Σε μια πρόσφατη ακαδημαϊκή συζήτηση επισημάνθηκε και πάλι ο αδόκιμος όρος «περιφερειακά πανεπιστήμια». Τα πανεπιστήμια στην περιφέρεια δεν είναι ούτε παραρτήματα, ούτε δορυφόροι των πανεπιστημίων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, για να χρησιμοποιείται αυτός ο αδόκιμος όρος. Ωστόσο, αυτός ο αδόκιμος όρος αποτυπώνει νοοτροπίες και αντιλήψεις με τις οποίες τα κέντρα λήψης αποφάσεων προσεγγίζουν με τις οριζόντιες πολιτικές τους όχι μόνο τα πανεπιστήμια αλλά κάθε δομή της περιφέρειας.
Τα πανεπιστήμια της περιφέρειας έχουν διεθνή εμβέλεια, σημαντική ερευνητική παρουσία, διακρατικές συνεργασίες και αξιόλογο ακαδημαϊκό προσωπικό. Το σημαντικότερο είναι η μεγάλη κοινωνικοοικονομική και περιβαλλοντική τους συμβολή στις περιφέρειες που εδρεύουν. Σε μία εποχή που η περιφέρεια και ιδιαίτερα η ύπαιθρος βιώνουν τη δημογραφική συρρίκνωση και σε πολλές περιπτώσεις την ερημοποίηση των χωριών, η παρουσία των πανεπιστημίων με την εξωστρεφή δράση τους και τις περιβαλλοντικές τους παρεμβάσεις συντελεί στην ανόρθωση του κοινωνικού ιστού. Τα πανεπιστήμια της περιφέρειας αποτελούν πυλώνα σταθερότητας και ανάπτυξης και οι προοπτικές τους έχουν τεράστια δυναμική αν οι ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές τα ενισχύσουν και σταθούν έμπρακτα αρωγοί στο έργο τους.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η υποστήριξη είναι ελάχιστη σε σχέση με τον κοινωνικό και οικονομικό ρόλο που διαδραματίζουν, ενώ οι ασκούμενες πολιτικές δεν συμβάλλουν στην περαιτέρω ενίσχυση. Σ’ αυτό να προστεθεί ότι και η ίδρυση και λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων στα μεγάλα αστικά κέντρα θα πλήξει την κοινωνία της περιφέρειας και τα πανεπιστήμια που λειτουργούν στην περιφέρεια. Η έλλειψη χρηματοδότησης δεν επιτρέπει την αξιοποίηση της δυναμικής τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το πρόγραμμα «Εμπιστοσύνη στα Αστέρια» που αποσύρθηκε (σαν αστέρι που έπεσε από ψηλά) με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, πλήττοντας τα πανεπιστήμια και ιδιαίτερα τα πανεπιστήμια στην περιφέρεια.
Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν για την ανατροπή της κατάστασης. Υπάρχουν όμως εφικτές και ρεαλιστικές λύσεις, αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση. Θα πρότεινα σε αυτούς που διαμορφώνουν πολιτικές, ορισμένες ιδέες: Να δοθούν οικονομικά κίνητρα σε όσους εισέρχονται στα πανεπιστήμια της περιφέρειας και κατάγονται από Αθήνα και Θεσσαλονίκη, καθώς και στους υπάρχοντες φοιτητές που κατάγονται από αυτές τις περιοχές, ώστε τα πανεπιστήμια της περιφέρειας να γίνουν ελκυστικά. Να δοθούν φορολογικά κίνητρα στις επιχειρήσεις της περιφέρειας για να προσλαμβάνουν αποφοίτους του πανεπιστημίου της περιφέρειάς τους. Να διαμορφωθούν πολιτικές σύνδεσης των πανεπιστημίων της περιφέρειας με τις σχολικές μονάδες της περιοχής τους, με την ανάλογη χρηματοδότηση για κοινές πρωτοβουλίες, δράσεις και διαμόρφωση ισχυρών τοπικών δικτύων. Να δοθούν εξατομικευμένα χρηματοδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα με βάση τις ιδιαιτερότητες της κάθε περιφέρειας. Να δημιουργηθούν κέντρα επιχειρηματικότητας και καινοτομίας όπου θα στεγάζονται νεοφυείς επιχειρήσεις για την υποστήριξή τους και την απαλοιφή δαπανών στέγασης και λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Να δοθεί στοχευμένη παροχή χρηματοδότησης για την ενίσχυση του branding των πανεπιστημίων της περιφέρειας και των πανεπιστημιακών τμημάτων τους.
Αν υπάρξει πολιτική βούληση και ξεφύγουμε από οριζόντιες πολιτικές για τα πανεπιστήμια, κι αν δούμε τα πανεπιστήμια της περιφέρειας μέσα από τις ιδιαιτερότητες των διαφόρων περιφερειών, τότε η διαμόρφωση ενός ξεχωριστού σχεδίου στήριξης των πανεπιστημίων της περιφέρειας θα τα ενδυναμώσει. Διαφορετικά, τα πανεπιστήμια της περιφέρειας θα συρρικνώνονται μαζί με την ίδια την περιφέρεια.
*Αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr