Η Μάνη βρέθηκε στο επίκεντρο ενός εξαιρετικά ισχυρού καταιγιδοφόρου επεισοδίου ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, με τις βροχοπτώσεις να μετατρέπουν δρόμους σε χειμάρρους, να παρασύρουν αυτοκίνητα, να προκαλούν πλημμύρες σε σπίτια και καταλύματα, ενώ μια γυναίκα μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο.
Τα στοιχεία που συγκέντρωσε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών / meteo.gr αποτυπώνουν το μέγεθος του φαινομένου, ενώ ο μετεωρολόγος, Θεόδωρος Κολυδάς εξηγεί γιατί μια καταιγίδα που τα βασικά προγνωστικά μοντέλα δεν «έβλεπαν» να δίνει μεγάλα ύψη βροχής, εξελίχθηκε τελικά σε ένα τόσο ακραίο επεισόδιο.
141 χιλιοστά βροχής σε περίπου τέσσερις ώρες
Σύμφωνα με το meteo.gr, στην Κοκκάλα Μάνης καταγράφηκαν 141 χιλιοστά βροχής μέσα σε περίπου τέσσερις ώρες.
Πρόκειται για ιδιαίτερα μεγάλη ποσότητα νερού σε εξαιρετικά μικρό χρονικό διάστημα. Ο μετεωρολογικός σταθμός της Κοκκάλας εγκαταστάθηκε μόλις τον Μάιο του 2026 και, επομένως, δεν διαθέτει ακόμη ιστορικό αρχείο για άμεσες συγκρίσεις.
Ωστόσο, το meteo.gr σημειώνει ότι, με βάση τα στοιχεία του σταθμού της Σπάρτης, ο οποίος λειτουργεί από το 2009, η ποσότητα αυτή είναι περίπου δεκαπλάσια από τη μέση βροχόπτωση που καταγράφεται στη Σπάρτη κατά τον μήνα Αύγουστο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η χρονική κατανομή της βροχής. Από τα 141 χιλιοστά, τα 68 χιλιοστά έπεσαν μέσα σε μόλις μία ώρα, περίπου από τις 16:30 έως τις 17:30, δηλαδή στο διάστημα κατά το οποίο η καταιγίδα παρουσίασε τη μεγαλύτερη ένταση.
Πάνω από 2.000 ηλεκτρικές εκκενώσεις
Η σφοδρότητα των καταιγίδων αποτυπώνεται και στην εξαιρετικά έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα.
Με βάση τα δεδομένα του οργάνου Lightning Imager του δορυφόρου Meteosat-12, περισσότερες από 2.000 ηλεκτρικές εκκενώσεις καταγράφηκαν σε ακτίνα 25 χιλιομέτρων γύρω από την Κοκκάλα, από τις 14:00 έως τις 20:00.
Μάλιστα, περίπου οι μισές από αυτές καταγράφηκαν μέσα σε μία ώρα, από τις 16:30 έως τις 17:30, ακριβώς όταν σημειώθηκαν και τα 68 χιλιοστά βροχής.
Το Meteo διευκρινίζει ότι ως ηλεκτρικές εκκενώσεις υπολογίζονται όχι μόνο οι κεραυνοί μεταξύ νεφών και εδάφους, αλλά και οι εκκενώσεις μεταξύ νεφών και εκείνες μεταξύ νεφών και του περιβάλλοντος αέρα.
Καταιγιδοφόρα νέφη που ξεπερνούσαν τα 13-14 χιλιόμετρα
Ενδεικτικό της έντασης των καταιγίδων είναι και το ύψος στο οποίο αναπτύχθηκαν οι νεφικές κορυφές.
Στις δορυφορικές εικόνες του Meteosat-12, οι κορυφές των καταιγιδοφόρων νεφών εμφανίζονται με χαρακτηριστικά που συνδέονται με την παρουσία μεγάλων παγοκρυστάλλων, στοιχείο ενδεικτικό ισχυρής κατακόρυφης ανάπτυξης.
Με τη χρήση κατάλληλων αλγορίθμων υπολογίστηκε ότι οι κορυφές των νεφών ξεπερνούσαν τα 13 έως 14 χιλιόμετρα ύψος.
Τα δεδομένα αυτά δίνουν την εικόνα ενός ιδιαίτερα ισχυρού καταιγιδοφόρου συστήματος, το οποίο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μπόρεσε να παράγει πολύ μεγάλες ποσότητες βροχής.
Κολυδάς: Γιατί τα μοντέλα δεν προέβλεψαν την ένταση
Πέρα όμως από την καταγραφή του φαινομένου, το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί η συγκεκριμένη καταιγίδα εξελίχθηκε τόσο έντονα και γιατί η πρόγνωση υποεκτίμησε σε τόσο μεγάλο βαθμό τη βροχή.
Ο Θοδωρής Κολυδάς, σε ανάλυσή του για την καταιγίδα της Μάνης, επισημαίνει ότι το μοντέλο ICON-EU προέβλεπε περίπου 6,5 χιλιοστά μέγιστο ημερήσιο ύψος βροχής στην περιοχή, όταν τελικά ο σταθμός της Κοκκάλας κατέγραψε 141 χιλιοστά σε περίπου τέσσερις ώρες.
Παράλληλα, και τα άλλα βασικά μοντέλα κινήθηκαν πολύ χαμηλότερα από την πραγματική ποσότητα: το ECMWF IFS έδινε περίπου 8-12 χιλιοστά και το GFS περίπου 5-10 χιλιοστά, ενώ η δορυφορική εκτίμηση NASA GPM-IMERG έφτασε τοπικά κοντά στα 97 χιλιοστά.
Ο κ. Κολυδάς υπογραμμίζει ότι αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πλήρη αποτυχία πρόγνωσης. Τα μοντέλα είχαν εντοπίσει τη γενική περιοχή όπου θα μπορούσε να εκδηλωθεί βροχή, όμως δεν κατάφεραν να αναπτύξουν τον μηχανισμό της καταιγίδας στην πραγματική του ένταση.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αφορά κυρίως τη μεσοκλίμακα και τις πολύ τοπικές διεργασίες που μπορούν να μετατρέψουν μια σχετικά συνηθισμένη πρόγνωση σε ένα ακραίο φαινόμενο.
Ο πρώτος παράγοντας: η σύγκλιση των ανέμων
Σύμφωνα με τον κ. Κολυδά, ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες ήταν η σύγκλιση των ανέμων στα χαμηλά στρώματα της ατμόσφαιρας.
Στην περιοχή μπορούσε να συναντηθεί μια βορειοανατολική έως ανατολική ροή, η οποία συνδεόταν με το ενισχυμένο μελτέμι, με μια νοτιοδυτικότερη και πολύ πιο υγρή θαλάσσια ροή δυτικά και νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου.
Όταν διαφορετικές αέριες ροές συναντώνται, ο αέρας δεν μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα την οριζόντια κίνησή του και αναγκάζεται να κινηθεί προς τα πάνω. Εφόσον υπάρχει διαθέσιμη υγρασία και ατμοσφαιρική αστάθεια, αυτή η ανοδική κίνηση μπορεί να ενισχυθεί γρήγορα και να οδηγήσει σε ισχυρή κατακόρυφη ανάπτυξη καταιγίδων.
Ο ρόλος μιας μικρής κυκλωνικής διαταραχής
Ο δεύτερος παράγοντας που εξετάζει ο κ. Κολυδάς είναι μια μικρή κυκλωνική διαταραχή νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου, η οποία, όπως σημειώνει, μπορεί να σχηματίζεται όταν το μελτέμι είναι ενισχυμένο.
Ο ίδιος χρησιμοποιεί για αυτή τη διαμόρφωση της κυκλοφορίας τον ανεπίσημο όρο «χαμηλό του Ιωάννου», διευκρινίζοντας ότι δεν αποτελεί επίσημη μετεωρολογική ονομασία.
Η συγκεκριμένη κυκλοφορία μπορεί να διαφοροποιήσει σημαντικά την κατανομή των ανέμων γύρω από τη νότια Πελοπόννησο και να ενισχύσει τη ζώνη σύγκλισης. Με άλλα λόγια, μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε ο υγρός αέρας να τροφοδοτεί συνεχώς την περιοχή όπου αναπτύσσονται οι καταιγίδες.
Ο Ταΰγετος και η απότομη μορφολογία της Μάνης
Ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας, σύμφωνα με τον κ. Κολυδά, είναι και η ορογραφία της Μάνης και του Ταϋγέτου.
Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονο ανάγλυφο και μεγάλες υψομετρικές διαφορές σε μικρές οριζόντιες αποστάσεις. Έτσι, όταν μια υγρή θαλάσσια ροή φτάνει στην περιοχή, ο αέρας αναγκάζεται να κινηθεί προς τα πάνω καθώς συναντά τις ορεινές πλαγιές.
Αυτή η λεγόμενη ορογραφική ανύψωση μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την κατακόρυφη ανάπτυξη των νεφών και, υπό τις κατάλληλες συνθήκες αστάθειας και υγρασίας, να αυξήσει θεαματικά τα τοπικά ύψη βροχής.
Είναι, επομένως, ένας παράγοντας που βοηθά να εξηγηθεί γιατί η ίδια ατμοσφαιρική κατάσταση μπορεί να δώσει πολύ διαφορετικά αποτελέσματα σε διαφορετικές περιοχές.
Η θάλασσα ως συνεχής πηγή υγρασίας
Ένας ακόμη πιθανός παράγοντας είναι η συνεχής τροφοδοσία με υγρασία από τη θάλασσα.
Ο κ. Κολυδάς εκτιμά ότι μια νοτιοδυτική ή δυτική θαλάσσια ροή μπορούσε να μεταφέρει υγρό αέρα προς τη Μάνη, τροφοδοτώντας την καταιγίδα με επιπλέον υγρασία.
Ο συνδυασμός της υγρασίας με τη σύγκλιση των ανέμων και την απότομη ορογραφία δημιουργεί ένα περιβάλλον ιδιαίτερα ευνοϊκό για την ενίσχυση των καταιγίδων.
Το «training» των καταιγίδων
Ένας ακόμη μηχανισμός που εξετάζει ο μετεωρολόγος είναι η επαναλαμβανόμενη δημιουργία καταιγιδοφόρων πυρήνων πάνω από την ίδια περιοχή, ένα φαινόμενο που στη μετεωρολογία περιγράφεται ως «training».
Στην περίπτωση αυτή, η ζώνη σύγκλισης παραμένει περίπου στην ίδια θέση και νέοι πυρήνες καταιγίδων δημιουργούνται διαδοχικά, ακολουθώντας ουσιαστικά την ίδια διαδρομή.
Το αποτέλεσμα είναι τεράστιες ποσότητες βροχής να καταλήγουν στην ίδια περιοχή μέσα σε λίγες ώρες. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί στην Κοκκάλα καταγράφηκαν συνολικά 141 χιλιοστά, με τα 68 από αυτά να πέφτουν μέσα σε μία μόνο ώρα.
Διαβάστε περισσότερα