Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα φώτισε για ακόμα μία φορά τον ρόλο της Τουρκίας μέσα στη συμμαχία, αλλά και την ιδιόμορφη σχέση της τόσο με την Ευρώπη όσο και με τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, σε μια περίοδο που όλοι οι «παίκτες» προσπαθούν να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους και τις προτεραιότητές τους.
Η Τουρκία του Ερντογάν έχει επιδιώξει και σε μεγάλο βαθμό καταφέρει να είναι παρούσα σε όλες τις μεγάλες κρίσεις, από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι εκείνους στη Μέση Ανατολή, καταφέρνοντας να καταστεί «απαραίτητος στρατηγικός σύμμαχος», όπως την έχουν κατ’ επανάληψη αποκαλέσει.
Παράλληλα όμως αυτή της η ταυτόχρονη παρουσία σε όλα τα μέτωπα είναι λογικό να εντείνει και τις αντιφάσεις της δικής της πολιτικής σε μια περίοδο που Ευρώπη και ΗΠΑ δείχνουν να απομακρύνονται όλο και περισσότερο μεταξύ τους σε ό,τι αφορά τις στρατηγικές τους προτεραιότητες, ενώ και στη Μέση Ανατολή πολλές χώρες δείχνουν να αναθεωρούν παλιές στρατηγικές τους.
Ο Ερντογάν έχει συχνά επιχειρήσει να εκφραστεί ως εκπρόσωπος του Ισλάμ, ειδικά του σουνιτικού, κατακεραυνώνοντας το Ισραήλ, όμως γνωρίζει ότι και για τον ίδιο η σχέση του με τον Τραμπ, «φίλο» του Νετανιάχου, είναι σημαντικότερη από εκείνη με τους Ευρωπαίους, οι οποίοι μιλούν μεν για ένα ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ, αλλά και οι ίδιοι δείχνουν να μην έχουν πλήρη εικόνα για το πώς το εννοούν. Τα φληναφήματα του Μαρκ Ρούτε και οι κολακείες προς τον πλανητάρχη ήταν χαρακτηριστικά.
Ο πρόθυμος ενδιάμεσος
Η Τουρκία έχει προσφερθεί ως διαμεσολαβητής μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, γνωρίζοντας ότι για τους Ευρωπαίους η σχέση με τη Μόσχα αποτελεί προτεραιότητα σε ό,τι αφορά την ασφάλειά τους, από τη στιγμή μάλιστα που έχουν δείξει ανίκανοι να έχουν σοβαρή παρέμβαση στη Μέση Ανατολή, ελπίζοντας απλώς ότι κάποια στιγμή θα ηρεμήσουν τα πράγματα. Πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα ο ΥΠΕΞ της Τουρκίας Χακάν Φιντάν βρέθηκε για αρκετές ημέρες στη Μόσχα, συναντήθηκε με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τιμήθηκε και από ρωσικό Πανεπιστήμιο ως επίτιμος διδάκτορας, για να δηλώσει στη συνέχεια ότι οποιαδήποτε νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν θα πρέπει να αποκλείει τη Ρωσία. Η τουρκική διπλωματία κατέβαλε προσπάθειες να απαλύνει τις όποιες διατυπώσεις ενός κοινού ανακοινωθέντος του ΝΑΤΟ σε σχέση με τη Ρωσία.
Είναι και αυτός ένας λόγος που σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η τουρκική διπλωματική κινητικότητα αντιμετωπίζεται με καχυποψία είτε σε ό,τι αφορά τη σχέση με τη Μόσχα είτε την αξιολόγηση της Χαμάς είτε τις κατά καιρούς απειλές εναντίον της Ελλάδας. Η εκτίμηση είναι συνεπώς ότι μπορεί «η Τουρκία να είναι απαραίτητη», αλλά θα πρέπει να είναι σαφές ότι για τον Ερντογάν προτεραιότητα έχουν τα δικά του συμφέροντα και της δικής του εξουσίας και όχι η ενίσχυση της συμμαχίας συνολικά και μάλιστα με κίνδυνο να τραυματίσει τη σχέση του με τις ΗΠΑ.
Από την άλλη η αλλοπρόσαλλη στάση του Τραμπ στα ζητήματα της Μέσης Ανατολής κάνει δύσκολο για όποιον θέλει να δείχνει ότι βρίσκεται στην ίδια πλευρά μαζί του να τον παρακολουθήσει. Αν συνυπολογίσει κανείς την ειδική σχέση Τραμπ-Νετανιάχου καταλαβαίνει πόσο δύσκολο είναι να ισορροπήσει ο Ερντογάν ανάμεσα στην αντιισραηλινή ρητορική και στην πραγματικότητα που λέει ότι όλες οι χώρες της περιοχής απαιτούν σταθερότητα και όχι διαρκή πολεμική επιφυλακή.
Ενα νέο κουαρτέτο
Σε αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε και το κουαρτέτο Τουρκίας, Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, χωρών που διατηρούν στενές διπλωματικές επαφές εσχάτως και οι οποίες είχαν προσπαθήσει να αποτρέψουν τον Τραμπ από σχέδια για «πολεμική λύση του προβλήματος Ιράν».
Η συνεργασία αυτών των χωρών με την προσθήκη του Κατάρ, που πρωτοστατεί και αυτό στις προσπάθειες μιας ειρηνικής διευθέτησης, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και «επίτευγμα» του Ισραήλ. Η προσπάθεια του Νετανιάχου για έναν ολοκληρωτικό πόλεμο απέναντι στο Ιράν έφερε πιο κοντά ηγέτες και μονάρχες που στο παρελθόν είχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, υπό τον φόβο να παραδοθεί στις φλόγες ολόκληρη η περιοχή. Πέραν της πολεμικής ρητορικής κατά του Ισραήλ ο Ερντογάν γνωρίζει ότι η χώρα του έχει και για οικονομικούς λόγους την ανάγκη μιας κοινής γραμμής με τις μοναρχίες του Κόλπου που επιζητούν «σταθερότητα». Η βελτίωση των σχέσεων Αγκυρας και Ριάντ στο μέτωπο της Συρίας είναι χαρακτηριστική, όπως και το άνοιγμα διαδρόμων επικοινωνίας Σαουδικής Αραβίας και Ιράν με την «προτροπή» του Πεκίνου.
Το «ασυγκράτητο Ισραήλ»
Βεβαίως αυτή τη στιγμή η προοπτική μιας διαρκούς ειρήνης που θα επιχειρούσε να ενσωματώσει και ένα πιο μετριοπαθές Ιράν σε μια νέα αρχιτεκτονική της περιοχής και θα υποχρέωνε και το Ισραήλ να εγκαταλείψει τα σχέδια για επέκταση/διαιώνιση του πολέμου μοιάζει υπερβολικά αισιόδοξη. Ωστόσο η εκτίμηση του κουαρτέτου είναι ακριβώς ότι μόνο μια τέτοια συνεργασία ισχυρών μουσουλμανικών κρατών μπορεί να υποχρεώσει το Ισραήλ σε αναδίπλωση, από τη στιγμή που ο Τραμπ δείχνει να έχει χάσει το ενδιαφέρον του για την περιοχή, αλλά και την ικανότητα να «κρατάει τα γκέμια» στον Νετανιάχου.
Σε μια εποχή που οι ΗΠΑ δείχνουν να μετατοπίζουν το κέντρο της προσοχής τους στον Ινδο-Ειρηνικό και οι Ευρωπαίοι επιμένουν ότι υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα για την ασφάλειά τους είναι η Ρωσία, ο «σύμμαχος» Ερντογάν θεωρεί ότι ο ρόλος του στη Μέση Ανατολή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα και μπορεί να είναι και ένα από τα ισχυρά χαρτιά του, τόσο απέναντι στον Τραμπ όσο και απέναντι στην Ε.Ε. Θα παραμείνει απαραίτητος και για τους δύο, πέραν της καχυποψίας με την οποία μπορεί να τον αντιμετωπίζουν, η οποία έτσι κι αλλιώς είναι αμοιβαία. Ο Ερντογάν θα συνεχίσει λοιπόν τις ριψοκίνδυνες ασκήσεις ισορροπίας σε πολλά ταμπλό, έχοντας πάρει και τα εύσημα του Τραμπ στην Αγκυρα, όπως ακριβώς προέβλεπε η σχετική σκηνοθεσία.
Ο Ερντογάν και η ανάγκη αυτογνωσίας
Ο Ταγίπ Ερντογάν έχει κάθε λόγο να αισθάνεται ικανοποιημένος από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τα εύσημα από τον Ντόναλντ Τραμπ. Η Τουρκία επιβεβαίωσε τον ρόλο της ως μια σημαντική περιφερειακή δύναμη, υπενθύμισε ότι είναι παρούσα σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα που ταλανίζουν εδώ και χρόνια τον πλανήτη, έκλεισε σημαντικές αμυντικές συμφωνίες, υπογράμμισε το ενδιαφέρον της για ακόμα στενότερη συνεργασία με την Ευρώπη, ποντάροντας και στην αμυντική της βιομηχανία, με έμφαση σε νέες πολεμικές τεχνολογίες όπως είναι τα drones. To μέγεθος της Τουρκίας και ο ρόλος της είναι πολύ συγκεκριμένα και η Ελλάδα θα πρέπει να το αντιμετωπίζει αυτό ρεαλιστικά και χωρίς να μπαίνει σε λογικές συγκρίσεων που δεν οδηγούν πουθενά.
Διαβάστε περισσότερα