Η πολιτική που ασκεί από το 2019 η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού αποσκοπεί, πρωτίστως, στην εμπορευματοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και στην εκχώρηση της διαχείρισής της σε ιδιώτες. Μεθοδικά και μελετημένα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, με την απόλυτη στήριξη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με σταθερά βήματα και ισχυρούς φίλους, υλοποιεί το σχέδιο που αποτυπώνεται εύγλωττα στο πολυνομοσχέδιο που συζητείται από την Πέμπτη στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων και πρόκειται να ψηφιστεί από την ολομέλεια της Βουλής την προσεχή Τρίτη.
Παρ’ ότι είναι κρατική υποχρέωση συνταγματικά κατοχυρωμένη η πολιτική διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, η κυβέρνηση προωθεί την ίδρυση της Ανώνυμης Εταιρείας «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης της Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς» (Hellenic Heritage Organisation SA) που θα διαχειρίζεται, χωρίς ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο, την κινητή και ακίνητη περιουσία του υπουργείου Πολιτισμού και όλα τα έσοδα από εισιτήρια, πωλητήρια, αναψυκτήρια, ακριβή αντίγραφα, εκδόσεις που το 2025 ανήλθαν σε 250 εκατ. ευρώ. Και αυτό για 50 χρόνια με δυνατότητα ανανέωσης για άλλα 50 χρόνια.
Σύσσωμη η αντιπολίτευση αναμένεται να καταψηφίσει το νομοσχέδιο, όπως φάνηκε από τις τοποθετήσεις των εισηγητών και των ομιλητών την πρώτη ημέρα, που θα περάσει βέβαια με τις ψήφους της κυβερνητικής πλειοψηφίας και ας εκφράζουν διαφωνίες ακόμα και στελέχη της. Η ΔΑΚΕ πάντως στην πρόσφατη συνεδρίαση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων-ΥΠΠΟ είπε «όχι», ενώ ο Γιάννης Τσακοπιάκος το υπερασπίστηκε με σθένος, όπως συνέβη και χθες κατά τη διάρκεια της ακρόασης των φορέων στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων. Η επεξεργασία του σχεδίου νόμου θα ολοκληρωθεί τη Δευτέρα (27/7) και την Τρίτη θα κατατεθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια.
Η πολιτική που εφαρμόζει η Λίνα Μενδώνη αντικατοπτρίζεται στην απαράδεκτη συμφωνία της Συλλογής Στερν, στη μετατροπή των πέντε μεγάλων δημόσιων μουσείων σε ΝΠΔΔ με το πρόσχημα της ευελιξίας τους, αλλά και στην πρώτη νομοθετική πρωτοβουλία το 2020. Με τον νόμο 4761/2020, άλλαξε το ΤΑΠ (Ταμείο Αρχαιολογικό Πόρων και Απαλλοτριώσεων) στον ΟΔΑΠ, τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων δηλαδή, με στόχο, όπως έλεγε, τον ριζικό εκσυγχρονισμό του, την αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τους επισκέπτες, τον εμπλουτισμό των ειδών στα πωλητήρια και εν τέλει την εξοικονόμηση μεγαλύτερων εσόδων. Με δουλειά και προσήλωση τα πράγματα άλλαξαν προς την κατεύθυνση της φιλελεύθερης πολιτικής της κυβέρνησης. Με πρόεδρο τη Νικολέτα Βαλάκου, στενή φίλη και εκλεκτή συνεργάτιδα της Λίνας Μενδώνη, με διορισμένα μέλη στο Δ.Σ. που δεν έχουν σχέση με την πολιτιστική κληρονομιά, ο προσανατολισμός του ΟΔΑΠ έθεσε προτεραιότητα την ιδιωτικοποίηση και την εμπορευματοποίηση των μνημείων. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία τέσσερα χρόνια ενισχύθηκε για τους σκοπούς του με 52 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας!
Στο μεταξύ εισηγήθηκε την υπέρογκη αύξηση των εισιτηρίων στα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, ενώ κατάργησε τη μειωμένη τιμή του χειμώνα.
Ανέθεσε σε ιδιώτες, έναντι μεγάλης αμοιβής, τη διαχείριση των εισιτηρίων της Ακρόπολης και άλλων σημαντικών αρχαιολογικών χώρων (Αρχαία Ολυμπία, Επίδαυρος, Δελφοί κ.ά.).
Εισήγαγε τις «πριβέ επισκέψεις» στην Ακρόπολη, έναντι 5.000 ευρώ, τις οποίες ανέθεσε επίσης σε ιδιωτική εταιρεία.
Με φωτογραφικό διαγωνισμό παρέδωσε τα αναψυκτήρια των μεγαλύτερων αρχαιολογικών χώρων στην αλυσίδα «Γρηγόρης», με πρόσχημα ότι μαζί θα ανοίξει και τα καφέ των μικρότερων χώρων, στόχος που δυστυχώς δεν έχει επιτευχθεί σε πολλές περιπτώσεις.
Ο ΟΔΑΠ στη νέα εποχή του ξεκίνησε τα ιδιωτικά γεύματα σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία με αποκορύφωμα το κρητικό γλέντι που έστησε πέρυσι το καλοκαίρι στη Σπιναλόγκα, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων. Προχώρησε παραπέρα τη δράση του καθώς ανακοίνωσε ότι 21 αρχαιολογικοί χώροι θα διατίθενται για ιδιωτικά γεύματα, ανάμεσά τους και o μαρτυρικός τόπος του Επταπυργίου. Τον Απρίλιο 2026, με νέο διαγωνισμό παραχώρησε σε ιδιώτη τους χώρους υγιεινής και τις θυρίδες φύλαξης (lockers) της Ακρόπολης. Παρά το τσουχτερό εισιτήριο των 30 ευρώ, οι επισκέπτες είναι υποχρεωμένοι να καταβάλουν 1 ευρώ για χρήση τουαλέτας και 2 ευρώ για ντουλάπι προσωρινής αποθήκευσης!
Είναι ενδεικτικό το πρόσφατο άρθρο της Libération, έπειτα από ρεπορτάζ στην Ακρόπολη, που κάνει λόγο για «κόλαση» για τους τουρίστες και τους εργαζόμενους, για συνθήκες που δεν τιμούν τη χώρα, το μνημείο και το υπουργείο Πολιτισμού («Libération: Παγίδα για τους τουρίστες η Ακρόπολη – Χωρίς τουαλέτες, σκιά και δυνατότητα αγοράς νερού», efsyn.gr).
Κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής της, την Πέμπτη, η Λίνα Μενδώνη είπε απευθυνόμενη στους βουλευτές των κομμάτων που συμμετέχουν στη συζήτηση της επιτροπής: «… Θα θυμίσω ότι το 2020 τα ίδια ακριβώς πράγματα, αυτές οι επαναστατικού περιεχομένου διακηρύξεις και συνθήματα, ότι εμπορευματοποιούμε και ξεπουλάμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, είχαν ακουστεί για τον νόμο του ΟΔΑΠ, τον οποίο ΟΔΑΠ σήμερα υπερασπίζεστε με πάθος. Οι ίδιοι μας κατηγορούσατε τότε για ξεπούλημα της πολιτιστικής κληρονομιάς, όμως, σήμερα, από τα δικά σας λεγόμενα, αναγνωρίζετε τον δημόσιο χαρακτήρα του ΟΔΑΠ, αυτό δηλαδή το οποίο σας λέγαμε και ότι το εγχείρημά μας εν τέλει ήταν επιτυχημένο γιατί διατηρήθηκε ο δημόσιος χαρακτήρας».
250 εκατ. ευρώ σε μία Α.Ε. με λογοδοσία απευθείας στους υπουργούς
Η περιληπτική πορεία του ΟΔΑΠ τα τελευταία χρόνια είναι ενδεικτική της πολιτικής για τον πολιτισμό που ασκεί. Πόσο μάλλον τώρα που μια Α.Ε. θα διαχειρίζεται το ποσό των 250 εκατ. ευρώ, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, με την υποχρέωση να λογοδοτεί απευθείας στους υπουργούς που διορίζουν τον διευθύνοντα σύμβολο και τα μέλη του Δ.Σ.!
Από τα 250 εκατ. ευρώ που υπολογίζονται τα ετήσια έσοδα του ΟΔΑΠ, το 40% πηγαίνει στον κρατικό προϋπολογισμό. Από τα 150 εκατ. ευρώ που μένουν, πόσα θα πηγαίνουν στην Α.Ε.; Το σχέδιο νόμου δεν θεσπίζει πλαφόν. Πόσα θα είναι τα διαχειριστικά κόστη και τα λειτουργικά έξοδα της Α.Ε. που θα πληρώνει ο ΟΔΑΠ; Δεν το γράφει η έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου, θα το αποφασίσει το Δ.Σ. της Α.Ε. μαζί με τον υπουργό Πολιτισμού. Ο νόμος δεν εμποδίζει την Α.Ε. να πάρει και 100 εκατ. ευρώ, αν τα ζητήσει.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το ΕΚΚΟΜΕΔ, που λειτουργεί ως Α.Ε. του ΥΠΠΟ, καταβάλλει 535.000 ευρώ τον χρόνο για ενοίκια στα γραφεία του (οδός Κανάρη, Κολωνάκι).
Ο ΟΔΑΠ καταβάλλει 15 εκατ. ευρώ κατ’ έτος στις απαλλοτριώσεις, ενώ δεν γνωρίζουμε πόσα χρωστάει σε πολίτες που η περιουσία τους δεσμεύεται για αρχαιολογικούς σκοπούς. Επίσης μοίρασε 3.827.192,53 ευρώ σε απευθείας αναθέσεις μόνο σε 9 μήνες το 2024. Από αυτές οι 61 ήταν για ποσά από 30.000 έως 37.200 ευρώ, που είναι το όριο της απευθείας ανάθεσης.
Ο προϋπολογισμός του διαγωνισμού για το eshop ήταν 656.208,00 ευρώ, ενώ για την κατασκευή σελίδας facebook, instagram και τα Google ads ήταν 272.800 ευρώ (από εθνικούς πόρους).
Αξίζει να σημειωθεί ότι για τους διαγωνισμούς που προκήρυξε ο ΟΔΑΠ:
σε 59 αναψυκτήρια σε όλη τη χώρα ήταν, 1 ανάδοχος
για τα πωλητήρια σε 27 αρχαιολογικούς χώρους, 1 ανάδοχος
για τη διαχείριση των εισιτηρίων της Ακρόπολης προϋπολογισμού 1,68 εκατ. ευρώ, 2 ανάδοχοι
για τη διαχείριση των εισιτηρίων 8 άλλων χώρων προϋπολογισμού 5 εκατ. ευρώ, 1 ανάδοχος
για τις τουαλέτες της Ακρόπολης με μηνιαίο μίσθωμα 2.258 ευρώ και εκτιμώμενο μηνιαίο τζίρο πάνω από 40.000 ευρώ, 1 ανάδοχος.
Αξίζει επίσης να αναφέρουμε ενδεικτικές τιμές μισθωμάτων πωλητηρίων σε ιδιώτες:
127 τ.μ. από 535 ευρώ τον μήνα (στο Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων)
161 τ.μ. από 810 ευρώ τον μήνα (στο Τατόι)
127 τ.μ. από 740 ευρώ τον μήνα (στην Πειραιώς 260).
Θα απαντήσει η κυρία Μενδώνη τελικά ποιος κερδίζει από αυτή την πολιτική;
Ακανθώδες σημείο, επίσης, είναι τα ενταγμένα έργα στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που όφειλαν να έχουν ολοκληρωθεί, αλλά ακόμα ορισμένα είναι γιαπιά. Μήπως η Α.Ε. θα τα συμπεριλάβει για να τα αποπερατώσει με εθνικούς πόρους; Το Μουσείο Εναλίων, που θεωρείται το ακριβότερο έργο του ΥΠΠΟ στο ΤΑΑ με προϋπολογισμό 105.168.960,94 ευρώ, απορρόφησε ώς τέλος Ιουνίου 2026 τα 60.224.489,09 ευρώ. Η Ενωτική Αγωνιστική Κίνηση ΥΠΠΟ υποστηρίζει ότι «πολλά έργα που εντάχθηκαν στο ΤΑΑ -ειδικά αυτά με τους μεγάλους προϋπολογισμούς- ήρθαν “φορετά” από την πολιτική ηγεσία και την κυβέρνηση. Εντάχθηκαν χωρίς καν μελέτες και χωρίς σχεδιασμό – εκτός από τον σχεδιασμό για το ποιοι εργολάβοι θα τα εκτελέσουν…».
Τα παραπάνω εντάσσονται στο Α και Β μέρος του σχεδίου νόμου. Στο Γ περιλαμβάνεται η ουσιαστική κατάργηση της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Τα άρθρα 54-73 προβλέπουν την ίδρυση ΝΠΔΔ που θα διαχειρίζεται τους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους και τους εκθεσιακούς χώρους της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Τέλος, το Δ μέρος αφορά τα οπτικοακουστικά μέσα προβολής του σύγχρονου πολιτισμού, που και εδώ επικρατεί η λογική της εμπορευματοποίησης της κινηματογραφικής τέχνης και της οπτικοακουστικής παραγωγής. Η Ενωση Σκηνοθετών Παραγωγών Ελληνικού Κινηματογράφου (ΕΣΠΕΚ) κατάρτισε κοινό μέτωπο αντίδρασης με τα σωματεία ΣΑΠΟΕ, ASIFA HELLAS και ΠΑΚΤ, ενώ έπεται συνέχεια κινητοποιήσεων από πολλούς φορείς στον χώρο του πολιτισμού.
Τέτοιον πολιτισμό θέλετε;
Το σχέδιο νόμου αποτελείται από 7 μέρη και 136 άρθρα, έμεινε μόλις 12 ημέρες στη διαβούλευση και μπήκε προς συζήτηση «με fast track διαδικασίες, μέσα στο κατακαλόκαιρο και ενώ είναι εν εξελίξει η αναθεώρηση του Συντάγματος», όπως είπε η Σία Αναγνωστοπούλου απευθυνόμενη στη Λίνα Μενδώνη. «Κυρία υπουργέ, επί επτά χρόνια που φέρνετε με αυτόν τον τρόπο τα νομοσχέδια και ειδικά σήμερα, δείχνει και τον πολιτισμό που θέλετε να διαχέετε και στην κοινωνία, αλλά και μέσα στην ίδια τη Βουλή».
Διαβάστε περισσότερα