Η χειραψία μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο γήπεδο γκολφ Τέρνμπερι της Σκοτίας τον Ιούλιο του 2025 δημιούργησε την εντύπωση μιας σημαντικής προόδου. Η κοινή δήλωση που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2025 δεσμεύει την ΕΕ να μειώσει τους δασμούς σε εκατοντάδες βιομηχανικά και γεωργικά προϊόντα, ενώ οι ΗΠΑ συμφώνησαν να περιορίσουν τους δασμούς στα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα στο 15%. Το ανώτατο αυτό όριο αφορά τα αυτοκίνητα, τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων, καθώς και πιθανούς μελλοντικούς δασμούς σε φαρμακευτικά προϊόντα και ημιαγωγούς. Η ΕΕ δεσμεύτηκε επίσης να αγοράσει αμερικανική ενέργεια ύψους 750 δισ. δολαρίων μέχρι το 2028. Ωστόσο, το Τέρνμπερι δεν ήταν μια συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών. Η κοινή δήλωση άφησε ασαφείς πολλές νομικές λεπτομέρειες, πυροδοτώντας μια μακρά νομοθετική διαδικασία. Η πίεση της κυβέρνησης Τραμπ ήταν συνεχής: ο πρόεδρος απείλησε με σημαντικά υψηλότερους δασμούς εάν η ΕΕ δεν λάμβανε μέτρα έως τις 4 Ιουλίου 2026.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε τη συναίνεσή του στις 16 Ιουνίου 2026, με τον κύριο κανονισμό να λαμβάνει 440 ψήφους υπέρ, 151 κατά και 50 αποχές, και τον δεύτερο κανονισμό, ο οποίος αφορά τις αδασμολόγητες εισαγωγές αστακού, να λαμβάνει 444 ψήφους υπέρ, 152 κατά και 54 αποχές. Η καθοριστική θεσμική στιγμή υπήρξε η 25η Ιουνίου 2026, όταν το Συμβούλιο ενέκρινε επίσημα τους δύο εκτελεστικούς κανονισμούς, ολοκληρώνοντας τη νομοθετική διαδικασία μόλις εννιά μέρες πριν από την προθεσμία. Αυτό το τελικό βήμα, κατά το οποίο τα κράτη-μέλη αποδέχθηκαν επίσημα τις δασμολογικές ρυθμίσεις και την υποχρέωση αγοράς ενέργειας, μετέτρεψε την πολιτική συμφωνία του Τέρνμπερι σε δεσμευτικό ευρωπαϊκό δίκαιο.
Η ΕΕ έπρεπε να προχωρήσει σε αυτή τη διαδικασία, με φόντο τη νομική αστάθεια από την πλευρά των ΗΠΑ. Τον Φεβρουάριο του 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε παράνομους τους δασμούς της «Ημέρας Απελευθέρωσης» του Απριλίου 2025 λόγω έλλειψης έγκυρης νομικής βάσης, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση Τραμπ να επιβάλει νέους δασμούς, βάσει του άρθρου 122 και να κινήσει νέες έρευνες, βάσει του άρθρου 301 του Εμπορικού Νόμου του 1974. Αυτή η δικαστική εξέλιξη εξηγεί εν μέρει γιατί οι ευρωβουλευτές παρέμειναν επιφυλακτικοί, καθώς οι αμερικανικοί δασμοί σε ορισμένα προϊόντα χάλυβα και αλουμινίου είχαν ήδη υπερβεί το όριο του 15% μέχρι τη στιγμή της ψηφοφορίας στο Κοινοβούλιο. Το πλαίσιο αυτό επηρέασε επίσης τις ρήτρες διασφάλισης στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς: για παράδειγμα, η Οδηγία για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (EU) 2026/470, η οποία εγκρίθηκε στις Φεβρουαρίου 2026 από το Συμβούλιο της ΕΕ, δίνει το δικαίωμα στην Επιτροπή να λάβει εμπορικά μέτρα έκτακτης ανάγκης, εφόσον διαπιστωθεί μονομερής υπονόμευση του ευρωπαϊκού εμπορίου ή αθέτηση όρων στις εξαγωγές. Παρά τις ανησυχίες αυτές το Κοινοβούλιο έδωσε την τελική του έγκριση, ωστόσο το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας φανερώνει τις συνεχιζόμενες επιφυλάξεις.
Το περιεχόμενο των κανονισμών
Έως τις 30 Ιουνίου 2029, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προχωρήσει σε μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση για τις επιπτώσεις των κανονισμών στη βιομηχανία, τη γεωργική παραγωγή και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και για τις αλλαγές στις εμπορικές ροές με τρίτες χώρες. Εάν κριθεί σκόπιμο, θα υποβάλει νομοθετική πρόταση για την παράταση ισχύος των κανονισμών. Η αξιολόγηση αυτή συνδέεται με τη ρήτρα λήξης της 31ης Δεκεμβρίου 2029, ημερομηνία μετά την οποία οι κανονισμοί παύουν αυτόματα να ισχύουν, εκτός εάν ανανεωθούν. Το Κοινοβούλιο είχε αρχικά ζητήσει ρήτρα λήξης τον Μάρτιο του 2028, αλλά κατέληξε στον Δεκέμβριο του 2029, ημερομηνία η οποία καλύπτει τόσο το υπόλοιπο της προεδρικής θητείας Τραμπ όσο και τις ευρωπαϊκές εκλογές του Μαΐου 2029. Όπως έχουν επισημάνει νομικοί σχολιαστές, αυτός ο χρονικός σχεδιασμός ενσωματώνει την προσωρινότητα στη ρυθμιστική αρχιτεκτονική, ενισχύοντας τη «διαχειριζόμενη αβεβαιότητα» που χαρακτήρισε όλη τη διαδικασία του Τέρνμπερι.
Η νομοθεσία περιλαμβάνει πολλαπλές ρήτρες διασφάλισης. Η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει τις δασμολογικές ρυθμίσεις εάν οι ΗΠΑ δεν ανταποκριθούν στις ανησυχίες της ΕΕ σχετικά με τη δασμολογική μεταχείριση των ευρωπαϊκών εξαγωγών που υπόκεινται στο ανώτατο όριο του 15%. Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης έναν μηχανισμό διασφάλισης που επιτρέπει στην Επιτροπή να ενεργεί ταχύτατα σε περίπτωση ξαφνικής σημαντικής αύξησης των εισαγωγών που προκαλεί ή απειλεί να προκαλέσει σοβαρή ζημία στους ευρωπαϊκούς οικονομικούς φορείς. Η νομοθεσία ενισχύει επίσης τη δυνατότητα της ΕΕ να αναστέλλει τις δασμολογικές ρυθμίσεις όταν οι ΗΠΑ δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους, υπονομεύουν τους στόχους της κοινής δήλωσης ή διαταράσσουν με άλλο τρόπο τις ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων διακριτικών μέτρων υπέρ των προϊόντων τους.
Το ευρύτερο οικονομικό πλαίσιο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη μεγαλύτερη διμερή εμπορική και επενδυτική σχέση στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 30% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών. Το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών ΕΕ – ΗΠΑ υπερδιπλασιάστηκε την τελευταία δεκαετία, ξεπερνώντας τα 1,7 τρισ. ευρώ το 2025. Αυτά τα μεγέθη καθιστούν κάθε εμπορική διαταραχή εξαιρετικά σημαντική και για τις δύο οικονομίες.
Ωστόσο, η συμφωνία εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον έντονης οικονομικής αβεβαιότητας. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επισημάνει ότι η αβεβαιότητα σχετικά με την εμπορική πολιτική, οι αμερικανικοί εμπορικοί δασμοί και οι συνεχιζόμενες ανταγωνιστικές πιέσεις από την Κίνα είναι πιθανό να επιβαρύνουν σοβαρά το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της ευρωζώνης. Επιπλέον, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το επακόλουθο ενεργειακό σοκ έχουν δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις.
Η θεσμική δυναμική: Κοινοβούλιο και Συμβούλιο
Η νομοθετική διαδικασία αποκάλυψε τις διαφορετικές προτεραιότητες των δύο θεσμικών οργάνων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πίεσε για την ύπαρξη ισχυρών μηχανισμών διασφάλισης. Το Συμβούλιο, εκπροσωπώντας τα κράτη-μέλη, εξέφρασε επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι πολλαπλές προϋποθέσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω αντιδράσεις από την Ουάσινγκτον. Τα κράτη-μέλη φοβήθηκαν ότι η προσθήκη πολλών όρων θα μπορούσε να προκαλέσει μια νέα δασμολογική αντίδραση από την Ουάσινγκτον, ακριβώς τη στιγμή που γινόταν προσπάθεια σταθεροποίησης των σχέσεων. Ο τελικός συμβιβασμός, που επιτεύχθηκε κατά τη διάρκεια μιας νυχτερινής διαπραγματευτικής συνεδρίας, αναγνωρίζει στην Επιτροπή τη δυνατότητα, αλλά όχι την υποχρέωση, να ενεργεί. Το αποτέλεσμα αυτό αντανακλά μια προσπάθεια εξισορρόπησης της ανάγκης για νομική σαφήνεια με τις ανησυχίες σχετικά με τις συνέπειες μονομερών ενεργειών των ΗΠΑ. Ο συμβιβασμός αυτός καταδεικνύει τη συνεχιζόμενη προσπάθεια της ΕΕ να εξισορροπήσει τις θεσμικές της αρχές με τις γεωπολιτικές πραγματικότητες. Αυτό δεν είναι απλώς ένα διαδικαστικό ζήτημα· αφορά την ικανότητα της ΕΕ να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της σε ένα διεθνές περιβάλλον που καθίσταται ολοένα και πιο συναλλακτικό.
Συμπερασματικά, η έγκριση ήρθε ακριβώς στην ώρα για να τηρηθεί η προθεσμία της 4ης Ιουλίου που είχε θέσει ο Τραμπ. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει: η τήρηση μιας μονομερούς προθεσμίας που θέτει ένας ξένος ηγέτης συνιστά στρατηγική επιτυχία ή αποκαλύπτει την ευπάθεια της ΕΕ σε εξωτερικές πιέσεις;
Η ΕΕ ολοκλήρωσε μια σημαντική νομοθετική διαδικασία, παρέχοντας ένα πλαίσιο για τη μείωση των δασμών και τη σταθεροποίηση των εμπορικών ροών, ενώ οι ρήτρες διασφάλισης προσφέρουν εργαλεία για να ανταποκριθεί, εάν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Ωστόσο, η συμφωνία είναι υπό όρους, προσωρινή και υπόκειται σε επανεξέταση.
Κρίσιμες ημερομηνίες πλησιάζουν. Πρώτη, η 1η Δεκεμβρίου 2026, όταν η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει έκθεση στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη δασμολογική μεταχείριση της παραγωγής χάλυβα και αλουμινίου. Έπειτα, η 31η Δεκεμβρίου 2026, η ημερομηνία μέχρι την οποία οι ΗΠΑ πρέπει να μειώσουν τους δασμούς τους στα προϊόντα αυτά στο 15% ή να αντιμετωπίσουν αναστολή των παραχωρήσεων – ένας μηχανισμός γνώριμος στην ΕΕ για την επιβολή της συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένης της αναστολής δασμολογικών ευνοϊκών ρυθμίσεων προς τις ΗΠΑ, η οποία συνδεόταν με το ζήτημα της Γροιλανδίας, σε προηγούμενες εμπορικές συζητήσεις,. Τέλος, η 30ή Ιουνίου 2029 σηματοδοτεί την ημερομηνία επανεξέτασης, που θα καθορίσει εάν οι κανονισμοί θα παραταθούν.
Τι πρέπει να παρακολουθήσουμε: Θα μειώσουν οι ΗΠΑ τους δασμούς στον χάλυβα και το αλουμίνιο στο συμφωνηθέν 15% έως τα τέλη του 2026; Θα ενεργοποιήσει η Επιτροπή τους μηχανισμούς αναστολής εάν οι ΗΠΑ δεν συμμορφωθούν ή θα διστάσει; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα καθορίσουν εάν αυτό το πλαίσιο παρέχει όντως σταθερότητα ή αποτελεί απλώς μια προσωρινή παύση σε έναν συνεχιζόμενο κύκλο διατλαντικών εντάσεων.
Η συμφωνία του Τέρνμπερι δεν είναι το τέλος, αλλά μια νέα φάση σε μια διαρκή διαπραγμάτευση. Η ΕΕ έχει δείξει ότι μπορεί να νομοθετεί και να θέτει όρους. Η σταθερότητα δεν είναι εγγυημένη, αλλά αντικείμενο συνεχούς διεκδίκησης. Οι επόμενοι μήνες θα αποτελέσουν την πρώτη πραγματική δοκιμασία που θα δείξει εάν αυτό το πλαίσιο αποτελεί ένα πραγματικό σταθεροποιητικό εργαλείο ή απλώς μια προσωρινή εκεχειρία σε μια συνεχιζόμενη διατλαντική εμπορική σύγκρουση.
Πηγές
Euractiv. (2026, May 23). Turnberry explained: The EU-US trade deal that never was. Διαθέσιμο ΕΔΩ.
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. (2026). Οικονομικό Δελτίο, Τεύχος 4/2026. Διαθέσιμο ΕΔΩ.
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2026, 16 Ιουνίου). Εμπόριο ΕΕ – ΗΠΑ: «πράσινο φως» από το Κοινοβούλιο για τη νομοθεσία περί δασμών [Δελτίο Τύπου]. Διαθέσιμο ΕΔΩ.
HuffPost Greece. (2026, 25 Ιουνίου). Οι 27 πρόλαβαν το τελεσίγραφο Τραμπ. Τελικό «ναι» στη συμφωνία για τους δασμούς ΕΕ-ΗΠΑ αλλά με «ευρωπαϊκό φρένο ασφαλείας». Διαθέσιμο ΕΔΩ.
Reuters. (2026, June 25). EU governments adopt legislation to fulfil EU side of US trade deal. Διαθέσιμο ΕΔΩ.
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2026, 25 Ιουνίου). Εμπορικές συναλλαγές ΕΕ-ΗΠΑ: Τελική έγκριση από το Συμβούλιο για τις δασμολογικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο της κοινής δήλωσης [Δελτίο Τύπου]. Διαθέσιμο ΕΔΩ.
Yahoo Finance. (2026, June 25). EU-US tariff deal gets final approval ahead of Trump deadline. Διαθέσιμο ΕΔΩ.
Αφροδίτη Γκόρτσου, πολιτική επιστήμονας, ειδική σε θέματα διεθνούς ασφάλειας, μέλος της ομάδας Our Eye on the EU** της Inter Alia
* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η «Inter Alia» εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθεί πρόθυμα και με ενθουσιασμό μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργήσει, να δώσει χώρο, να στηρίξει την κοινή πρόοδο και να προωθήσει τη συλλογική νοημοσύνη.
** Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά.
Συντακτική ομάδα:
Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας