17/08/2026 1:20 μμ.
Κείμενο της εισήγησης της κατάληψης Αpertus στην εκδήλωση για τους αγώνες των καπνεργατ(ρι)ών του Αγρινίου με ομιλητή τον Γιάννη Καρύτσα (ελευθεριακό ιστορικό, εκδόσεις Άρδην & Ελευθεριακή Κίνηση), με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη 9η Αυγούστου του 1926 (ματωμένος Αύγουστος). Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 8 Ιουλίου, στην Παλαιά Δημοτική Αγορά Αγρινίου.
Κείμενο της εισήγησης της κατάληψης Αpertus στην εκδήλωση για τους αγώνες των καπνεργατ(ρι)ών του Αγρινίου με ομιλητή τον Γιάννη Καρύτσα (ελευθεριακό ιστορικό, εκδόσεις Άρδην & Ελευθεριακή Κίνηση), με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη 9η Αυγούστου του 1926 (ματωμένος Αύγουστος). Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 8 Ιουλίου, στην Παλαιά Δημοτική Αγορά Αγρινίου.
ΚΑΠΝΕΡΓΑΤΕΣ 1926: Η ΑΘΕΑΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
ΓΙΑ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ
Μνήμη και ιστορία
«Χρειαζόμαστε μια ιστορία, με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι τη χρειάζεται ο κακομαθημένος κηφήνας στον κήπο της γνώσης».
Η φράση του Φρίντριχ Νίτσε ξεκαθαρίζει πως η ιστορία δεν είναι ουδέτερη. Δεν είναι οι αμέτρητες σελίδες σε αμέτρητους τόμους που παραθέτουν κατά το δοκούν γεγονότα, χρονολογίες και «μεγάλους ήρωες». Η ιστορία αποτελεί πεδίο σύγκρουσης.
Δίπλα στην επίσημη ιστοριογραφία υπάρχει και η ζώσα μνήμη, η μνήμη που διαμορφώνεται «από τα κάτω», μέσα από τις σχέσεις, τις εμπειρίες και τους αγώνες που μένουν στο περιθώριο των κυρίαρχων αφηγήσεων. Μια μνήμη που έρχεται σε αντίθεση με την επίσημη εκδοχή της ιστορίας, γιατί κουβαλά όσα η εξουσία προτιμά να αποσιωπά: την εκμετάλλευση, την καταπίεση, τις ταξικές συγκρούσεις, τις συλλογικές διεκδικήσεις, τις κοινωνικές αντιστάσεις.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θέλουμε να προσεγγίσουμε και τους καπνεργατικούς αγώνες του Αγρινίου το 1926, όχι με όρους αναπόλησης και νοσταλγίας, αλλά με την προοπτική να συνδεθεί αυτό το κομμάτι της μνήμης με τους σημερινούς κοινωνικούς – ταξικούς αγώνες.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων, η «Πρωτοβουλία για την εξέγερση της τοπικής μνήμης» επιλέγει να ασχοληθεί με την πλευρά της ιστορίας που βρίσκεται πίσω από την ωραιοποιημένη βιτρίνα της «πόλης του καπνού» και των «μεγάλων ευεργετών». Σε αυτήν την πλευρά της ιστορίας, βρίσκονται οι ζωές και οι αγώνες των καπνεργατών και καπνεργατριών που συνέβαλαν στην κοινωνική και πολιτική διαμόρφωση του Αγρινίου.
Ανασυνθέτοντας τα ξεχασμένα κομμάτια της μνήμης, πιάνουμε το κόκκινο νήμα της ιστορίας και το οδηγούμε στο σήμερα, σηκώνουμε τις ίδιες μαύρες σημαίες με τους καπνεργάτες του τότε. Φέρνοντας στην επιφάνεια βιώματα και εμπειρίες που εσκεμμένα ξεχάστηκαν ή υποτιμήθηκαν, σπάζοντας τη μονοπωλιακή διαχείριση της ιστορίας από τους κομματικούς θεσμούς και τις επίσημες αφηγήσεις, αναζητούμε τις προοπτικές στους τωρινούς αγώνες και αγωνίες για μια επαναστατική, ελευθεριακή έξοδο από την κυριαρχία κράτους και καπιταλισμού.
ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
Στους αγώνες του καπνεργατικού κινήματος του Αγρινίου, ενεργό ριζοσπαστικό και ενοποιητικό ρόλο έχουν οι αρχειομαρξιστές που στην πλειοψηφία τους αποτελούν μικρασιάτες πρόσφυγες και πρωτοεμφανίζονται στην περιοχή από το 1925.
Με οργανωτικούς πυρήνες μέσα στο εργατικό σώμα, ιδιαίτερη θεωρητική κατάρτιση –την οποία θεωρούσαν βασικό στοιχείο του αγώνα– και βαθιά αντιδογματικό λόγο, αναδεικνύονται στα πιο μαχητικά στοιχεία της περιόδου και πρωτοστατούν στη γενική απεργία του 1926, από όπου και ύστερα απευθύνονται στο ευρύτερο εργατικό σώμα της πόλης: τσαγκάρηδες, ράφτες, γκαρσόνια, ξυλουργούς.
Οι Πάνος Αναστασίου, Γιώργος Αρμογένης, Νίκος Ζαχαριάδης, οι αδελφοί Ζησιμόπουλοι, οι αδελφοί Λαδά, οι αδελφοί Ξανθόπουλοι, οι αδελφοί Καπετανάκη, οι αδελφοί Θεμελή και οι αδελφοί Μπαρχαμπά είναι μερικοί από τους αρχειομαρξιστές που οργανωμένοι στα σωματεία τους είχαν δυναμική παρουσία και επιρροή στο ντόπιο εργατικό κίνημα. Αποτελούσαν τη φωνή της βάσης. Κουβαλούσαν μία κουλτούρα συλλογικότητας, άμεσης δράσης, ισοτιμίας μεταξύ των εργατών και ανυποχώρητης στάσης απέναντι στην εργοδοσία και το κράτος.
Μάλιστα στην προσπάθειά τους να αναπτύξουν ένα εργατικό κίνημα ακηδεμόνευτο, ήρθαν σε αντιπαράθεση και εκδιώχθηκαν μετά από κεντρική πολιτική επιλογή του σταλινικού μηχανισμού, γεγονός που οδήγησε στις «εκκαθαρίσεις» της περιόδου Απριλίου – Αυγούστου του 1944, όπως αυτή του Πάνου Αναστασίου.
(Το παραπάνω απόσπασμα, δημοσιεύτηκε στο κείμενο «Η εμμονή της μνήμης…Καπνεργατικό: 99 χρόνια από τη μεγάλη απεργία του 1926» τον Οκτώβρη του 2025 στο indymedia από «Αναρχικοί/ές από Αγρίνιο» όπου συνόδευε φωτογραφίες με πανό που είχαν αναρτηθεί στο μνημείο του καπνεργάτη στο Δημοτικό Πάρκο.)
100 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ
Εκατό χρόνια από τη μαχητική απεργία των καπνεργατών στο Αγρίνιο, από τότε έως σήμερα πολλά έχουν αλλάξει. Η ζωή του κόσμου της εργασίας, των «από κάτω», των εργαζομένων και των καταπιεσμένων γίνεται, σε ένα πιο διευρυμένο πλαίσιο, αβίωτη. Το κεφάλαιο έχει προχωρήσει στην πραγματική υπαγωγή του κόσμου της εργασίας σε αυτό, ενώ η φτώχεια και η ανέχεια έχουν μετατραπεί σε μορφή εσωτερικού πολέμου απέναντι στην κοινωνία.
Υπάρχουν, όμως, κάποιες σταθερές που μας κάνουν να συνειδητοποιούμε με ποιους/-ες είμαστε και τι έχουμε απέναντί μας. Όπως η θέση του/της καθένα/καθεμιάς μέσα σε μία ταξική κοινωνία. Όπως η διαπίστωση πως ο μοναδικός παράγοντας που παράγει αξία είναι η ανθρώπινη εργασία. Από αυτήν το κεφάλαιο αποσπά υπεραξία και παράγει κέρδος και επεκτείνεται. Η εργατική δύναμη είναι αυτή που κινεί τα γρανάζια του κόσμου τούτου και την οποία εκμεταλλεύεται το κεφάλαιο για να κερδοφορήσει, να επεκταθεί, να ιδιοποιηθεί όλα τα κοινωνικά αγαθά και να τα μετατρέψει σε εμπορεύματα.
Ο χρόνος, η ενέργεια και η δημιουργικότητα του ατόμου υποτάσσονται στην ανάγκη της επιβίωσης μέσω του μισθού. Ο φόβος της ανεργίας και της φτώχειας λειτουργεί ως αόρατος μηχανισμός πειθάρχησης: οι άνθρωποι μαθαίνουν να αποδέχονται την εξάντληση, την υποτίμηση και τον ανταγωνισμό ως φυσικές καταστάσεις.
Όμως δεν είναι μόνο αυτό που παραμένει ίδιο. Οι αγώνες, οι μάχες του ανθρώπου ενάντια στην εκμετάλλευση και την καταπίεση, για ζωή και ελευθερία, ανεξαρτήτως αν έχουν υποστεί απώλειες στη δυναμική και τη μαζικότητά τους, παραμένουν σταθερός ιστορικός παράγοντας, συνδέουν ιστορικά τους αγωνιζόμενους ανθρώπους, διαπερνούν σύνορα, απλώνονται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, κρατώντας ανοιχτό τον ορίζοντα της γενικευμένης ανατροπής.
ΟΙ ΚΑΠΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΟΤΕ
Οι καπνεργατικοί αγώνες προκλήθηκαν από τη φτώχεια, την ανεργία, τις χαμηλές αμοιβές και την προσπάθεια των καπνεμπόρων να αυξήσουν τα κέρδη τους εις βάρος των εργατών/-τριών. Στο Αγρίνιο, οι συνθήκες αυτές οδήγησαν στη μεγάλη απεργία του 1926, κατά την οποία οι καπνεργάτες και οι καπνεργάτριες αντιστάθηκαν στη βία και την εκμετάλλευση των αδελφών Παπαστράτου.
Η ανοικοδόμηση της περιουσίας των αδελφών Παπαστράτου πραγματοποιήθηκε με το ξεζούμισμα των καπνεργατών της εποχής. Σημαντική πηγή πλουτισμού ήταν τα δωδεκάωρα των γυναικών αλλά και των μικρών παιδιών, που πληρώνονταν περίπου το ένα τρίτο από τους άντρες. Οι γυναίκες και τα παιδιά πέρασαν απέναντι από την κόκκινη γραμμή της εκμετάλλευσης. Δεν ήταν τυχαίο λοιπόν που οι νεκροί της καπνεργατικής απεργίας ήταν γυναίκα και παιδί. Σημαντικό παράγοντα εκμετάλλευσης αποτέλεσε επίσης το γεγονός πως οι καπνεργάτες στην πλειοψηφία τους ήταν πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Αυτοί οι «άνθρωποι χωρίς χωριό», ανέστιοι και προλετάριοι, αποτέλεσαν εύφορο έδαφος για στυγνή εκμετάλλευση, ώστε να χτίσουν οι Παπαστραταίοι, τάχα με τη «συστηματικότητά» και την «ευφυΐα» τους, τη βιομηχανία τους και να εκτινάξουν τα κέρδη τους στα ύψη.
Αποκορύφωμα, λοιπόν, των γεγονότων αποτέλεσαν οι αιματηρές συγκρούσεις της 9ης Αυγούστου 1926 στο Αγρίνιο, όταν χωροφυλακή και στρατός επιτέθηκαν στους απεργούς, με αποτέλεσμα νεκρούς και τραυματίες. Πιο συγκεκριμένα θύματα ήταν η εγκυμονούσα μητέρα Βασιλική Γεωργαντζέλη και ο έφηβος Θεμιστοκλής Καραμιχάλης (ή Καρανικόλας), που δολοφονήθηκαν από τους χωροφύλακες καθώς και δεκάδες τραυματίες, ανάμεσα τους ο Δ. Τσαμπάς με ακρωτηριασμένο βραχίονα.
Οι αγώνες συνεχίστηκαν με νέες κινητοποιήσεις το 1929, όταν η οικονομική κρίση επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την κατάσταση των καπνεργατών, ενώ αντίστοιχοι αγώνες αναπτύχθηκαν και σε άλλα σημαντικά καπνεργατικά κέντρα της Ελλάδας, όπως η Θεσσαλονίκη, όπου οι απεργίες κορυφώθηκαν το 1936 με αιματηρές συγκρούσεις και σκληρή καταστολή.
ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΑΠΝΕΡΓΑΤΕΣ & ΟΙ ΚΟΙΝΟΙ ΑΓΩΝΕΣ
Ποιοι είναι όμως οι σημερινοί καπνεργάτες; Ποιοι αγώνες προσομοιάζουν με εκείνους των καπνεργατισσών;
Οι μετανάστες, ως σύγχρονοι ξεριζωμένοι και κολασμένοι, αποτελούν το πλέον φθηνό εργατικό δυναμικό προς εκμετάλλευση από τα αφεντικά. Θύματα πολέμων και εκτοπίσεων, όπως οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας.
Οι αγώνες των σύγχρονων μεταναστών παραμένουν αγώνες ζωής, αγώνες επιβίωσης. Είναι ατομικοί και μοριακοί, και όταν είναι συλλογικοί παραμένουν αόρατοι, κλεισμένοι μέσα στα καμπ των κέντρων κράτησης. Αποτελούν την εφεδρική στρατιά των ανέστιων, διαχρονικά το πιο μαύρο και το πιο υποτιμημένο κομμάτι της εργατικής τάξης.
Λίγο πιο πέρα, μα όχι τόσο μακριά, βρίσκονται οι ντόπιοι εργαζόμενοι που αντιμετωπίζουν τη σιωπηλή κανονικότητα της διαρκούς εκμετάλλευσης, της εντατικοποίησης και της διάλυσης των εργασιακών κεκτημένων. Η εργασία στη σύγχρονη παραγωγική διαδικασία αποτελεί έναν θεσμοθετημένο μισθωτό εκβιασμό, μια διαδικασία αλλοτρίωσης και αποξένωσης του ατόμου για το κέρδος των αφεντικών. Δίπλα λοιπόν στα εκατοντάδες «μεμονωμένα» εργατικά ατυχήματα στα κάτεργα της μισθωτής σκλαβιάς, βρίσκονται τα πολύνεκρα «ναυάγια» στην Πύλο, τη Χίο, τους Καλούς Λιμένες και αλλού.
Ντόπιες και μετανάστες μοιραζόμαστε κοινές μορφές καταπίεσης και εκμετάλλευσης μέσα στα γρανάζια του κράτους και του καπιταλισμού. Οι σύγχρονοι καπνεργάτες είναι όσοι και όσες πολεμούν για μια αξιοπρεπή ζωή, ενάντια σε αυτό το βίαιο και ψυχρό εκμεταλλευτικό σύστημα. Που βάζουν το συλλογικό πάνω από το ατομικό, που προτάσσουν την αλληλεγγύη και τους κοινούς αγώνες ενάντια στη θανατοπολιτική του κράτους και του κεφαλαίου. Όπως, για παράδειγμα, οι αγώνες για μισθούς, ωράρια και επισφάλεια, για την υπεράσπιση του κοινωνικού χαρακτήρα της υγείας, της εκπαίδευσης, των πανεπιστημίων, των μεταφορών κ.ά., που συντονίζονται έξω από τον γραφειοκρατικό συνδικαλισμό. Οι αγώνες για κοινωνική δικαιοσύνη, οι ανυπότακτες τοπικές κοινωνικές συγκρούσεις ενάντια στις περιφράξεις και την ερήμωση των δημόσιων χώρων, καθώς και στα αναπτυξιακά σχέδια του κεφαλαίου για «αξιοποίηση»-λεηλασία των πόλεων και της φύσης, οι απεργίες πείνας και οι διαρκείς παρεμβάσεις της κοινότητας των κατειλημμένων Προσφυγικών στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, οι αντιφασιστικοί αγώνες, η αντίσταση στο γκλοπ του μπάτσου, ο διαρκής πολιτικός και κοινωνικός αγώνας «από τα κάτω» και πόσα ακόμα, πιάνουν το ίδιο κόκκινο νήμα της ιστορίας που έπιασαν και οι καπνεργάτες.
Να εμπνευστούμε από τους αγώνες των καπνεργατριών, να επανοικειοποιηθούμε όψεις του παραγκωνισμένου παρελθόντος, με σκοπό να οπλίσουμε τη μνήμη και μέσα από τη σύνδεση των αγώνων να χαράξουμε τον δρόμο για μια αταξική κοινωνία ελευθερίας, ισότητας και αλληλεγγύης.
κατάληψη Αpertus
Ελεύθερος κοινωνικός χώρος στο Αγρίνιο
Καλυβίων 70
apertus.squat.gr
media:
1000010390.jpg
EEE_-_Α.JPG
πανο.jpg
1000010541.jpg
1000010387.jpg