Σε μια συγκυρία που έχουμε κλιμακούμενη αποδυνάμωση κάθε είδους διεθνών δεσμεύσεων και ιδιαίτερα του καθεστώτος για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, η συζήτηση –και ζήτηση– για τους μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες (SMRs) φουντώνει, θέτοντας εκ των πραγμάτων το ερώτημα: πόσο κοντά είμαστε σε ένα κύμα ευρείας διάδοσης των πυρηνικών όπλων;
Βεβαίως, προς το παρόν γίνεται λόγος για χρήση της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, δηλαδή ως εναλλακτικής για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Αυτή η χρήση όμως δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη διεύρυνση του αριθμού των χωρών που θα έχουν δυνάμει πυρηνικές δυνατότητες, δηλαδή για «λανθάνουσες πυρηνικές δυνάμεις».
Σε ένα τέτοιο διεθνές πλαίσιο, η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με το δικό της «πυρηνικό δίλημμα» και, παρότι δεν έχει ακόμα εκδηλωθεί επισήμως κυβερνητικό ενδιαφέρον να συμμετάσχει η χώρα στη διεθνή τάση για χρήση πυρηνικής ενέργειας, οι ενδείξεις είναι ότι η «ουδετερότητα» μάλλον εγκαταλείπεται…
Ο πυρηνικός κίνδυνος
Ενας SMR δεν μπορεί απλά να μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο – δεν είναι ο αντιδραστήρας που κάνει τη βόμβα. Για να αποκτήσει ένα κράτος πυρηνικά όπλα απαιτούνται παραγωγή υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου ή πλουτωνίου κατάλληλου για πυρηνικά όπλα, εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ή επανεπεξεργασίας, μεταλλουργική βιομηχανία, μέσα μεταφοράς, μηχανισμοί πυροδότησης και –προφανώς– πυρηνικός σχεδιασμός. Ο κατάλογος μοιάζει μακρύς και απαιτεί πολύ χρόνο, αλλά τα κίνητρα γίνονται διαρκώς και πιο ελκυστικά. Αυτά τα προαπαιτούμενα υπόσχονται πολλά παράπλευρα οφέλη: ενίσχυση της βιομηχανίας (κατασκευές, μεταλλουργία, μεταφορές), απόκτηση εργατικού και επιστημονικού προσωπικού υψηλής ειδίκευσης, φτηνή ενέργεια.
Ομως, αποκτώντας πυρηνικούς αντιδραστήρες, SMRs ή και βαριές υποδομές, οι χώρες που θα το επιλέξουν αποκτούν πυρηνικούς μηχανικούς, πυρηνικό καύσιμο, βιομηχανική αλυσίδα, δυνατότητα συντήρησης αντιδραστήρων, εθνικές ρυθμιστικές αρχές. Ετσι, ο δρόμος έχει ανοίξει και η απόσταση από τη στρατιωτική επιλογή μικραίνει: απαιτείται η πολιτική απόφαση, αλλά η χώρα δεν ξεκινάει από το μηδέν… Ηδη αρκετές χώρες θα μπορούσαν σε λίγα χρόνια να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα αν το επέλεγαν πολιτικά και αν η γεωπολιτική συγκυρία το επέτρεπε (κατάλληλες πολιτικές συμμαχίες).
Καθώς δεν περισσεύει η αισιοδοξία για την εξέλιξη των γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων τα επόμενα χρόνια, ο «πειρασμός» αναμένεται ότι θα γίνει μεγαλύτερος. Αλλωστε, ένα από τα μεγάλα γεωπολιτικά διδάγματα του πολέμου στη Μ. Ανατολή είναι ότι τα πυρηνικά όπλα αποτελούν ισχυρή εξασφάλιση έναντι υπέρτερων στρατιωτικά αντιπάλων…
Ετσι, για τις κυβερνήσεις αρκετών χωρών γίνεται ελκυστική η σκέψη: «Μήπως χρειάζεται να εγκαθιδρύσουμε τη δυνατότητα να αποκτήσουμε πυρηνικά, έστω κι αν δεν τα αποκτήσουμε τώρα;». Δεν είναι λοιπόν μόνο ή κυρίως το κίνητρο της φτηνής ενέργειας, αλλά αυτή η σκέψη που ενισχύει τη διεθνή τάση για διάδοση των μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων.
Οι 3 + 1 πυρηνικοί εξαγωγείς…
Σε αυτή τη διεθνή τάση, που πλέον περνάει από το στάδιο της αποενοχοποίησης στο στάδιο της πυρηνικής διάχυσης, ξεχωρίζουν οι μεγάλοι εξαγωγείς τεχνογνωσίας:
1. EDF (Γαλλία)
Η Γαλλία παραμένει η ισχυρότερη πυρηνική δύναμη της Ευρώπης. Διαθέτει πλήρη κύκλο καυσίμου, δυνατότητα κατασκευής βαριών πυρηνικών υποδομών (αντιδραστήρων υψηλής ισχύος), πυρηνικά όπλα, εν εξελίξει πρόγραμμα κατασκευής SMRs, ισχυρό υποστηρικτικό βιομηχανικό βραχίονα, εξαγωγική δυναμική. Στους SMRs προωθεί το πρόγραμμα NUWARD, αναζητώντας ευρωπαίους εταίρους, επενδυτές και… πελάτες.
2. Rolls-Royce SMR (Ηνωμένο Βασίλειο)
Πιθανόν ο πιο ώριμος ευρωπαϊκός SMR. Εχει εξασφαλίσει σημαντική κρατική υποστήριξη, έχει αναπτύξει διεθνείς συνεργασίες και έχει αποκτήσει ήδη πελάτες στην Ευρώπη. Η Τσεχία και η Σουηδία έχουν ήδη προχωρήσει σε συνεργασία μαζί του.
3. Westinghouse Electric Company
Αμερικανική εταιρεία, ο μεγαλύτερος δυτικός εξαγωγέας τεχνολογίας για πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Προσφέρει όλη την γκάμα των πυρηνικών υπηρεσιών.
4. Ο κινεζικός πόλος
Αυτός εκπροσωπείται από δύο βασικούς «παίκτες», την China National Nuclear Corporation (CNNC) και την China General Nuclear Power Group (CGN), αμφότερες με μεγάλη εμπειρία και πλήρη γκάμα υπηρεσιών. Η πρώτη δεν εξάγει απλώς αντιδραστήρες, αλλά πλήρες πακέτο κρατικής συνεργασίας, αντίστοιχο με αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ, αλλά με διαφορετικά εργαλεία (κρατική χρηματοδότηση, δάνεια, έργα υποδομών, πολιτικές συμφωνίες). Η δεύτερη προσανατολίζεται στις εμπορικές εξαγωγές. Το σημαντικότερο εξαγώγιμο κινεζικό προϊόν σήμερα είναι ο «βαρύς» αντιδραστήρας Hualong One (HPR1000), ισχύος 1.100 MW.
…και οι πελάτες
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο δημιουργούνται τρία μεγάλα πυρηνικά «οικοσυστήματα»:
• Το γαλλικό: Οι κύριοι ευρωπαίοι εταίροι του είναι η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Σουηδία, η Ιταλία και η Τσεχία, με αντικείμενο συνεργασίας την έρευνα, το πυρηνικό καύσιμο, τη συμμετοχή στο πρόγραμμα NUWARD για παραγωγή SMRs και τον σχεδιασμό.
• Το βρετανικό: Οι κύριοι εταίροι είναι η Τσεχία, η Σουηδία και η Πολωνία. Η συνεργασία αφορά τους SMRs, τη βιομηχανική παραγωγή και την εφοδιαστική αλυσίδα.
• Το αμερικανικό: Οι εταίροι είναι η Πολωνία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Σλοβενία, φυσικά η Ουκρανία και η Φινλανδία (επιμέρους). Το αντικείμενο της συνεργασίας εδώ είναι τόσο οι αντιδραστήρες μεγάλης ισχύος AP1000 όσο και οι SMRs, αλλά και πυρηνικό καύσιμο και η εκπαίδευση.
Παρατηρούμε ότι η Πολωνία, που εξελίσσεται στην πιο «επιθετική» ανερχόμενη πυρηνική δύναμη, συμμετέχει τόσο στο βρετανικό όσο και στο αμερικανικό πυρηνικό «οικοσύστημα».
Στα Βαλκάνια, οι χώρες που τρέχουν ταχύτερα στον πυρηνικό μαραθώνιο είναι η Ρουμανία και η Βουλγαρία.
Το ελληνικό στρατηγικό δίλημμα
Mε ποιες συμμαχίες, δηλαδή συμμετέχοντας, πρωτογενώς ή δευτερογενώς, σε ποιο πυρηνικό «οικοσύστημα»;
Για την Ελλάδα το στρατηγικό δίλημμα είναι αν θα αποκτήσει ή όχι πυρηνικούς αντιδραστήρες (SMRs). Για μια χώρα σεισμογενή, το δίλημμα αποκτά εντονότερα υπαρξιακά χαρακτηριστικά. Υπάρχει όμως και το παρεπόμενο δίλημμα: αν δεν αποκτήσει αντιδραστήρες, θα εμπλακεί «δευτερογενώς»;
Τα ενδεχόμενα είναι τρία:
Πρώτο: Η Ελλάδα δεν αποκτά πυρηνικούς αντιδραστήρες και τα πράγματα παραμένουν ως έχουν. Αντ’ αυτού, εισάγει (αλλά και εξάγει) ηλεκτρισμό και αγοράζει πυρηνική ενέργεια έμμεσα από Βουλγαρία (πιθανώς Τουρκία) και Ρουμανία, ρίχνει το βάρος στις ΑΠΕ και συστήματα αποθήκευσης.
Δεύτερο: Η Ελλάδα δεν αποκτά πυρηνικούς αντιδραστήρες, αλλά συμμετέχει στη βιομηχανική αλυσίδα. Οχι ως κατασκευαστής αντιδραστήρων, αλλά μέσω υποστηρικτικών υποδομών: ναυπηγεία, μεταλλικές κατασκευές, καλωδιώσεις, εξοπλισμός υψηλής ποιότητας, συντήρηση, logistics.
Τρίτο: Αποκτά από 2 έως 3 πυρηνικούς αντιδραστήρες (SMRs), για να καλύψει τις ανάγκες μεγάλων βιομηχανικών συγκροτημάτων, της ναυτιλίας και των… data centers. Σε αυτή την τελευταία περίπτωση, θα περιληφθεί στη χορεία των «λανθανουσών πυρηνικών δυνάμεων».
Το αμέσως επόμενο ζήτημα είναι: με ποιες συμμαχίες, δηλαδή συμμετέχοντας, πρωτογενώς ή δευτερογενώς, σε ποιο πυρηνικό «οικοσύστημα»; Το δίλημμα είναι σκληρό γιατί οι επιλογές σε έναν τόσο στρατηγικό τομέα δύσκολα είναι ουδέτερες. Επιπλέον, η ένταξη σε ένα πυρηνικό «οικοσύστημα» συνήθως συνεπάγεται μακροχρόνιες βιομηχανικές, τεχνολογικές και πολιτικές σχέσεις που εκτείνονται πολύ πέρα από την ίδια την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το γαλλικό «οικοσύστημα» προσφέρει μεγαλύτερη ευρωπαϊκή βιομηχανική και πολιτική αυτονομία. Το αμερικανικό οικοσύστημα υπόσχεται βαθύτερη ενσωμάτωση στο σύστημα του ΝΑΤΟ και στην αμερικανική στρατηγική ομπρέλα. Για την Ελλάδα, που ήδη έχει ισχυρούς δεσμούς και με τις δύο πλευρές, θα ήταν πολύ πιθανό ένα μοντέλο όπου η στρατιωτική συνεργασία παραμένει έντονα διμερής τόσο με ΗΠΑ όσο και με Γαλλία, η συμμετοχή σε πυρηνική βιομηχανία ή SMRs γίνεται μέσω ευρωπαϊκών σχημάτων, ενώ οι μεγάλες στρατηγικές υποδομές συνεχίζουν να υποστηρίζονται από την αμερικανική ομπρέλα.
Διαβάστε περισσότερα