Οσοι γνωρίζουν τέτοιες γλαφυρές ατάκες και ρητά από το… βαθύ κράτος της Wall Street -δεν περιλαμβάνομαι σε αυτούς, αλλά μου μεταφέρθηκε- λένε πως μία από αυτές είναι η εξής: «Η αγορά ομολόγων έχει περισσότερες φορές δίκιο από όλους τους οικονομολόγους μαζί». Υπερβολικό ίσως, αλλά εμπεριέχει κάτι παραπάνω από έναν κόκκο αλήθειας, που συνίσταται στο εξής: οι επενδυτές στα ομόλογα δεν ενδιαφέρονται για αφηγήματα – παίζουν τα λεφτά τους, και γι’ αυτό δεν «παίζουν»…
Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται είναι το εξής: Τι κρύβει το επίμονο το τελευταίο διάστημα το ξεπούλημα (sell-off) στις διεθνείς αγορές ομολόγων; Είναι απλώς αντανάκλαση της ώθησης που ασκεί η ενεργειακή κρίση ή κάτι πολύ σοβαρότερο;
«Συντονισμός» κρίσεων
Στο τωρινό sell-off στις αγορές ομολόγων συγκλίνει με εντυπωσιακό τρόπο ένας διπλός «συντονισμός». Πρώτον, γεωπολιτικής φύσης: η κατάρρευση της Συμφωνίας της Αλάσκας μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας για το Ουκρανικό οδηγεί πλέον σε «συντονισμό» τις δύο εστίες πολέμου, της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής. Αυτό τα κάνει όλα πιο περίπλοκα, δυσκολεύοντας πολύ την πιθανή επίλυση ή ομαλοποίηση και αυξάνοντας τη χρονική διάρκεια μέχρι την επίτευξη λύσης ή λύσεων. Δεύτερον, καθαρά οικονομικής φύσης: για πρώτη φορά μετά την κρίση του 2008 «συντονίζεται» το παγκόσμιο sell-off στις διεθνείς αγορές ομολόγων και στις δύο όχθες του Ατλαντικού, με τις αποδόσεις να προσεγγίζουν ή και να ξεπερνούν υψηλά ετών ή και δεκαετιών.
Το δομικό πρόβλημα
Η υπόθεση ότι όλο αυτό είναι απλώς μια αντανακλαστική έξαρση της ενεργειακής κρίσης δεν αντέχει σε σοβαρό έλεγχο. Η ενεργειακή κρίση λειτουργεί σαν καταλύτης για όλες τις εστίες κρίσης, αλλά εδώ υπάρχουν τρεις ανεξάρτητες δομικές αιτίες.
Η πρώτη από αυτές αφορά την ταυτόχρονη και παράλληλη υπερχρέωση των χωρών του G7: ΗΠΑ, Ιαπωνία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία είναι ταυτόχρονα σε κατάσταση υπερχρέωσης, με το βέλος μάλιστα να έχει κατεύθυνση προς τα πάνω, σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα χρέους. Οχι μόνο αυτό, αλλά και το snowball, δηλαδή η επίπτωση του ελλείμματος στο χρέος είναι θετικό, δηλαδή αυξάνει το χρέος, λόγω των πολύ υψηλών δαπανών που έχουν αναλάβει όλα τα μεγάλα μπλοκ (ΗΠΑ, Ε.Ε.) αλλά και οι ισχυρότερες χώρες της Ε.Ε. ως τέτοιες, για την «άμυνα και ασφάλεια» και για την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών τους. Οι επενδυτές στα ομόλογα περιμένουν αύξηση των κρατικών χρεών και υπερπροσφορά χρέους (ογκώδεις εκδόσεις ομολόγων, σε πρωτοφανές ύψος μετά τον πόλεμο) και αρχίζουν να τιμολογούν προσπαθώντας να απαντήσουν στο ερώτημα: ποιο είναι το ύψος των αποδόσεων που «πρέπει» να ζητήσουν για να τις καλύψουν χωρίς ταυτόχρονα να σπάσουν οι αρμοί της διεθνούς αγοράς.
Κρίση χωρίς «σταθεροποιητή»
Η ενεργειακή κρίση, η εκτίναξη του γεωπολιτικού ρίσκου και τώρα μια νέα επιδείνωση σε αυτά τα μέτωπα αποκάλυψε μια άλλη δομική αιτία: την απουσία σταθεροποιητή στις αγορές. Σε όλες τις κρίσεις των τελευταίων ετών υπήρχε τουλάχιστον ένας σταθεροποιητής, δηλαδή ένας τομέας που έμενε αλώβητος από την κρίση και απέτρεπε τα χειρότερα ή μια σωτήρια θεσμική παρέμβαση. Παράδειγμα, ο πόλεμος αύξαινε το γεωπολιτικό ρίσκο, αλλά ο χαμηλός πληθωρισμός κρατούσε αλώβητη την αγορά ομολόγων. Το πετρέλαιο ανέβαινε, αλλά οι αποδόσεις των ομολόγων ήταν καθοδικές. Ή, πιο πρόσφατα, όταν οι αγορές των ομολόγων ήταν καθοδικές, ανέβαιναν σαν αντιστάθμισμα οι τεχνολογικές μετοχές. Ή, αν όλα πήγαιναν στραβά, όπως αμέσως μετά την κρίση του 2008, οι κεντρικές τράπεζες είχαν το περιθώριο να κάνουν μεγάλης έκτασης προγράμματα «ποσοτικής χαλάρωσης» ρίχνοντας άφθονο χρήμα στις αγορές.
Σήμερα βλέπουμε κάτι μάλλον ασυνήθιστο: ενεργειακή κρίση, ανοδική τάση του πληθωρισμού και των επιτοκίων, το γεωπολιτικό ρίσκο παραμένει σε υψηλά επίπεδα και αποτιμάται αναλόγως από τις αγορές, η αγορά ομολόγων είναι σε κρίση, οι τεχνολογικές μετοχές είναι σε πτώση – και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, τα χαρτοφυλάκια των κεντρικών τραπεζών είναι παραφουσκωμένα λόγω των προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης και η ανοδική τάση του πληθωρισμού δεν επιτρέπει στις κεντρικές τράπεζες κάποια ουσιαστική παρέμβαση, αντίθετα τις υποχρεώνει μάλλον να ανεβάσουν τα επιτόκια, πυροδοτώντας τις αγορές ομολόγων.
Στο μόνο που παραπέμπει αυτό το εκρηκτικό μίγμα είναι ο τρόμος του στασιμοπληθωρισμού (stagflation scare) «χωρίς βοήθεια από πουθενά».
Επενδυτικό αδιέξοδο
Παγκοσμίως, την τελευταία τουλάχιστον δεκαπενταετία, το επενδυτικό χαρτοφυλάκιο χτιζόταν με βάση μια πολύ απλή λογική «δίπορτου»: μετοχές + κρατικά ομόλογα. Οταν έπεφταν οι μετοχές, συνήθως ανέβαιναν τα ομόλογα. Τώρα όμως έχει γίνει σύνηθες μετοχές και ομόλογα να πέφτουν ταυτόχρονα.
Το 2022 η αγορά ανησυχούσε κυρίως για τον πληθωρισμό, που διογκώθηκε ταχύτατα από το φθινόπωρο του 2021. Σήμερα έχει να ανησυχήσει για κάτι πιο σύνθετο: ο πληθωρισμός ίσως παραμείνει υψηλός, άρα και τα επιτόκια, ενώ ταυτόχρονα οι κυβερνήσεις χρειάζονται όλο και περισσότερο δανεισμό και οι κεντρικές τράπεζες είναι με δεμένα τα χέρια…
Τα προβλήματα και τα διλήμματα έχουν γίνει πολύ πιο περίπλοκα και πιο σκληρά…
Η επικίνδυνη συναστρία όλων των κρίσεων, που παρατηρείται τις τελευταίες μέρες, δεν είναι ένα σπάνιο αστρολογικό φαινόμενο στις παγκόσμιες αγορές, αλλά η νέα κανονικότητα μιας κρίσης που είναι πολυπαραγοντική και περίπλοκη…
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr