητές του Μαϊου, επηρέασε και τους Φίλους του Ντουρρούτι. Τα γραφεία τους έκλεισαν, η εφημερίδα τους, Ο Φίλος του Λαού –το όνομά της το εμπνεύστηκαν από την εφημερίδα του Μαρά στην Γαλλική Επανάσταση– έβγαινε παράνομα από το δεύτερο φύλλο και μετά, για να αποφύγουν την λογοκρισία, ενώ ο κύριος αρθρογράφος της, ο Χάιμε Μπάλιους, φυλακίστηκε επανειλημμένα για άρθρα που έγραφε, όπως π.χ. για ένα εναντίον της σταλινικής κυβέρνησης του Χουάν Νεγκρίν που ανέλαβε την πρωθυπουργία της κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου μετά τα γεγονότα του Μαϊου και ήταν πιστός υπηρέτης του Στάλιν και της Σοβιετικής Ένωσης. Στο τέλος η έκδοση του Φίλου του Λαού έγινε αδύνατη καθώς η σταλινική αστυνομία έκανε επιδρομή στο τυπογραφείο που εκδιδόταν παράνομα τον Φεβρουάριο του 1938. Το τελευταίο φύλλο του Φίλου του Λαού είχε εκδοθεί τότε και εμπεριείχε και την μπροσούρα «Προς μια νέα Επανάσταση» που έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά περισσότερο από κάθε άλλο κείμενο των Φίλων του Ντουρρούτι. Τον Φεβρουάριο του 1938 έγινε και η τελευταία συγκέντρωση των Φίλων του Ντουρρούτι. Η δράση της ομάδας ήταν πλέον αδύνατη. Η αντεπανάσταση ήταν σε πλήρη εξέλιξη και ο πόλεμος εναντίον των φρανκικών ήδη είχε κριθεί λόγω της προδοσίας των ίδιων των «δημοκρατικών» κυβερνήσεων που το κυριότερο μέλημά τους ήταν να στραγγαλίσουν την επανάσταση και να υπηρετήσουν τα συμφέροντα της βρετανικής, γαλλικής και σοβιετικής κυβέρνησης, για τις οποίες ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος ήταν ένα πιόνι στην γεωστρατηγική σκακιέρα καθώς ετοιμάζονταν για τον επερχόμενο πόλεμο με την ναζιστική Γερμανία.
Τα διδάγματα που έβγαλαν οι Φίλοι του Ντουρρούτι μέσα από την εμπειρία της Ισπανικής Επανάστασης μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:
1) Η επανάσταση πρέπει να έχει ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά, δηλαδή να πηγαίνει μέχρι το τέλος με όλες τις συνέπειες, να επηρεάζει κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής και όχι να είναι «μισή» ή ανολοκλήρωτη, γιατί αλλιώς θα έρθει αντιμέτωπη με την καταστροφή της.
2) Είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας επαναστατικής θεωρίας και ενός συγκεκριμένου προγράμματος, δηλαδή να ξέρουν οι επαναστάτες ακριβώς τι να κάνουν όταν έρθει η κατάλληλη ώρα και οι κατάλληλες συνθήκες.
3) Είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός ενοποιητικού συντονιστικού οργάνου το οποίο θα είναι δημοκρατικά εκλεγμένο από την εργατική τάξη, τους αγρότες και τους μαχητές και που στην πρώτη φάση της επανάστασης θα έχει ως αποκλειστική αρμοδιότητα την περιφρούρηση της επανάστασης, την εκκαθάριση των αντεπαναστατικών στοιχείων, τη διεξαγωγή του πολέμου και την επαναστατική προπαγάνδα. Αυτό το όργανο ήταν η Επαναστατική Χούντα ή αλλιώς Επαναστατικό Συμβούλιο όπως υποστήριζαν οι Φίλοι του Ντουρρούτι.Αυτό το όργανο δεν ανακατεύεται με τη διεύθυνση της οικονομίας που θα είναι αρμοδιότητα των εργατικών συνδικάτων, σύμφωνα με την θέση του αναρχοσυνδικαλισμού, ενώ τη διαχείριση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής πλην της οικονομίας, θα την έχουν οι Ελεύθεροι Δήμοι που θα είναι οργανωμένοι ομοσπονδιακά σε περιφερειακό και εθνικό-χερσονησιακό επίπεδο.
Το διακύβευμα κάθε κοινωνικής επανάστασης είναι η κατάληψη της εξουσίας (όχι του Κράτους), δηλαδή το ποιος (κοινωνική τάξη, κίνημα ή πολιτική ομάδα) θα επιβληθεί, θα κατευθύνει την εξέλιξη της επανάστασης και θα επιβάλλει ένα νέο καθεστώς. Αυτό το έθεσαν ρητά και κατηγορηματικά οι Φίλοι του Ντουρρούτι στην Ισπανική Επανάσταση: «Είμαστε εξαιρετικά συναινετικοί και εξαιρετικά δειλοί στο ότι δεν παίρνουμε την εξουσία στην Καταλωνία με τέτοιο τρόπο ώστε να μποϊκοτάρουμε την εξάσκησή της από την Κυβέρνηση της Βαλένθια πάνω στην CNT και την FAI στην Καταλωνία και εμμέσως στην Αραγωνία [… ] Μπορούσαμε και οφείλαμε να πάρουμε την εξουσία και είμαι πεπεισμένος ότι η Επανάσταση θα ακολουθούσε μία άλλη πορεία και το ίδιο και ο πόλεμος […] (Από το κείμενο του μέλους των Φίλων του Ντουρρούτι, Φρανσίσκο Πελισέρ, «Η παρούσα ώρα», στην εφημερίδα Η Νύχτα (La Noche), 14 Απριλίου 1937 ).
Ακόμα και μετά την ήττα, το 1939, ο Χάιμε Μπάλιους σε δύο άρθρα του που δημοσίευσε για τον Ιούλιο του ’36 και τον Μάιο του ’37 στο γαλλικό αναρχικό περιοδικό L’ Espagne Nouvelle (Νέα Ισπανία), μιλούσε ξεκάθαρα ότι η CNT έπρεπε να πάρει την εξουσία το 1936 και να έθετε την εργατική τάξη στην ηγεσία της Ισπανίας.[…] Όμως το πιο σημαντικό πρόβλημα τέθηκε στη δική μας ζώνη. Τέθηκε στο ποιος είχε νικήσει. Ήταν οι εργάτες; Σε αυτή την περίπτωση η διεύθυνση της χώρας μάς ανήκε. […] Η CNT και η FAI που στην Καταλωνία ήταν η ψυχή του κινήματος, θα μπορούσαν να δώσουν στις ημέρες του Ιουλίου το αληθινό τους νόημα. Ποιος θα μπορούσε να τους εμποδίσει; Αντί αυτό επιτρέψαμε στο κομμουνιστικό κόμμα (PSUC) να αναδιοργανώσει τους οπορτουνιστές, τη δεξιά, κλπ, στο έδαφος της αντεπανάστασης. Σε τέτοιες στιγμές, η απάντηση θα ήταν μία οργάνωση να πάρει την ηγεσία. Μόνο μία θα μπορούσε να το κάνει: H δική μας […] Αν οι εργάτες ήξεραν ότι ήταν τα αφεντικά της αντιφασιστικής Ισπανίας, ο πόλεμος θα είχε κερδηθεί και η επανάσταση δεν θα υπέφερε από τόσες παρεκτροπές […]Στο κείμενο για τον Μάιο του ’37 έλεγε: «Το προλεταριάτο βρισκόταν σε ένα καθοριστικό σταυροδρόμι. Είχε να επιλέξει μεταξύ δύο δρόμων: ή θα υποτασσόταν στην αντεπανάσταση, ή θα επέβαλε τη δική του εξουσία που θα είναι η προλεταριακή Εξουσία […]
Η κατάληψη της εξουσίας δεν σημαίνει την κατάληψη της κρατικής εξουσίας ή την ανάδυση μιας νέας κρατικής εξουσίας, ακόμα κι αν αυτό λέγεται «εργατικό κράτος», όπως έγινε στην Ρωσική Επανάσταση μετά τον Οκτώβριο του 1917. Μια κοινωνική επανάσταση είναι εκ φύσεως μια εξουσιαστική διαδικασία, μια διαδικασία επιβολής και καταστολής πάνω στον κοινωνικό και ταξικό εχθρό. Μια πράξη όπου ένα μέρος του πληθυσμού επιβάλλεται με τα όπλα και τη βία πάνω σε ένα άλλο μέρος του πληθυσμού. Μια πράξη όπου μια κοινωνική τάξη επιβάλλεται με τα όπλα και τη βία πάνω σε μια άλλη, π.χ. οι εργάτες, το προλεταριάτο επιβάλλουν τη θέλησή τους πάνω στην αστική τάξη, το κεφάλαιο και τους αντεπαναστάτες. Στην Ισπανική Επανάσταση εξουσιαστική πράξη ήταν η ένοπλη αντιπαράθεση των εργατών απέναντι στους στρατιωτικούς πραξικοπηματίες τον Ιούλιο του 1936 και η βίαιη απαλλοτρίωση της περιουσίας των καπιταλιστών και των τσιφλικάδων από τους εργάτες και αγρότες και η κολλεκτιβοποίηση τους. Εξουσιαστική πράξη ήταν η εκκαθάριση και η δολοφονία φασιστών, καπιταλιστών, διευθυντών επιχειρήσεων και παπάδων. Εξουσιαστική πράξη είναι ή θα μπορούσε να είναι η βίαιη κατάργηση του Κράτους, πράγμα που δεν έγινε από τους αναρχικούς, ενώ θα μπορούσαν και είχαν την ευκαιρία να το κάνουν τον Ιούλιο του 1936. Εξουσιαστική πράξη είναι η επιβολή του ελευθεριακού κομμουνισμού, το πρόγραμμα που υποστήριζαν οι CNT-FAI, δηλαδή η ανάληψη της διαχείρισης των κοινωνικών υποθέσεων και λειτουργιών που είχε το Κράτος πριν τις 19 Ιουλίου 1936, από τα δημοκρατικά όργανα των εργατών και αγροτών, τις επιτροπές σε κάθε εργοστάσιο, επιχείρηση, χωριό, συνοικία, τάγμα πολιτοφυλακής, πλοίο, τις δημοτικές-κοινοτικές επιτροπές σε όλη την «δημοκρατική» ζώνη, δηλαδή στη μισή Ισπανία, εκεί όπου είχε κατασταλλεί το φρανκικό πραξικόπημα, και είχαν και εξασκούσαν de facto την τοπική εξουσία.
Το ζήτημα της εξουσίας, δηλαδή το ποιος έχει την εξουσία και ποιος κατευθύνει την εξέλιξη των πραγμάτων, είχε τεθεί από την πρώτη στιγμή στην Ισπανικά Επανάσταση, από τις 20 Ιουλίου 1936, όταν οι αναρχικοί, οι CNT-FAI έγιναν κυρίαρχοι στην Βαρκελώνη και την Καταλωνία, και όχι μόνο, όταν νίκησαν τους φρανκικούς πραξικοπηματίες. Και μάλιστα, πέρα από το ότι είχαν de facto την εξουσία, τους προσφέρθηκε και στο πιάτο από τον ίδιο τον επικεφαλής του καταλανικού ημιαυτόνομου κράτους (Χενεραλιδάδ), Λουίς Κομπάνυς, όταν κάλεσε τα ηγετικά στελέχη των CNT-FAI στο προεδρικό μέγαρο μετά το τέλος της μάχης, και προθυμοποιήθηκε να παραιτηθεί αν θέλουν, και τους δήλωσε ότι αυτοί, οι CNT-FAI δικαιούνται να κυβερνήσουν αφού νίκησαν τους φασίστες. Όμως τα ηγετικά στελέχη των CNT-FAI προτίμησαν να διατηρήσουν τον πρόεδρο του καταλανικού κράτους στη θέση του, να μην καταργήσουν το Κράτος φρενάροντας έτσι την επιβολή της επανάστασης και του ελευθεριακού κομμουνισμού, ενώ στο όνομα της αντιφασιστικής ενότητας διαχώρισαν τον πόλεμο εναντίον του Φράνκο από την επανάσταση, να συνεργαστούν με όλα τα αντεπαναστατικά στοιχεία (αστικά-μικροαστικά κόμματα, σοσιαλιστές, σταλινικούς κομμουνιστές), συνεργάστηκαν με το ίδιο το αστικό Κράτος, αρχικά συμμετέχοντας στην κυβέρνηση της Καταλωνίας (Χενεραλιδάδ) ενώ αργότερα με 4 υπουργούς συμμετείχαν στην κεντρική ισπανική κυβέρνηση της Μαδρίτης.
Οι Φίλοι του Ντουρρούτι, ιδιαίτερα στην μπροσούρα του 1938, «Προς μια νέα Επανάσταση», κάνουν μια σφοδρή κριτική στη CNT για την «αντεπαναστατική» της στάση: «Η CNT στερούνταν ολοκληρωτικά επαναστατικής θεωρίας. Δεν είχαμε συγκεκριμένο πρόγραμμα. Δεν είχαμε ιδέα που βαδίζαμε. Διαθέταμε άφθονο λυρισμό, όταν όμως ήρθε η ώρα των έργων, δεν ξέραμε τι να κάνουμε με τις μάζες των εργατών ή πώς να δώσουμε υπόσταση στο λαϊκό ξέσπασμα που συντελέστηκε στις οργανώσεις μας. Μη γνωρίζοντας τι να κάνουμε, παραδώσαμε την εξουσία στο πιάτο στους αστούς και τους μαρξιστές […] Κι ακόμα χειρότερα, δώσαμε στη μπουρζουαζία χρόνο να ανασάνει, να επιστρέψει, να μετασχηματιστεί και να συμπεριφερθεί όπως ένας κατακτητής. Η CNT δεν γνώριζε πώς να ανταποκριθεί στο ρόλο της. Δεν ήθελε να προωθήσει την επανάσταση με όλες τις συνέπειές της […] Όταν ολόκληρη η ύπαρξη μιας οργάνωσης εξαντλείται στο να διακηρύσσει την επανάσταση, τότε έχει την υποχρέωση να δρα όταν εμφανιστούν ευνοϊκές συγκυρίες και τον Ιούλιο, αυτές εμφανίστηκαν. Η CNT όφειλε να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στη χώρα, δίνοντας τη χαριστική βολή σε ότι παρωχημένο και αρχαϊκό. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα είχαμε κερδίσει τον πόλεμο και θα είχαμε σώσει την επανάσταση. Στην πράξη όμως έκανε το αντίθετο. Συνεργάστηκε με την αστική τάξη για τις κρατικές υποθέσεις, τη στιγμή ακριβώς που το κράτος κατέρρεε. Στήριξε τον Κομπάνυς και την συμμορία του. Έδωσε το φιλί της ζωής σε μια αναιμική, πανικόβλητη μπουρζουαζία».
Οι Φίλοι του Ντουρρούτι υποστηρίζουν ρητά και κατηγορηματικά ότι οι CNT-FAI έπρεπε από την πρώτη στιγμή να αναλάβουν την εξουσία στην Καταλωνία-Βαρκελώνη, αρχικά, έτσι ώστε να επιβάλουν την εξουσία των εργατικών επιτροπών, Επιτροπών Άμυνας, εφοδιασμού, πολιτοφυλακών, κλπ. Δηλαδή να θέσουν την εργατική τάξη και το προλεταριάτο στην ηγεσία της χώρας εκκαθαρίζοντας τα αντεπαναστατικά στοιχεία. Τα συνθήματά τους ήταν: «Όλη η εξουσία στα Συνδικάτα», «Όλη η εξουσία στην εργατική τάξη». Αυτό επ’ ουδενί δεν σημαίνει μια κατάσταση παρόμοια με αυτήν που επέβαλαν οι μπολσεβίκοι στην Ρωσία μετά τον Οκτώβριο του 1917, όπου στην πραγματικότητα δεν επέβαλαν την δικτατορία του προλεταριάτου, ούτε την εξουσία των σοβιέτ, αλλά επέβαλαν την δικτατορία μιας νέας κρατικής εξουσίας, μιας γραφειοκρατικής τάξης που επάνδρωσαν οι ίδιοι.
Υπάρχει μια σοβαρή παρανόηση στους κόλπους του αναρχισμού, και τότε και τώρα. Η παρανόηση αυτή συνίσταται στην ταύτιση της έννοιας της εξουσίας και του Κράτους και ότι σκοπός του αναρχισμού είναι «η καταστροφή κάθε είδους εξουσίας».Αυτή η θέση εκ των πραγμάτων και από ιστορικής πλευράς έχει αποδειχθεί ως μη ρεαλιστική και καταδικάζει τον αναρχισμό στο να μην θεωρείται ως ρεαλιστική κοινωνική πρόταση, δηλαδή πρόταση διαχείρισης των κοινωνικών υποθέσεων και λειτουργιών. Επίσης καταδικάζει τον αναρχισμό ως ένα μη επαναστατικό ρεύμα όπως διατείνονται και κάποιοι αντίπαλοι κρατιστές, π.χ. μαρξιστές-λενινιστές. Καταδικάζει τον αναρχισμό να είναι απλώς ένα ρεύμα διαμαρτυρίας ή το πολύ ένα εξεγερτικό ρεύμα. Όμως είναι άλλο πράγμα η εξέγερση και άλλο η επανάσταση. Αν ο αναρχισμός, το διεθνές αναρχικό κίνημα θέλει να εξελιχθεί σήμερα και να διαμορφώσει μια ρεαλιστική κοινωνική πρόταση για να φτιάξουμε μια πραγματικά ελεύθερη κοινωνία που να βασίζεται στην αυτοοργάνωση, την αυτοδιαχείριση, την αλληλεγγύη, την αλληλοβοήθεια, χωρίς Κράτος και χωρίς κοινωνικές τάξεις, τότε θα πρέπει να κατανοήσει ότι μια επανάσταση θέτει αυτονόητα ζήτημα επιβολής και εξουσίας απέναντι στον αντίπαλο, το Κράτος και το Κεφάλαιο και σε όλα τα αντεπαναστατικά στοιχεία.Όποιος δεν καταλαμβάνει την εξουσία, την αφήνει στον αντίπαλό του να την καταλάβει και να τον στραγγαλίσει. Όποιος δεν το κατανοεί αυτό, δεν κατανοεί τι είναι επανάσταση.
Ιούνιος 2026, Φυλακές Δομοκού
Νίκος Μαζιώτης, καταδικασμένος για τη δράση της ένοπλης αναρχικής οργάνωσης Επαναστατικός Αγώνας
media:
ΕΞΩΦΥΛΛΟ_-_ΟΙ_ΦΙΛΟΙ_ΤΟΥ_ΝΤΟΥΡΡΟΥΤΙ_page-0001.jpg
Νίκος_Μαζιώτης_για_την_έκδοση_Η_ΑΝΑΡΧΙΚΗ_ΟΜΑΔΑ_ΤΩΝ_ΦΙΛΩΝ_ΤΟΥ_ΝΤΟΥΡΡΟΥΤΙ_ΣΤΗΝ_ΙΣΠΑΝΙΚΗ_ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ_1937-1938_-_Copy.pdf
ΕΞΩΦΥΛΛΟ_-_ΟΙ_ΦΙΛΟΙ_ΤΟΥ_ΝΤΟΥΡΡΟΥΤΙ.pdf