Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα επισφράγισε την απόφαση των ευρωπαϊκών χωρών να προχωρήσουν σε μια κούρσα εξοπλισμών που θα ανεβάσει μέσα σε λίγα χρόνια τις σχετικές δαπάνες στο ποσοστό 5% του εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ). Η Ελλάδα είναι πλέον η πέμπτη χώρα με τις υψηλότερες δαπάνες, με εκτίμηση για 3,65% το 2026, ενώ ο γ.γ. της συμμαχίας, ο Ολλανδός Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε περήφανα ότι το ΝΑΤΟ βρίσκεται κοντά στο 4%.
Ο Ρούτε είχε χαρακτηρίσει τον Ντόναλντ Τραμπ «μπαμπάκα» στην περσινή σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη, αλλά ο Αμερικανός πρόεδρος απλά κάνει τη δουλειά του, έστω και με το ιδιόρρυθμο στιλ του, το οποίο μπορεί να φαίνεται παρορμητικό αλλά βασίζεται σε μια συγκροτημένη εθνική στρατηγική: οι ΗΠΑ είναι υπερχρεωμένες και επιχειρούν πλέον να μεταφέρουν τον λογαριασμό των εξοπλισμών στους Ευρωπαίους, συνεχίζοντας όμως να τους πουλάνε συστήματα made in USA και διατηρώντας τον στρατηγικό έλεγχο της συμμαχίας, αφού ευρωπαϊκός στρατός δεν υπάρχει ούτε στα χαρτιά.
Την ίδια στιγμή που ο Τραμπ αμφισβητεί την αμερικανική δέσμευση στο ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι αγοράζουν σημαντικό ποσοστό υλικού από τις ΗΠΑ. Το ποσοστό αυτό ήταν πάνω από 50% μετά την εισβολή στην Ουκρανία και μπορεί μεν να υποχωρεί από το 2025, που οι χώρες της Ε.Ε. στράφηκαν σε ευρωπαϊκές εταιρείες, αλλά αυτό δεν ισχύει για το πιο κρίσιμο τμήμα: δορυφόροι, επικοινωνίες, αεροσκάφη ανεφοδιασμού και, κυρίως, η τεχνολογία και το λογισμικό που κινεί τις μηχανές του θανάτου, όλα είναι σε συντριπτικό ποσοστό αμερικανικά και βασίζονται σε συμβόλαια δεκαετιών.
Η Ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανική Στρατηγική πιστοποιεί ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση, που βασίστηκε στη ρητορική περί Σχεδίου για την Ειρήνη, επιχειρεί να αντιγράψει τον «στρατιωτικό κεϊνσιανισμό» που εφάρμοσαν οι ΗΠΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το μοντέλο αυτό βασίστηκε σε μεγάλες στρατιωτικές δαπάνες για προγράμματα που χρηματοδοτούν ιδιωτικές επιχειρήσεις οι οποίες παράγουν υλικό «διπλής χρήσης», τόσο στρατιωτικής όσο και πολιτικής.
Το σύστημα αυτό στήριξε σχεδόν όλους τους αμερικανικούς επιχειρηματικούς κλάδους που αναπτύχθηκαν παγκοσμίως, από τη βαριά βιομηχανία μέχρι τις εταιρείες τεχνολογίας. Το «καλύτερο» με τις αμυντικές δαπάνες είναι ότι κατά κανόνα παραμένουν απόρρητες και εκφεύγουν των κανόνων περί απαγόρευσης των κρατικών ενισχύσεων, που επίσης επέβαλαν οι ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες.
Το «κακό» όμως με τον στρατιωτικό κεϊνσιανισμό είναι αφενός ότι απορροφά πόρους από κοινωνικές, περιβαλλοντικές και άλλες δημόσιες πολιτικές, με αύξηση των ελλειμμάτων και των φόρων, αλλά και ότι χρειάζεται… πολέμους για να συντηρηθεί. Το πολεμικό υλικό έχει την τάση να καταναλώνεται όταν συσσωρεύεται, καθώς το οικοσύστημα παραγωγής του αναπτύσσει τη δική του δυναμική και αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα λόμπι. Επιπλέον οι ΗΠΑ στήριξαν την πολιτική αυτή σε ένα δίκτυο περίπου 800 στρατιωτικών βάσεων ανά τον κόσμο και στη διπλωματία τού «διαίρει και βασίλευε», συντηρώντας εστίες έντασης και αντιπαράθεσης, στις οποίες παρουσιάζονται ταυτόχρονα ως «διαιτητές» και «ειρηνοποιοί» αλλά, κυρίως, ως προμηθευτές πολεμικού υλικού.
Η στρατηγική αυτή είναι εμφανής και στα ελληνοτουρκικά, όπου μπορεί να είναι ένα μεγάλο αγκάθι και μόνιμη πηγή οικονομικής αιμορραγίας για τη χώρα μας, όπως και για την Τουρκία, αλλά την ίδια στιγμή είναι και ένα πεδίο όπου οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως ρυθμιστής και, βέβαια, προμηθευτής εξοπλισμών και των δύο πλευρών.
Με αυτά τα δεδομένα, ουδείς έχει εξηγήσει πειστικά γιατί η Ευρώπη ωθείται σε μια τέτοια στρατηγική, πέρα από την επίκληση της «ρωσικής απειλής».
Αλλά και ουδείς θυμάται ότι μετά την κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου ο αρχικός ΝΑΤΟϊκός σχεδιασμός ήταν η ενσωμάτωση της Ρωσίας στην ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφαλείας, μέχρις ότου τα «γεράκια» στις ΗΠΑ αρχίσουν να στριμώχνουν τη Μόσχα, εντάσσοντας τις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες στη δυτική σφαίρα επιρροής, παρά τις συνεννοήσεις που είχαν προηγηθεί. Αλλωστε και ο Γάλλος «εθνάρχης» στρατηγός Ντε Γκολ έβλεπε την Ευρώπη από τον Ατλαντικό μέχρι τα Ουράλια, δηλώνοντας την αντίθεσή του στον Ψυχρό Πόλεμο και φτάνοντας μέχρι του σημείου να αποσύρει τη Γαλλία από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1966.
Η κατάσταση είναι ρευστή και είναι επομένως αναγκαίο να ενισχυθεί πολιτικά στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη η ανάσχεση των φιλοπολεμικών τάσεων και του εθνικισμού ο οποίος καλλιεργείται για να ενισχύσει την ανασφάλεια -και επομένως τους εξοπλισμούς.
Είναι, όμως, επίσης γεγονός ότι στους επικίνδυνους καιρούς που ζούμε, ουδεμία χώρα μπορεί να βασιστεί απλά και μόνο στον πολιτικό ιδεαλισμό και την ειρηνευτική ρητορική.
Ειδικά για την Ελλάδα, που αντιμετωπίζει πραγματικούς κινδύνους ασφαλείας και όχι «φανταστικούς εχθρούς», η ανάπτυξη κοινής ευρωπαϊκής άμυνας θα ήταν μια πιθανή διέξοδος. Ομως, όπως εξελίσσονται τα πράγματα, η χώρα μας πληρώνει δύο φορές για την άμυνα, αφού αυξάνει τις δαπάνες στο πλαίσιο των ΝΑΤΟϊκών -και οσονούπω των ευρωπαϊκών- απαιτήσεων, χωρίς όμως να απολαμβάνει αντίστοιχων εγγυήσεων για τα σύνορά της.
Αντίθετα, η Τουρκία που κατέχει παράνομα ευρωπαϊκό έδαφος στην Κύπρο και απειλεί την ελληνική κυριαρχία «εισβάλλει» στην ευρωπαϊκή άμυνα. Από την άλλη πλευρά η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής δυνατότητας ωφελεί μέχρι τώρα μεγάλες εταιρείες του σκληρού ευρωπαϊκού πυρήνα.
Ποιο το νόημα για την Ελλάδα να αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες εάν πρόκειται να αντικαταστήσει τους Αμερικανούς προμηθευτές με Γερμανούς, Γάλλους, Ιταλούς ή Σουηδούς; Κάτι τέτοιο όχι μόνο θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα οικονομική κρίση (όπως γράφει ο Γιώργος Κύρτσος στη σελ. 25), αλλά θα ανατροφοδοτήσει την παραγωγική απαξίωση και τον επιχειρηματικό αφελληνισμό που έχουν γίνει ενδημικά φαινόμενα.
Θα μπορούσε, επομένως, υπό προϋποθέσεις, στο νέο διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον να αναπτυχθεί μια εθνική στρατηγική που θα υπηρετήσει το κοινό αγαθό της ασφάλειας, αλλά ταυτόχρονα θα αποτελέσει και ένα μοχλό παραγωγικής ανασυγκρότησης, τεχνολογικής αναβάθμισης και οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς όμως να ενισχύσει περαιτέρω τη διαρκώς επιδεινούμενη ασυμμετρία στην κοινωνική συνοχή.
Διότι όλα αυτά δεν θα έχουν νόημα -ούτε και αποτέλεσμα- εάν δεν ενταχθούν σε έναν εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό και ένα κοινωνικό συμβόλαιο που θα ορίσει τους στόχους, το κόστος, τη χρηματοδότηση, αλλά και το μέρισμα που θα έχει η κοινωνία.
Είναι αναγκαίος ο διάλογος ανάμεσα στις πολιτικές, κοινωνικές και παραγωγικές δυνάμεις της χώρας, για να γίνει σύνθεση και να οριστούν εθνικοί στόχοι για τη θέση που θα διεκδικήσει η Ελλάδα στο νέο τοπίο που σχεδιάζεται στην Ευρώπη, αλλά και για τις ισορροπίες ανάμεσα σε εργαζόμενους και επιχειρήσεις.
Το κεντρικό πρόβλημα, βέβαια, είναι ότι οι έννοιες διάλογος, συνεννόηση και σχεδιασμός είναι από τα πιο σπάνια αγαθά στη χώρα μας.
Ομως είναι ακριβώς αυτά που χρειάζονται σήμερα περισσότερο από ποτέ. Ας αναλάβει, επομένως, ο καθένας τις ευθύνες του.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr