Το Neom, το φουτουριστικό κατασκευαστικό mega-project της Σαουδικής Αραβίας, έχει ουσιαστικά σταματήσει, καθώς το τεράστιο κόστος της σχεδιαζόμενης πόλης προσέκρουσε, στην σκληρή πραγματικότητα των οικονομικών δεδομένων.
Τις λεπτομέρειες της αιματηρής και δαπανηρής ματαίωσης της ανοικοδόμησης της σύγχρονης Βαβυλώνας, αναλύει σε ρεπορτάζ της η Wall Street Journal. Αποκαλύπτοντας ότι αφού δαπάνησε περισσότερα από 50 δισ. δολάρια για το επιστημονικής φαντασίας «όραμα», του διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν —ένα χιονοδρομικό θέρετρο σε άνυδρη ορεινή περιοχή, μια πλωτή επιχειρηματική συνοικία και το The Line, το κεντρικό έργο του Neom που προβλεπόταν να αποτελείται από δύο ουρανοξύστες ύψους αντίστοιχου με το Empire State Building και μήκους 106 μιλίων (περίπου 171 χιλιομέτρων)—, το βασίλειο αναγκάζεται τώρα να δαπανά πολλά επιπλέον δισεκατομμύρια δολάρια για τον τερματισμό συμβάσεων, αφήνοντας στην έρημο γιγάντιες ημιτελείς κατασκευές να σκεπάζονται από την άμμο.
Πίσω από την αλλαγή πορείας βρίσκεται κυρίως η τεράστια απόσταση ανάμεσα στις αρχικές φιλοδοξίες και στο πραγματικό κόστος υλοποίησής τους. Η Neom σχεδιάστηκε ως η «βιτρίνα» του Vision 2030 και της προσπάθειας του βασιλείου να μειώσει την εξάρτησή του από το πετρέλαιο. Στην πράξη, όμως, αρκετά από τα πιο εντυπωσιακά σχέδιά της, αποδείχθηκαν εξαιρετικά δύσκολα και ακριβά.
The Line: Από την πόλη των 170 χιλιομέτρων, σε μια τεράστια τάφρο
Το πιο αναγνωρίσιμο κομμάτι της Neom ήταν το The Line. Το σχέδιο προέβλεπε μια γραμμική πόλη μήκους περίπου 170 χιλιομέτρων, ανάμεσα σε δύο παράλληλες κατασκευές ύψους περίπου 500 μέτρων.
Χωρίς συμβατικούς δρόμους και αυτοκίνητα, με υπερσύγχρονες μεταφορές, και με εκτεταμένη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, το The Line παρουσιάστηκε ως μια διαφορετική πρόταση, για τις πόλεις του μέλλοντος.
Μέχρι τις αρχές του 2025, είχαν ήδη δαπανηθεί δισεκατομμύρια για τις απαραίτητες εκσκαφές, και τα συνεργεία ετοιμάζονταν για την κατασκευή του πρώτου τμήματος καθ’ ύψος. Μέχρι το φθινόπωρο, ωστόσο, η εικόνα είχε αλλάξει και οι εργασίες είχαν σχεδόν σταματήσει.
Στην έρημο έχει μείνει μια τάφρος μήκους περίπου 140 χιλιομέτρων, η οποία προοριζόταν για το σύστημα ταχείας συγκοινωνίας της πόλης, και πλέον γεμίζει σταδιακά με άμμο. Την ίδια στιγμή, εγκαταστάσεις που είχαν δημιουργηθεί για τους χιλιάδες εργαζομένους, έχουν αδειάσει σε μεγάλο βαθμό, μοιάζοντας πλέον, σύμφωνα με πρώην στελέχη του έργου, με μικρές «πόλεις-φαντάσματα».
Ο λογαριασμός που έφτανε τα 8,8 τρισ. δολάρια
Η κλίμακα του κόστους εξηγεί σε μεγάλο βαθμό, γιατί το Ριάντ αναγκάστηκε να επανεξετάσει το σχέδιο.
Εσωτερικά έγγραφα ανέφεραν ως συνολικό κόστος της πλήρους ανάπτυξης της Neom έως το 2080, τα 8,8 τρισ. δολάρια. Πρόκειται για ποσό μεγαλύτερο, κατά περισσότερες από 25 φορές, από τον ετήσιο κρατικό προϋπολογισμό της Σαουδικής Αραβίας.
Ακόμη και μόνο η πρώτη φάση, με ορίζοντα το 2035, εκτιμάτο ότι θα απαιτούσε περίπου 370 δισ. δολάρια.
Μάλιστα, εσωτερικός έλεγχος είχε εντοπίσει ενδείξεις «δόλιου εξωραϊσμού» των οικονομικών στοιχείων από ορισμένα διοικητικά στελέχη. Η Neom έχει αμφισβητήσει την παρουσίαση των συγκεκριμένων στοιχείων, επισημαίνοντας ότι οι αλλαγές σε προϋπολογισμούς και χρονοδιαγράμματα, αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο σε έργα τόσο μεγάλης κλίμακας.
«Φρένο» και στο χιονοδρομικό κέντρο των 38 δισ.
Οι περικοπές δεν σταμάτησαν στο The Line. Σημαντικές ανατροπές καταγράφονται και στην Trojena, το ορεινό θέρετρο που σχεδιάστηκε με προϋπολογισμό 38 δισ. δολαρίων και [πυ θα περιλάμβανε το πρώτο υπαίθριο χιονοδρομικό κέντρο στον Περσικό Κόλπο.
Το σχέδιο προέβλεπε ακόμη και τη μεταφορά αφαλατωμένου νερού στα βουνά, ώστε να δημιουργηθεί τεχνητή λίμνη μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων και να παράγεται τεχνητό χιόνι.
Τον Μάρτιο ακυρώθηκαν, δύο μεγάλα κατασκευαστικά συμβόλαια. Η ιταλική Webuild ανακοίνωσε την ακύρωση σύμβασης ύψους 5 δισ. δολαρίων για την κατασκευή φράγματος, το οποίο είχε ήδη ολοκληρωθεί περίπου κατά 30%. Σταμάτησε επίσης, σύμβαση που αφορούσε την προμήθεια χάλυβα.
Έτσι, στα βουνά κοντά στα σύνορα με την Ιορδανία, έχουν μείνει ημιτελείς κατασκευές από μέταλλο και σκυρόδεμα. Ενδεικτικό των οικονομικών δυσκολιών είναι το ότι, σύμφωνα με έγγραφα της Neom, ο προϋπολογισμός της Trojena είχε διπλασιαστεί μέσα σε μόλις δύο χρόνια.
Sindalah: Εγκαίνια με σταρ, και μετά… λουκέτο
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η πορεία της Sindalah, του πολυτελούς νησιωτικού resort που προοριζόταν να αποτελέσει έναν από τους πρώτους ολοκληρωμένους προορισμούς της Neom.
Τον Οκτώβριο του 2024 πραγματοποιήθηκαν λαμπερά εγκαίνια με προσκεκλημένους όπως ο Γουίλ Σμιθ και η Αλίσια Κις. Λίγους μήνες αργότερα, όμως, το project των περίπου 4 δισ. δολαρίων μπήκε στον πάγο.
Η προσπάθεια να ολοκληρωθούν γρήγορα οι εγκαταστάσεις είχε αφήσει πίσω σημαντικά προβλήματα σε ξενοδοχεία, για την αποκατάσταση των οποίων θα απαιτούνταν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.
Η λειτουργία περιορίστηκε, εξοπλισμός πολυτελών εστιατορίων κατέληξε σε αποθήκες και, σύμφωνα με πρώην εργαζόμενο, περισσότερα από 20 κιλά χαβιάρι μπελούγκα κατέληξαν στα σκουπίδια.
Πλέον πληρώνει, ακόμη και για να σταματήσει τα έργα
Η αλλαγή σχεδιασμού δημιουργεί έναν δεύτερο, εξίσου μεγάλο λογαριασμό για τη Σαουδική Αραβία.
Πέρα από τα, περισσότερα από 50, δισ. δολάρια που έχουν ήδη καταβληθεί για τη Neom, πρέπει να εξοφληθούν εργασίες που έχουν πραγματοποιηθεί, και να καλυφθούν αποζημιώσεις, για συμβάσεις που τερματίζονται πρόωρα.
Την ίδια ώρα, το Public Investment Fund (PIF), ο κρατικός επενδυτικός κολοσσός με περιουσιακά στοιχεία περίπου 1 τρισ. Δολαρίων, που βρίσκεται –ως επί το πλείστον– πίσω από το Vision 2030, έχει περιορίσει δαπάνες και προσλήψεις σε ορισμένους τομείς, αναζητώντας παράλληλα νέα κεφάλαια.
Η σαουδαραβική κυβέρνηση, πάντως, παρουσιάζει τις αλλαγές ως προσαρμογή των προτεραιοτήτων, και όχι ως εγκατάλειψη του Vision 2030. Ο υπουργός Οικονομικών Μοχάμεντ αλ Τζαντάαν έχει ξεκαθαρίσει ότι, εφόσον ένα έργο χρειάζεται αλλαγή, αναβολή ή ακόμη και ακύρωση, η κυβέρνηση είναι έτοιμη να τα πράξει «χωρίς δισταγμό».
Η Neom υποχωρεί, το Vision 2030 συνεχίζεται
Το γεγονός ότι τα μεγαλύτερα σχέδια της Neom περιορίζονται, δεν σημαρύπανσίνει ότι η Σαουδική Αραβία εγκαταλείπει την προσπάθεια αλλαγής του οικονομικού της μοντέλου.
Ο εγχώριος τουρισμός και η ψυχαγωγία έχουν αναπτυχθεί, κινηματογράφοι και θεματικά πάρκα έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ το νέο μετρό του Ριάντ έχει ήδη σημαντική επιβατική κίνηση. Παράλληλα, εκατομμύρια γυναίκες έχουν ενταχθεί στην αγορά εργασίας, και οι δραστηριότητες εκτός πετρελαίου, αντιστοιχούν πλέον σε περισσότερο από το μισό ΑΕΠ.
Υπάρχουν, όμως, και δύο μεγάλα ορόσημα που δεν αφήνουν πολλά περιθώρια καθυστερήσεων: η Expo 2030 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2034. Οι υποδομές που απαιτούνται γι’ αυτές τις διοργανώσεις, αναμένεται να κοστίσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Το Ριάντ, επομένως, βρίσκεται μπροστά σε μια πραγματικότητα, διαφορετική από εκείνη των πρώτων χρόνων του Vision 2030. Δεν σταματά τις επενδύσεις, καλείται όμως να αποφασίσει ποια από τα φαραωνικά σχέδιά του μπορούν πράγματι να χρηματοδοτηθούν, και ποια πρέπει να περιοριστούν.
Η Neom ήταν ίσως η πιο ακραία έκφραση των φιλοδοξιών του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν: μια προσπάθεια να δημιουργηθεί στην έρημο ένα παγκόσμιο σύμβολο μιας νέας, τεχνολογικά προηγμένης, Σαουδικής Αραβίας.
Σήμερα όμως, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Η πόλη των 170 χιλιομέτρων έχει περιοριστεί δραστικά, τεράστιες τάφροι παραμένουν στην έρημο, και projects δισεκατομμυρίων έχουν παγώσει ή επανασχεδιάζονται.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι το εάν η Neom θα γίνει όπως παρουσιάστηκε αρχικά. Αλλά το ποια μέρη του αρχικού σχεδίου θα επιβιώσουν. Και το τι θα συμβεί με τα, περισσότερα από 50 δισ., δολάρια που έχουν ήδη επενδυθεί σε ένα από τα ακριβότερα και πιο φιλόδοξα κατασκευαστικά εγχειρήματα του κόσμου.
Διαβάστε περισσότερα