Μόλις πριν από λίγα χρόνια, η Τουρκία θεωρούνταν το κακό παιδί του ΝΑΤΟ, αναφέρουν σε άρθρο τους οι New York Times, με αφορμή τη Σύνοδο Κορυφής της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας που πραγματοποιείται σήμερα και αύριο στην Άγκυρα.
Ειδικότερα, όπως τονίζει ο αρθρογράφος Μπεν Χάμπαρντ, η Τουρκία έχει προκαλέσει ενόχληση σε άλλα μέλη του ΝΑΤΟ στο παρελθόν καθυστερώντας τις προσπάθειες ένταξης χωρών στη Συμμαχία, ενώ αρνήθηκε να εφαρμόσει τις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει μάλιστα περιγράψει τον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντιμίρ Πούτιν, ως «αγαπητό φίλο». Επιπλέον, οι αυταρχικές τάσεις του Ερντογάν έχουν προκαλέσει ανησυχία σε Ευρωπαίους και Αμερικανούς αξιωματούχους.
Ωστόσο, οι παγκόσμιες εξελίξεις τα τελευταία χρόνια, συμπεριλαμβανομένων των πολέμων στην Ουκρανία και το Ιράν καθώς και της επιστροφής του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, έχουν δώσει στον Ερντογάν ένα νέο πλεονέκτημα – και ξαφνικά η Τουρκία φαίνεται ολοένα και πιο ζωτικής σημασίας για τη συμμαχία.
Καθώς ο Ερντογάν υποδέχεται σήμερα τους ηγέτες του ΝΑΤΟ στην τουρκική πρωτεύουσα, όλα δείχνουν πως ο ρόλος του θεωρείται κρίσιμος για το μέλλον της Συμμαχίας, ενώ ταυτόχρονα η όλο και πιο αυταρχική του διακυβέρνηση συνεχίζει να προκαλεί ανησυχία.
Οι δύο παράγοντες που άλλαξαν το τοπίο
Τα τελευταία χρόνια έχουν οδηγήσει σε νέες εκτιμήσεις σχετικά με το τι μπορεί να προσφέρει στο ΝΑΤΟ η Τουρκία.
Το ευρύ φάσμα των διπλωματικών της σχέσεων περιλαμβάνει μεγάλες χώρες σε Ανατολή και Δύση, αλλά και σε όλα τα Βαλκάνια, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει αυτές τις σχέσεις για να μεσολαβήσει σε διάφορες κρίσεις.
Ειδικότερα, όπως τονίζουν οι New York Times, βοήθησε να μην βυθιστεί η Συρία στο χάος μετά την πτώση του Μπασάρ αλ- Άσαντ το 2024. Η Άγκυρα αξιοποίησε μάλιστα τη σχέση της με τη Χαμάς σε ειρηνευτικές συνομιλίες που αποσκοπούσαν στον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα. Διατήρησε επίσης επαφές με το Ιράν καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου εκεί, παρά το γεγονός ότι έγινε στόχος ιρανικών πυραύλων.
Οι βασικότεροι λόγοι, όμως, που υπήρξε αυτή η επανεκτίμηση της αξίας της Τουρκίας για το ΝΑΤΟ, ήταν ο πόλεμος στην Ουκρανία και η περιφρόνηση του Τραμπ για τη Συμμαχία.
Αυτοί οι δύο παράγοντες έχουν αυξήσει τις ανησυχίες σχετικά με την παραγωγή των όπλων που απαιτούνται για την υποστήριξη της Ουκρανίας, την αποτρεπτική δύναμη έναντι της Ρωσίας και τη διατήρηση της ισχύος του ΝΑΤΟ, εάν οι ΗΠΑ τελικά αποσυρθούν. Και όλα αυτά έχουν θέσει πλέον την Τουρκία… κάτω από ένα νέο φως.
«Αν δεν ήταν στην Τουρκία, δεν νομίζω να πήγαινα», είπε ο Τραμπ
Σημειώνεται ότι η Τουρκία έχει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της συμμαχίας μετά από εκείνον των ΗΠΑ. Ελέγχει τη θαλάσσια πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα και αποτελεί μεγάλο μέρος της νότιας πλευράς του ΝΑΤΟ.
Διαθέτει επίσης μια αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία που πέρυσι απέφερε περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια σε εξαγωγές, από βλήματα πυροβολικού μέχρι μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Οι τουρκικές εταιρείες είναι γνωστές για την ταχύτερη και φθηνότερη κατασκευή όπλων συγκριτικά με τους δυτικούς παραγωγούς.
Δεν είναι σαφές ποια κέρδη θα μπορούσε να αποκομίσει ακριβώς η Τουρκία κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής αυτής της εβδομάδας, της πρώτης που θα πραγματοποιηθεί στην Τουρκία από το 2004, όταν ο Τζορτζ Μπους ήταν πρόεδρος των ΗΠΑ και ο Ερντογάν ήταν για πρώτη φορά πρωθυπουργός.
Ο Τραμπ αναμένεται να ανακοινώσει ότι οι ΗΠΑ θα ήθελαν να πουλήσουν στην Τουρκία προηγμένα μαχητικά αεροσκάφη F-35, τα οποία η Τουρκία απαγόρευσε να αγοράσει μετά την απόκτηση ενός ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400 το 2019.
Αλλά, σύμφωνα με τους New York Times, ο Ερντογάν είναι πιθανό να σημείωσε μια νίκη πριν καν ξεκινήσει η σύνοδος. Χωρίς αυτόν, ο Τραμπ μπορεί να μην είχε συμφωνήσει να παραστεί.
«Αν δεν διοργανωνόταν στην Τουρκία από τον Πρόεδρο Ερντογάν, δεν νομίζω ότι θα το είχα κάνει», δήλωσε πρόσφατα ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο.
Σιωπή και παρασκηνιακή ανησυχία
Η εμπιστοσύνη παραμένει χαμηλή μεταξύ της Άγκυρας και ορισμένων άλλων μελών του ΝΑΤΟ λόγω πολιτικών διαφορών και ανησυχιών σχετικά με την κατάσταση της δημοκρατίας στην Τουρκία. Στο μεταξύ, η Άγκυρα έχει εκνευριστεί με τον αποκλεισμό της από τις προσπάθειες ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της οποίας η Τουρκία δεν είναι μέλος.
Προς το παρόν, όμως, η επιθυμία του ΝΑΤΟ να συνεργαστεί με την Τουρκία έχει χαρίσει στον Ερντογάν ένα βασικό πλεονέκτημα: τη σιωπή της Συμμαχίας καθώς ο ίδιος επεκτείνει την εγχώρια εξουσία του.
Υπενθυμίζεται μάλιστα ότι ο πιο εξέχων υποψήφιος της αντιπολίτευσης για την προεδρία της Τουρκίας και πρώην δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, παραμένει στη φυλακή ενώ υπερασπίζεται τον εαυτό του σε αυτό που θεωρείται ευρέως ως δίκη με πολιτικό χαρακτήρα.
Ένα τουρκικό δικαστήριο πρόσφατα απέλυσε την ηγεσία του κύριου κόμματος της αντιπολίτευσης της Τουρκίας, αντικαθιστώντας τον επικεφαλής του με τον ίδιο άνδρα που ο Ερντογάν νίκησε στις προεδρικές εκλογές του 2023.
Παρασκηνιακά, αξιωματούχοι χωρών του ΝΑΤΟ ανησυχούν για τη δέσμευση της Τουρκίας στις αξίες της ιδρυτικής συνθήκης της συμμαχίας: ατομική ελευθερία, δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα και κράτος δικαίου.
Αλλά σε δημόσιο επίπεδο, εν μέσω βαθιάς ανησυχίας για την ασφάλεια των χωρών τους, λίγοι τα εκφράζουν όλα αυτά ανοιχτά.
Όπως μου είπε πρόσφατα ένας πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, για τους Ευρωπαίους σήμερα, «ο βασικός κίνδυνος δεν είναι η κατάσταση της τουρκικής δημοκρατίας».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr