Του
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ*
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ρώμης
Υπάρχουν καρέκλες που, άμα τους λείπει ένα πόδι, τις πετάς. Υπάρχουν και κάτι άλλες, πιο επίμονες: Τους λείπει το πόδι, τρίζουν, γέρνουν, σε κάνουν να κάθεσαι με το ένα μάτι στο πάτωμα και το άλλο στο ταβάνι – και όμως παραμένουν στη θέση τους. Όχι γιατί είναι χρήσιμες, αλλά γιατί κάποιος έχει αποφασίσει πως αυτή είναι η καρέκλα μας.
Αυτή είναι η περίφημη «κουτσή καρέκλα» του συστήματος.
Ένα σύστημα που εμφανίζεται κάθε τόσο ως αδύναμο, ανήμπορο, δυσκίνητο και δήθεν ανίκανο να αντιμετωπίσει τα προβλήματα. Και όμως, όταν πρόκειται να διατηρήσει τα προνόμια, τις ισορροπίες και τις εξουσίες του, αποκτά ξαφνικά αξιοθαύμαστη ευκινησία. Εκεί όπου αδυνατεί να προστατεύσει τον πολίτη, γίνεται γίγαντας. Εκεί όπου πρέπει να αποδώσει δικαιοσύνη, γίνεται χελώνα. Εκεί όπου πρέπει να λογοδοτήσει, γίνεται καπνός.
Και η καρέκλα τρίζει.
Τρίζει στα δικαστήρια, όπου η δικαιοσύνη, όταν καθυστερεί τόσο ώστε να μοιάζει με μακρινή συγγένεια της δικαιοσύνης, μας ζητά να έχουμε εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Τρίζει στα Μέσα Ενημέρωσης, όπου η είδηση πολλές φορές περνά από τόσα φίλτρα, που όταν φτάσει στον πολίτη έχει χάσει ακόμη και το όνομά της. Τρίζει στην καθημερινότητα, εκεί όπου ο άνθρωπος περιμένει, τηλεφωνεί, ξανατηλεφωνεί, συμπληρώνει αιτήσεις, προσκομίζει δικαιολογητικά και τελικά ανακαλύπτει πως το σύστημα «δεν γνωρίζει».
Το σύστημα δεν γνωρίζει.
Αλλά ξέρει.
Ξέρει πολύ καλά πότε πρέπει να κλείσει μια πόρτα και πότε να ανοίξει μια πίσω πόρτα. Ξέρει πώς να μετατρέπει την ευθύνη σε διαδικαστική δυσκολία, την αποτυχία σε μεμονωμένο περιστατικό και την κοινωνική αγανάκτηση σε υπερβολή. Ξέρει ακόμα και το πιο δύσκολο κόλπο: Να κάνει τον πολίτη να αισθάνεται ένοχος επειδή ζητά τα αυτονόητα.
Ζητάς δικαιοσύνη; Είσαι υπερβολικός.
Ζητάς ενημέρωση; Κάνεις επίθεση στους θεσμούς.
Ζητάς αξιοπρέπεια; Δεν καταλαβαίνεις τις δυσκολίες της εποχής.
Ζητάς λογοδοσία; Κάπου θα έχεις προσωπικό συμφέρον.
Έτσι λειτουργεί η μεγάλη μηχανή της αντιστροφής. Το σύστημα δεν χρειάζεται πάντα να νικήσει τον αντίπαλό του. Του αρκεί να αλλάξει την ταμπέλα του. Να βαφτίσει τοξικότητα την αμφισβήτηση, λαϊκισμό την κριτική, συκοφαντία την καταγγελία και αποσταθεροποίηση την απαίτηση για δημοκρατία.
Και ιδού το θαύμα: Ο καταγγέλλων βρίσκεται κατηγορούμενος.
Η κουτσή καρέκλα, βλέπετε, έχει και μηχανισμό αυτοπροστασίας.
Όταν το ένα πόδι της σπάει, δεν επισκευάζεται. Επισκευάζεται η εικόνα της. Μπαίνει ένα πανί από πάνω, ένα καινούργιο σύνθημα, μια επιτροπή, μια ανακοίνωση, μια συνέντευξη, μια υπόσχεση. Και η καρέκλα ξαναστέκεται. Λίγο στραβά, αλλά στέκεται. Διότι το ζητούμενο δεν είναι να κάθεται ο πολίτης με ασφάλεια. Το ζητούμενο είναι να μη φανεί ότι η καρέκλα έπαψε να είναι καρέκλα.
Στην καθημερινότητα, αυτό το στραβό έπιπλο έχει γίνει σχεδόν οικογενειακό κειμήλιο. Ο πολίτης το ξέρει. Ξέρει πως για μια απλή υπόθεση μπορεί να χρειαστεί ώρες, ημέρες, γνωριμίες, υπομονή και, πάνω απ’ όλα, μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να μην εξοργιστεί. Και αν εξοργιστεί, τόσο το χειρότερο. Θα χαρακτηριστεί δύσκολος.
Το σύστημα αγαπά τους ήσυχους πολίτες.
Ιδίως εκείνους που έχουν μάθει να περιμένουν.
Αλλά η κοινωνία δεν αγωνίστηκε δεκαετίες για να αντικαταστήσει τη μία αυθαιρεσία με την άλλη ούτε για να μετατρέψει τα δημοκρατικά δικαιώματα σε ευγενική παράκληση προς τους διαχειριστές της εξουσίας. Οι κατακτήσεις δεν χαρίστηκαν. Κερδήθηκαν. Και κάθε φορά που υπονομεύονται, το σύστημα κάνει πως δεν καταλαβαίνει.
Καταλαβαίνει.
Απλώς ελπίζει ότι θα κουραστούμε.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο προσόν της κουτσής καρέκλας: Δεν σπάει εύκολα. Όχι επειδή είναι γερή, αλλά επειδή γύρω της έχει στηθεί ένα ολόκληρο δωμάτιο. Θεσμοί, μηχανισμοί, συμφέροντα, συνήθειες, φόβοι, εξαρτήσεις και μια αδιάκοπη παραγωγή δικαιολογιών.
Και έτσι, κάθε φορά που πάμε να την πετάξουμε, κάποιος μας λέει ότι δεν υπάρχει άλλη.
Κάθε φορά που τρίζει, μας λένε πως είναι φυσιολογικός ο ήχος.
Κάθε φορά που γέρνει, μας ζητούν να καθίσουμε πιο προσεκτικά.
Μόνο που κάποτε ο πολίτης καταλαβαίνει το αυτονόητο: Δεν είναι υποχρεωμένος να μάθει να κάθεται στραβά.
Η καρέκλα είναι που πρέπει να φτιαχτεί.
Και αν δεν φτιάχνεται, να αλλάξει.
Γιατί μια δημοκρατία που ζητά από τους πολίτες να ισορροπούν πάνω σε μια κουτσή καρέκλα δεν είναι ακριβώς σταθερή δημοκρατία.
Είναι απλώς μια καρέκλα που, μέχρι στιγμής, δεν έπεσε.
Και το σύστημα, φυσικά, θα μας διαβεβαιώσει πως αυτό είναι απόδειξη ότι όλα λειτουργούν κανονικά.
*Ο Απόστολος Αποστόλου είναι καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας και έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια Παντείου, Πάντοβας, Μιλάνου και Ρώμης. Έχει γράψει 15 βιβλία στα ελληνικά και στα ιταλικά και έχει αρθρογραφήσει σε ελληνικά και ιταλικά έντυπα. Υπήρξε μέλος του Istituto di Politica, Perugia και επίσης μέλος της Accademia Adriatica di Filosofia «Italia Nuova».
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
Ακολουθήστε το paron.gr στο Google News
➜
Ακολουθήστε το paron.gr στο MSN
➜
The post Απ. Αποστόλου: Η κουτσή καρέκλα του συστήματος appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα