Πολλοί αναλυτές βλέπουν στη Συμφωνία της Μέκκας το πρόπλασμα ενός «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Κατά τη γνώμη μου μια τέτοια εκτίμηση είναι εξαιρετικά πρόωρη. Η πολιτική βαρύτητα της συμφωνίας είναι αναμφισβήτητη, αλλά απέχει πολύ από τη συγκρότηση μιας πραγματικής συμμαχίας συλλογικής άμυνας. Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν έχουν διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες και κυρίως δεν γνωρίζουμε ακόμη μέχρι ποιο σημείο είναι διατεθειμένη η καθεμία να αναλάβει στρατιωτικό κόστος για την ασφάλεια των άλλων.
Η Συμφωνία της Μέκκας πρέπει πρωτίστως να διαβαστεί μέσα από την κρίση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία έχει βρεθεί αντιμέτωπη με επιθέσεις εναντίον στρατηγικών και ενεργειακών στόχων, από εγκαταστάσεις της Aramco έως υποδομές στην Τζιζάν και στο Γιανμπού. Η ιρανική απειλή και οι Χούθι έχουν καταστήσει σαφές στο Ριάντ ότι η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας δεν αρκεί πλέον από μόνη της.
Σε αυτή τη νέα εξίσωση το Πακιστάν αποκτά ξεχωριστή βαρύτητα. Πρόκειται για τη μοναδική πυρηνική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισλαμαμπάντ προσφέρει αυτομάτως μια πυρηνική ομπρέλα στη Σαουδική Αραβία. Τίποτε από όσα έχουν γίνει γνωστά για τη συμφωνία δεν δικαιολογεί ένα τέτοιο συμπέρασμα. Η παρουσία ωστόσο μιας πυρηνικής δύναμης σε ένα σχήμα συλλογικής αποτροπής προσδίδει αναπόφευκτα διαφορετικό στρατηγικό βάρος.
Ο πιο ενδιαφέρων παίκτης είναι εντούτοις η Τουρκία. Μέσω της Μέκκας η Άγκυρα εντάσσεται σε μια υπό διαμόρφωση αρχιτεκτονική ασφαλείας που εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Κόλπο και, μέσω του Πακιστάν, προς τη Νότια Ασία και τον Ινδικό Ωκεανό. Δεν εγκαταλείπει το ΝΑΤΟ. Αντιθέτως, επιχειρεί να προσθέσει στο δυτικό της έρεισμα ένα δεύτερο δίκτυο περιφερειακής ισχύος.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο τουρκικό κέρδος. Η αμυντική βιομηχανία έχει εξελιχθεί σε ένα από τα αποτελεσματικότερα εργαλεία της εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας. Η νέα συνεργασία δημιουργεί δυνητικά έναν εξαιρετικά ενδιαφέροντα συνδυασμό: τουρκική αμυντική τεχνολογία, σαουδαραβικά κεφάλαια και πακιστανική στρατιωτικοβιομηχανική ισχύ. Εφόσον το σχήμα αποκτήσει βάθος, η Τουρκία μπορεί να επωφεληθεί από κοινά εξοπλιστικά προγράμματα και συμπαραγωγές μετατρέποντας την οικονομική και αμυντική συνεργασία σε γεωπολιτική επιρροή.
Η συμφωνία δεν στρέφεται επισήμως εναντίον του Ιράν. Ούτε η Άγκυρα ούτε το Ισλαμαμπάντ έχουν συμφέρον από μια μετωπική σύγκρουση με την Τεχεράνη. Ακριβώς γι’ αυτό η Μέκκα δεν μπορεί εύκολα να ερμηνευτεί ως ένας σουνιτικός αντι-ιρανικός άξονας. Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της απέναντι στο Ιράν χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις της μαζί του και ταυτόχρονα να αποκτήσει μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος έναντι του Ισραήλ.
Οπως επισημαίνει το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS), ένα από τα σημαντικότερα διεθνή κέντρα ανάλυσης θεμάτων άμυνας και ασφάλειας, η πραγματική σημασία του νέου σχήματος θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον η πολιτική διακήρυξη μπορεί να μετατραπεί σε λειτουργική στρατιωτική συνεργασία.
Θα πολεμούσε άραγε η Τουρκία το Ιράν για τη Σαουδική Αραβία; Θα εμπλεκόταν το Πακιστάν σε έναν πόλεμο εναντίον των Χούθι; Και πόσο μακριά θα έφτανε το Ριάντ εάν μια κρίση αφορούσε πρωτίστως τουρκικά συμφέροντα; Προς το παρόν οι απαντήσεις μόνο αυτονόητες δεν είναι.
Ενα πράγμα ωστόσο είναι ήδη σαφές – και στην Αθήνα θα πρέπει να το λάβουν σοβαρά υπόψη. Η Τουρκία εξασφάλισε μια θέση στο τραπέζι όπου επιχειρείται να σχεδιαστεί η επόμενη αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Και αυτό, ανεξάρτητα από τη μελλοντική αντοχή της Συμφωνίας της Μέκκας, αποτελεί σημαντική επιτυχία για την Άγκυρα. Της προσφέρει πρόσβαση στον Κόλπο, νέες δυνατότητες για την αμυντική της βιομηχανία και κυρίως ακόμη έναν μηχανισμό προβολής ισχύος πέρα από τα παραδοσιακά γεωγραφικά της όρια.
Το εάν αυτή η επιτυχία θα μετατραπεί σε μόνιμη στρατηγική αναβάθμιση είναι ένα εντελώς διαφορετικό ερώτημα. Θα απαντηθεί στην πρώτη σοβαρή κρίση, όταν οι τρεις χώρες θα κληθούν να αποδείξουν εάν πίσω από τη διακήρυξη της Μέκκας υπάρχει πράγματι κοινή στρατηγική βούληση.
*Διεθνολόγος
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr