Πριν από περίπου έναν αιώνα, ο Κέινς εκτιμούσε ότι χάρη στην τεχνολογική πρόοδο η εβδομάδα εργασίας θα μειωνόταν σε 15 ώρες, όμως, στην πράξη, τα μεγάλα τεχνολογικά οφέλη έχουν διοχετευτεί στη σημαντική μείωση της διάρκειας ζωής των προϊόντων. Αν καταφέρναμε όμως να τα κατασκευάζουμε έτσι ώστε να αντέχουν περισσότερο, μήπως θα μπορούσαμε να παράγουμε λιγότερο και άρα να εργαζόμαστε λιγότερο, χωρίς να υποβαθμιστεί το βιοτικό μας επίπεδο;
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κατάχρησης υλικών πόρων είναι γνωστές. Νέα μελέτη ερευνητών από τα πανεπιστήμια της Πίζας και Μποκόνι του Μιλάνου συνδέει δύο κομβικά ζητήματα, που συνήθως συζητιούνται χωριστά στη δημόσια σφαίρα: την πρόωρη ημερομηνία λήξης των καταναλωτικών αγαθών και το αίτημα μείωσης του εργάσιμου χρόνου.
Η αντιμετώπιση της λεγόμενης «οικονομίας της μιας χρήσης» δεν αποτελεί μόνο φαινόμενο αναποτελεσματικότητας, καθώς ο προγραμματισμένος «θάνατος» των προϊόντων προϋποθέτει περισσότερες εργατοώρες από ό,τι χρειάζεται για την παροχή ενός δεδομένου επιπέδου υπηρεσιών που αυτά προσφέρουν. Για τους ερευνητές πρόκειται για κομβικό παράγοντα, ο οποίος αν αντιστραφεί είναι δυνατόν να προκαλέσει θετικό σοκ παραγωγικότητας σε έναν οικονομικό τομέα και έπειτα να διαδοθεί σε άλλους τομείς, επιτρέποντας τον περιορισμό του χρόνου εργασίας χωρίς μείωση των μισθολογικών αμοιβών, της ικανοποίησης των καταναλωτών και των επιχειρηματικών κερδών.
Το μοντέλο
Η μελέτη εστίασε σε ένα απλοποιημένο μοντέλο τριών τομέων, χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της συμπύκνωσης αραιωμένων υγρών απορρυπαντικών, που δεν απαιτούν σημαντικά κόστη παραγωγής ή τεχνικές προκλήσεις. Κατά την υπόθεση εργασίας εισήχθη ένας νόμος για τον διπλασιασμό της συγκέντρωσής τους, ώστε η ίδια ποσότητα να προσφέρει διπλάσιες πλύσεις. Με αυτόν τον τρόπο θα απαιτούνταν λιγότερες πρώτες ύλες, συσκευασίες, μεταφορές, κεφάλαιο και εργασία για την κάλυψη της ίδιας ανάγκης.
Το μοντέλο εξέτασε ακόμη πώς η επίδραση της αύξησης της αποδοτικότητας είναι «μεταδοτική», αφού δεν φαίνεται να περιορίζεται στον κλάδο όπου πραγματοποιείται η εξοικονόμηση. Στο παράδειγμα των απορρυπαντικών, η ανάγκη για συσκευασίες και μεταφορές πέφτει, ενώ η μείωση του κόστους παραγωγής αυξάνει αρχικά τα κέρδη στον κλάδο και ασκεί στη συνέχεια πιέσεις στις τιμές.
Τα λειτουργικά κέρδη των εταιρειών θα αυξάνονταν, καθιστώντας την είσοδο στην αγορά ελκυστική για νέες επιχειρήσεις, με την υποστήριξη κεφαλαίων που θα απελευθερώνονταν από άλλους τομείς. Παράλληλα, η εξοικονόμηση που προκύπτει για τα νοικοκυριά μπορεί είτε να διοχετευτεί στην κατανάλωση άλλων αγαθών και υπηρεσιών είτε να «μετατραπεί» σε λιγότερες ώρες εργασίας.
Πολιτική απόφαση
Στην ανάλυση σημειώνεται πως η σπατάλη υλικών πόρων, παρά τις τεχνικές δυνατότητες και τα περιθώρια εξοικονόμησης κόστους, αντανακλά παγιωμένα αποτελέσματα, που απορρέουν από τη λειτουργία της αγοράς και τις ανταγωνιστικές πιέσεις, όχι από μεμονωμένες αποφάσεις εταιρειών.
«Οπως συμβαίνει και με άλλες πρακτικές που οδηγούν στην πρόωρη απαξίωση προϊόντων, εξακολουθούν να υφίστανται πολλαπλά εμπόδια, όπως τα ανεπαρκή κίνητρα για τις επιχειρήσεις, ώστε να αποκλίνουν από τις επικρατούσες επιχειρηματικές πρακτικές, όταν τέτοιες πρωτοβουλίες ενδέχεται να υπονομεύσουν το μερίδιο αγοράς ή την κερδοφορία τους», σημειώνουν οι ερευνητές, για να προσθέσουν ότι σχετικές παρεμβάσεις πρέπει να αξιολογούνται όχι μόνο υπό το πρίσμα των περιβαλλοντικών οφελών, αλλά και ως μακροοικονομικές παρεμβάσεις ικανές να αναδιαμορφώσουν την κατανομή της εργασίας, του χρόνου της και του εισοδήματος.
Ειδικότερα, διαπιστώνουν ότι οι αλλαγές που ενισχύουν την αποδοτικότητα, μειώνουν την κατανάλωση υλικών και παρατείνουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων, είναι απίθανο να προκύψουν ενδογενώς στην απαιτούμενη κλίμακα. Αντίθετα, τονίζουν, απαιτούνται συντονισμένες πολιτικές παρεμβάσεις, όπως πρότυπα σχετικά με τη συγκέντρωση, την ανθεκτικότητα ή τη δυνατότητα επισκευής των προϊόντων, που επαναπροσδιορίζουν αποτελεσματικά τη βάση του ανταγωνισμού σε ολόκληρους τομείς.
Συμπεράσματα
Οι ερευνητές θεωρούν πως προκαλώντας αύξηση της παραγωγικότητας σε συγκεκριμένους τομείς, οι πολιτικές αποδοτικής χρήσης υλικών μπορούν να δημιουργήσουν πλεονάσματα αξίας σε ολόκληρη την οικονομία, τα οποία, υπό τις κατάλληλες θεσμικές συνθήκες, είναι δυνατό να ανακατευθυνθούν προς τη μείωση του χρόνου εργασίας χωρίς να διακυβεύεται η συνολική αμοιβή της εργασίας ή η κερδοφορία των επιχειρήσεων.
Επίσης, περιγράφουν ως καθοριστικό παράγοντα τη διαπραγματευτική ισχύ των εργαζομένων, η οποία πρέπει να περιλαμβάνει τη δυνατότητα καθορισμού των μισθών, επισημαίνοντας την αναγκαιότητα κρατικών θεσμών, όπως τα συστήματα κοινωνικής προστασίας. Κατά την έρευνα, ένας αποτελεσματικός σχεδιασμός πολιτικής πρέπει να συνδυάζει πρότυπα υλικής αποδοτικότητας με μέτρα που κατευθύνουν ενεργά τη χρήση του πλεονάσματος. Υπό αυτήν την έννοια, η αντιμετώπιση της «οικονομίας της μιας χρήσης» συνιστά πρώτης τάξης ευκαιρία ώστε να ευθυγραμμιστεί η τεχνολογική εξέλιξη με την ευημερία των πολλών.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr