Με αφορμή την αντιπαράθεση που έχει ανοίξει γύρω από το πρόγραμμα AntiNero και την αποτελεσματικότητά του στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, η συζήτηση περνά πλέον από το επίπεδο των κυβερνητικών ανακοινώσεων στην ανάγκη για μετρήσιμα και ανεξάρτητα στοιχεία. Η κριτική που διατυπώνεται από τους Τομείς Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας και Περιβάλλοντος & Ενέργειας της ΕΛ.Α.Σ. εστιάζει ακριβώς σε αυτό: κατά πόσο οι παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν αποδεικνύουν στην πράξη την επιχειρησιακή, περιβαλλοντική και οικονομική αποτελεσματικότητα του προγράμματος.
Κοινή ανακοίνωση των Τομέων Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας και Περιβάλλοντος & Ενέργειας της ΕΛ.Α.Σ.
AntiNero: Απάντηση στην ανακοίνωση του ΥΠΕΝ – Ανεξάρτητη αξιολόγηση αντί κυβερνητικής αυτοεπιβεβαίωσης
Με αφορμή την ανακοίνωση του ΥΠΕΝ «Το AntiNero κρίνεται από τα στοιχεία και τα αποτελέσματά του», οι δύο Τομείς της ΕΛ.Α.Σ. επισημαίνουν ότι ένα πρόγραμμα τέτοιας κλίμακας πρέπει πράγματι να κρίνεται από τα στοιχεία. Το Υπουργείο, όμως, παραθέτει κυρίως στοιχεία που πιστοποιούν την υλοποίηση φυσικού αντικειμένου, όχι αυτομάτως την επιχειρησιακή, περιβαλλοντική και οικονομική αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Ούτε η επιμέτρηση και παραλαβή των έργων ούτε η διαπίστωση εφαρμογής καλών πρακτικών σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις στο Περιαστικό Δάσος Θεσσαλονίκης το 2025 υποκαθιστούν μια συνολική ανεξάρτητη αξιολόγηση με δημοσιευμένη μεθοδολογία, δείκτες και συγκριτικά δεδομένα.
Η ενεργός διαχείριση των δασών και της καύσιμης ύλης είναι αναγκαίο μέτρο πρόληψης. Το AntiNero, επομένως, δεν πρέπει ούτε να απαξιώνεται συλλήβδην ούτε να μετατρέπεται σε κυβερνητικό επικοινωνιακό τρόπαιο. Η έκθεση του ΟΟΣΑ του 2024 το καταγράφει ως σημαντική πρωτοβουλία ενίσχυσης της πρόληψης, αλλά παράλληλα εντοπίζει την απουσία συνεκτικών κύκλων παρακολούθησης και αξιολόγησης των πολιτικών για τις δασικές πυρκαγιές. Αναγνωρίζει, δηλαδή, την σωστή κατεύθυνση, όχι την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα του προγράμματος.
Παρά ταύτα, το ΥΠΕΝ παρουσιάζει ως «σαφές» το συμπέρασμα για την αντιπυρική περίοδο του 2026 πριν αυτή ολοκληρωθεί. Επικαλείται τη συμβολή των έργων στη Δυτική Αττική και στη Σίβηρη Χαλκιδικής, χωρίς να δημοσιοποιεί τα δεδομένα και τη μεθοδολογία της εκτίμησής του. Η εκδήλωση πυρκαγιών σε περιοχές όπου είχαν γίνει παρεμβάσεις δεν αποδεικνύει ούτε την αποτυχία ούτε την επιτυχία του προγράμματος. Πρέπει να διερευνηθεί εάν τα έργα αξιοποιήθηκαν επιχειρησιακά, περιόρισαν την ένταση και την εξάπλωση της φωτιάς ή διευκόλυναν την ασφαλή επέμβαση των δυνάμεων – ιδίως στο Πόρτο Γερμενό, λόγω της σοβαρότητας των συνεπειών.
Σοβαρό ζήτημα αποτελεί και η δημοσιονομική διόρθωση ύψους 29,94 εκατ. ευρώ για μέρος των συμβάσεων του AntiNero II. Σύμφωνα με το ίδιο το ΥΠΕΝ, επιβλήθηκε κατόπιν ευρήματος της Ε-πιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου περί τεχνητής κατάτμησης συμβάσεων της περιόδου 2022–2023. Η απόφαση έχει προσβληθεί ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η εκτέλεσή της έχει ανα-σταλεί και η δικαστική κρίση εκκρεμεί. Χωρίς να προδικάζεται η έκβασή της, το ύψος της διόρθωσης επιβάλλει πλήρη διαφάνεια και εγείρει εύλογα ερωτήματα ως προς τη χρηστή διαχείριση των δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων.
Οι Τομείς Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας και Περιβάλλοντος & Ενέργειας της ΕΛ.Α.Σ. ζητούν:
• Ανεξάρτητη αξιολόγηση του συνόλου του προγράμματος από διεπιστημονική επιτροπή εμπειρογνωμόνων, με τη συμμετοχή πανεπιστημίων και ερευνητικών φορέων και χωρίς την εποπτεία των φορέων υλοποίησης.
• Δημοσιοποίηση των μελετών, των γεωχωρικών δεδομένων των παρεμβάσεων AntiNero και των μη διαβαθμισμένων επιχειρησιακών εκτιμήσεων, ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν να ελεγχθούν και να επαληθευτούν.
• Προκαθορισμένους δείκτες επιχειρησιακής, οικολογικής και οικονομικής αποτελεσματικότητας, όπως η επίδραση στην ένταση και στην ταχύτητα εξάπλωσης των πυρ-καγιών, ο περιορισμός της καμένης έκτασης, η επιχειρησιακή χρησιμότητα και η σχέση κόστους–οφέλους.
• Αξιολόγηση της αξιοποίησης των παρεμβάσεων πρόληψης από το Πυροσβεστικό Σώμα και τη Δασική Υπηρεσία, και αποτίμηση της συμβολής τους κατά την αντιμετώπιση πραγματικών συμβάντων.
• Αποσαφήνιση του καθεστώτος περιβαλλοντικής αξιολόγησης, με δημόσια τεκμηρίωση του τρόπου εξέτασης των συνολικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός προγράμματος εθνικής κλίμακας.
Η πρόληψη είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να αξιολογείται αποκλειστικά από εκείνους που σχεδιάζουν, χρηματοδοτούν και υλοποιούν το πρόγραμμα. Χωρίς ανεξάρτητη αξιολόγηση και μετρήσιμα αποτελέσματα, ο ισχυρισμός ότι «το AntiNero δουλεύει» παραμένει κυβερνητικό αφήγη-μα και όχι επιστημονικά τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
Διαβάστε περισσότερα