Σημαντικά κενά και διατάξεις που δημιουργούν ερωτηματικά εντοπίζονται στο σχέδιο νόμου με το οποίο η κυβέρνηση επιχειρεί να ενσωματώσει την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1069 για την αντιμετώπιση των στρατηγικών αγωγών φίμωσης (SLAPP). Παρά το γεγονός ότι η πρωτοβουλία κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, μια σειρά ρυθμίσεων αποδυναμώνει το προστατευτικό πλαίσιο που επιδιώκει να θεσπίσει η Οδηγία, αφήνοντας παραθυράκια για την παράκαμψή του.
Μεταξύ άλλων, το σχέδιο νόμου εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής τις υποθέσεις ευθύνης των οργάνων του Δημοσίου για πράξεις και παραλείψεις κατά την άσκηση κρατικής εξουσίας. Πρόκειται για μια διατύπωση που δημιουργεί σοβαρά ερμηνευτικά ζητήματα, καθώς μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό μεγάλου αριθμού υποθέσεων από τις εγγυήσεις που εισάγει η νέα νομοθεσία, περιορίζοντας στην πράξη την προστασία απέναντι στις καταχρηστικές αγωγές. Συγκεκριμένα, υποθέσεις που σχετίζονται με δημόσιες αρχές ή κρατικούς φορείς ενδέχεται να αποκλειστούν από τις εγγυήσεις της Οδηγίας, με αποτέλεσμα αν κάποιος (είτε πολίτης είτε δημοσιογράφος) κάνει κριτική σε μια κρατική υπηρεσία και δεχτεί αγωγή, ίσως να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την προστασία.
«Προφανώς αβάσιμη»
Την ίδια ώρα, προβληματική θεωρείται και η απουσία σαφούς ορισμού της «προδήλως αβάσιμης αγωγής», καθώς το νομοσχέδιο λέει ότι μια αγωγή που είναι προφανώς αβάσιμη μπορεί να απορρίπτεται γρήγορα, όμως δεν εξηγεί τι θεωρείται «προφανώς αβάσιμη», αν δηλαδή πρόκειται για αγωγή που είναι νομικά απαράδεκτη, αν στερείται ουσιαστικής βασιμότητας ή αν απαιτείται να συντρέχουν και τα δύο στοιχεία, με αποτέλεσμα το κάθε δικαστήριο να μπορεί να το ερμηνεύει διαφορετικά.
Την ίδια στιγμή, το νομοσχέδιο δεν δίνει σαφείς απαντήσεις ούτε για το τι θα συμβεί μετά από έκδοση απόφασης που απορρίπτει μια αγωγή ως προδήλως αβάσιμη ή απαράδεκτη, ούτε για τις συνέπειες που θα έχει η άσκηση έφεσης.
Ακόμα και η ίδια η ειδική διαδικασία που εισάγει το νομοσχέδιο έχει σημαντικά κενά, αφού, αντί να προβλέπει συγκεκριμένες δικονομικές συνέπειες όταν κάποιος διάδικος δεν εμφανίζεται στη διαδικασία, αφήνει το ζήτημα στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου, πράγμα που μπορεί αντί να επιταχύνει τη διαδικασία να οδηγήσει σε νέες καθυστερήσεις.
Προβληματισμός
Ταυτόχρονα, προβληματισμό προκαλεί και η αντιστροφή του βάρους απόδειξης, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι στις περισσότερες αγωγές SLAPP υπάρχει σημαντική ανισότητα οικονομικής και θεσμικής δύναμης μεταξύ των διαδίκων. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι ο ενάγων υποχρεούται να αποδείξει τη βασιμότητα της αγωγής του μόνο στο στάδιο της πρώιμης απόρριψης, ενώ κατά την κύρια εκδίκαση της υπόθεσης η ειδική αυτή προστασία σταματάει να ισχύει, με αποτέλεσμα να είναι ανοιχτή η πιθανότητα ο εναγόμενος να βρεθεί πάλι στη θέση να προσπαθεί να αποδείξει ότι η αγωγή ασκήθηκε καταχρηστικά με σκοπό τον εκφοβισμό του.
Ένα ακόμα προβληματικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι και το γεγονός ότι δεν προβλέπει καμία προστασία για τις υποθέσεις αγωγών φίμωσης που αυτή τη στιγμή εκκρεμούν, με αποτέλεσμα, αν η διάταξη παραμείνει ως έχει, να δημιουργηθεί ένα σύστημα δύο ταχυτήτων με όσους δεχτούν στο μέλλον μια SLAPP αγωγή να μπορούν να επικαλεστούν την Οδηγία, ενώ όσοι ήδη βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε πολύχρονες δικαστικές διαμάχες να εξακολουθούν να είναι αντιμέτωποι με το μέχρι τώρα ισχύον καθεστώς.
Ζ. Κεσσές (δικηγόρος): «Να μη χαθει η ευκαιρία»
Η ενσωμάτωση της Οδηγίας (Ε.Ε.) 2024/1069 αποτελεί μια σημαντική θεσμική ευκαιρία για την ουσιαστική προστασία όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο απέναντι στις στρατηγικές αγωγές (SLAPP). Η ευκαιρία αυτή, όμως, δεν πρέπει να χαθεί με μια τυπική μόνο μεταφορά των ευρωπαϊκών διατάξεων στο εθνικό δίκαιο. Αν το νέο πλαίσιο αφήσει κρίσιμα δικονομικά κενά, ασαφείς έννοιες και ανεπαρκείς μεταβατικές ρυθμίσεις, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η προστασία να αποδειχθεί περισσότερο θεωρητική παρά πραγματική. Θα δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η Ελλάδα συμμορφώθηκε με την Οδηγία, ενώ στην πράξη οι πολίτες, οι δημοσιογράφοι και όσοι ασκούν δημόσια κριτική θα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν χρονοβόρες και δαπανηρές διαδικασίες. Η δημόσια διαβούλευση αποτελεί την τελευταία ευκαιρία για ουσιαστικές βελτιώσεις, ώστε ο νέος θεσμός να λειτουργήσει αποτελεσματικά και να υπηρετήσει τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκε.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr