Θυμάστε εκείνο το παλιό παιχνίδι που παίζαμε παιδιά; «Αν ο τάδε ήταν αντικείμενο, τι θα ήταν;». Ε λοιπόν, δεν νομίζω ότι υπάρχει αμφιβολία πως εάν ο Λεονάρδο Παδούρα ήταν πόλη θα ήταν η Αβάνα. Και πως ό,τι ήταν ούτως ή άλλως εμφανές στα προηγούμενα βιβλία του με ήρωα τον Μάριο Κόντε, τώρα επισφραγίζεται με την άρτι εκδοθείσα στα ελληνικά από τον «Καστανιώτη», «Αβάνα». Το βιβλίο του είναι αυτός, είναι η αυτοβιογραφία του και ταυτόχρονα η «αυτοβιογραφία» αυτής της πολύπαθης πρωτεύουσας. «Αυτό το βιβλίο, δοσμένο σαν μια ιδιότυπη, παράλληλη αυτοβιογραφία του ίδιου του συγγραφέα, αποτελεί μια μοναδική περιήγηση στις γειτονιές της κουβανικής πρωτεύουσας, από τη Μαντίγια μέχρι τη Ράμπα.
Οι ιστορίες που περιλαμβάνονται εδώ πλαισιώνονται, αντιστοίχως, με σχετικά αποσπάσματα μυθιστορημάτων του Παδούρα. Επίσης, στο δεύτερο μέρος, συγκεντρώνονται κείμενα για τις πλέον άγνωστες και εκπληκτικές πλευρές πολλών περιοχών της Αβάνας, καθώς και για την πορεία ενός εμβληματικού ήρωα: δεν είναι καθόλου δύσκολο να δούμε τα προπλάσματα των υποθέσεων του Μάριο Κόντε», επισημαίνεται στο οπισθόφυλλο. Ενώ και στον πρόλογό του ο μεταφραστής και κατ’ εξοχήν μελετητής της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας Κώστας Αθανασίου παρατηρεί ότι τα δέκα βιβλία που έχει εκδώσει ο δαιμονικά ταλαντούχος Κουβανός με ήρωα τον αντισυμβατικό επιθεωρητή του είναι δέκα ιστορίες που αποτυπώνουν την εξέλιξη της πόλης, τις μεταμορφώσεις της κουβανικής κοινωνίας, αλλά και τις αλλαγές του ίδιου του πρωταγωνιστή τους, του πρώην αστυνομικού Μάριο Κόντε. Δέκα περιπλανήσεις στη σύγχρονη Κούβα: «σε τούτη τη χώρα που παρηγοριέται για τις απογοητεύσεις της τροφοδοτώντας τη λήθη». Εκεί λοιπόν που χάνονται τα σύνορα μεταξύ της πόλης και του συγγραφέα που, γεννημένος στην Αβάνα το ΄55, δεν την εγκατέλειψε ποτέ, παρά τις δυσκολίες που του επιφύλασσε η σχέση τους, εκεί το βιβλίο του μάς ζητά να αφεθούμε στην εξιστόρηση. Η Αβάνα του Παδούρα βρίσκεται σήμερα βέβαια σε μια κόψη: ανάμεσα στη φτώχεια και στην απειλή μιας βίαιης εμπορευματοποίησης, ανάμεσα στη διατήρηση μιας μοναδικής ταυτότητας και στον κίνδυνο να μετατραπεί σε «Disneyland των Τροπικών». Και ο συγγραφέας, που έμαθε να παρατηρεί την πόλη του όχι μόνο από το ύψος του πεζού αλλά και από το παράθυρο ενός λεωφορείου, αναζητώντας όσα κρύβονται κάτω από τα στρώματα της λήθης και της εγκατάλειψης, ξέρει πως αυτό που διακυβεύεται είναι η ψυχή της. Την εποχή του αυστηρότερου εδώ και δεκαετίες αμερικανικού εμπάργκο ενάντια στη χώρα του, συναντήσαμε τον Παδούρα στο Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων και χάρη στη μεταφραστική διαμεσολάβηση του Αθανασίου, συνομιλήσαμε για την Κούβα που αλλάζει και για εκείνες τις ανθρώπινες σχέσεις που ίσως είναι το ύστατο καταφύγιο όταν κινδυνεύεις να χάσεις την πόλη ή την ψυχή σου…
ΛΕΟΝΑΡΔΟ ΠΑΔΟΥΡΑ, Αβάνα | Καστανιώτης
Κύριε Παδούρα, γράφετε για την Αβάνα, μια πόλη που ακόμα αγαπάτε ή που αγαπούσατε κάποτε πολύ;
Πιστεύω ότι το βιβλίο κάνει μια διαδρομή από τη νοσταλγία μέχρι την αλλοτρίωση. Είναι η πορεία μιας πολύ προσωπικής σχέσης με την πόλη. Γιατί ως πολίτης που ζω σε αυτή την πόλη, μπορώ να έχω μια πολύ φυσιολογική σχέση μαζί της. Όταν όμως κάποιος αρχίζει να γράφει γι’ αυτή την πόλη είτε ως δημοσιογράφος είτε ως συγγραφέας, τότε το κάνει με μια πολύ διαφορετική οπτική γι’ αυτόν τον χώρο. Υπάρχει ένα μυθιστόρημα με πρωταγωνιστή τον Μάριο Κόντε στο οποίο εκείνος διασχίζει την Αβάνα μ’ ένα λεωφορείο. Και μέσα από το λεωφορείο κοιτάζει τους δεύτερους ορόφους των κτιρίων. Βλέπει μια πόλη που συνήθως από το ύψος του πεζού δεν τη βλέπει. Βλέπει πράγματα που δεν τα βλέπει συνήθως είτε λόγω του ύψους είτε λόγω της εγκατάλειψης και της λήθης που τα καλύπτει. Πιστεύω πως μια παρόμοια διαδικασία κάνει ένας συγγραφέας σε σχέση με την πόλη. Προσπαθεί να δει τι βρίσκεται κάτω από στρώματα λήθης ή στρώματα εγκατάλειψης. Και αυτό δημιουργεί μια κατάσταση πολύ πιο περίπλοκη και μερικές φορές πολύ οδυνηρή. Υπάρχει ένα παλιό τραγούδι που λέει ότι υπάρχουν αγάπες που σκοτώνουν αλλά ακόμα και τότε, δεν τις εγκαταλείπουμε.
Ανασυνθέτετε τη μνήμη μιας πόλης που έτσι κι αλλιώς πρωταγωνιστεί στο έργο σας, αφήνοντας την πολιτική σκέψη να υποφώσκει. Σήμερα που πιο ασφυκτικές πιέσεις από ποτέ τα τελευταία χρόνια επιδιώκουν την αλλαγή και υποταγή της Κούβας, φοβάστε ότι θα χαθεί η ταυτότητα που διαφυλάσσετε;
Στα μυθιστορήματά μου πάντα η πόλη έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Σ’ αυτό το βιβλίο προφανώς είναι ο απόλυτος πρωταγωνιστής. Προσπάθησα λοιπόν να περιγράψω κάποιες πιθανές μορφές της πόλης από την Ιστορία μέχρι το παρόν της. Ξέρουμε ότι οι πόλεις είναι ζωντανοί οργανισμοί που εξελίσσονται και αλλάζουν. Η εξέλιξη μιας πόλης, οι αλλαγές της δεν είναι πάντα ικανοποιητικές. Μερικές φορές είναι μάλιστα επώδυνες. Στην Αβάνα έχουν συσσωρευθεί πολλά χρόνια εγκατάλειψης και αφροντισιάς. Κι αυτή η διαδικασία τα τελευταία 4-5 χρόνια έχει επιταχυνθεί. Αν διασχίσεις την Αβάνα αυτόν τον καιρό, βλέπεις μια πόλη σκοτεινή, βρόμικη, σχεδόν εγκαταλελειμμένη. Και το χειρότερο δεν είναι τα κτίρια, γιατί κι έξω από αυτά οι κάτοικοι της πόλης είναι επίσης αφημένοι και βρόμικοι. Για τους ανθρώπους που συμβιώνουν σ’ έναν χώρο υπάρχουν επίσης κάποιοι κανόνες ευγένειας σ’ αυτή τους τη συνύπαρξη. Όμως ακόμα και σ’ αυτό το πεδίο υπάρχει επιδείνωση. Βρισκόμαστε σε μια κόψη του ξυραφιού και θα δούμε προς τα πού θα πάει το εκκρεμές. Θα δούμε αν όλα θα μείνουν χωρίς ν’ αλλάξει τίποτα ή αν θα αλλάξουν πάρα πολλά πράγματα. Παίζεται ακόμα η μοίρα της χώρας. Και σ’ αυτό το πλαίσιο το ίδιο ισχύει και για τους αστικούς χώρους της. Εδώ στην Κρήτη, τις προάλλες, μου έκανε η Λουσία (σ.σ.: η σύζυγός του) ένα σχόλιο. «Έχεις δει ότι εδώ δεν υπάρχουν γιγαντοδιαφημίσεις στους τοίχους;». Στη Λατινική Αμερική υπάρχουν πόλεις όπου κάθε σπιθαμή στους τοίχους καλύπτεται από διαφημίσεις και η πόλη μοιάζει σαν μολυσμένη απ’ αυτό το φαινόμενο. Καλώς ή κακώς, η Αβάνα είχε σωθεί απ’ αυτό μέχρι τώρα. Αλλά δεν αποκλείεται σε λίγο καιρό να συμβεί και σ’ εκείνη.
Oψεις της σύγχρονης Αβάνας και της κουβανέζικης κοινωνίας όπως αποτυπώνονται στο βιβλίο του Παδούρα αλλά και στις φωτογραφίες που συνοδεύουν την αφήγηση
Αυτό ήθελα να πω. Φοβάμαι ότι το παρόν της Αβάνας είναι μεταξύ εγκατάλειψης και ενός άμεσου μέλλοντος που θα καταπλεύσουν πολυεθνικές…
Αυτή η διαδικασία είναι ανοιχτή. Η ταχύτητα ή η επιθετικότητα με την οποία θα συμβεί αυτό είναι ζήτημα του μέλλοντος. Η Αβάνα μέσα στη φτώχεια της έχει διατηρήσει την ταυτότητά της. Και είναι η ταυτότητα μιας πόλης που κάποτε είχε υπάρξει πλούσια. Πρέπει να δούμε αν το μέλλον της θα είναι μια Disneyland των Τροπικών ή αν θα επικρατήσει αρκετή νοημοσύνη ώστε να γίνει προσπάθεια να σωθεί ό,τι μπορεί να σωθεί. Πιστεύω ότι εδώ στην Ευρώπη, ειδικά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, πήρατε το μάθημα ότι μια στρατιωτική επέμβαση μπορεί να αλλάξει τελείως την εικόνα μιας πόλης.
Το ίδιο όμως μπορεί να συμβεί και με μια διαδικασία οικονομική και πολιτική. Η Αβάνα του μέλλοντος παραμένει ένα ερωτηματικό. Μακάρι να την περιμένει ένα καλύτερο μέλλον.
Δεν είναι μόνον η πολιτική και οικονομική ασφυξία που υφίσταται μια πόλη σαν την Αβάνα με το εμπάργκο. Υπάρχουν πόλεις που αλλάζουν φυσιογνωμία με το gentrification, την εισβολή της αγοράς.. Μπορεί μια πόλη να επιβιώσει όταν αρχίζει να χάνει την ταυτότητά της και τη μνήμη της, όταν ομογενοποιείται;
Η οικονομία αποφασίζει τα πάντα σε όλες τις κοινωνίες κι αυτό μπορεί να είναι το πρώτο μάθημα του μαρξισμού αλλά ταυτόχρονα είναι και το πρώτο μάθημα της πραγματικότητας.
Πολλές πόλεις στην Ευρώπη υφίστανται μια εισβολή τουριστών, εισβολή σήμερα μεγαλύτερη από ποτέ ιστορικά. Και βλέπουμε πως ο τουρισμός μεταμορφώνει αλλά και ταυτόχρονα παραμορφώνει τις πόλεις. Το ίδιο κάνει και στους πολίτες που ζουν σε αυτές τις πόλεις. Έχω εμπειρία, για παράδειγμα, από την κοινωνία μιας πόλης όπως η Σεβίλη στην Ισπανία. Το κέντρο της Σεβίλης είναι το σημείο όπου τρως το χειρότερο φαγητό σ’ όλη την Ισπανία. Καθώς η πλειονότητα των ανθρώπων που περνάνε από εκεί είναι τουρίστες που περιηγούνται για μία και μόνη φορά, οι εστιάτορες τους δίνουν το χειρότερο που διαθέτουν. Κι αυτό είναι λογικό και ταυτόχρονα πολύ οδυνηρό. Θα ξαναπώ λοιπόν ότι το τι θα γίνει μελλοντικά στην Αβάνα είναι ένα ερώτημα αλλά και ότι ο σύγχρονος τουρισμός είναι μια βιομηχανία την οποία δεν μπορείς να εγκαταλείψεις. Αλλά και παρ’ όλα όσα λένε, μια τουριστική βιομηχανία που δεν μολύνει τις πόλεις, δεν υφίσταται – είναι ψέμα. Η τουριστική βιομηχανία μολύνει και καταστρέφει και την πόλη αλλά και τους κατοίκους της.
Πηγαίνω στην τελευταία ασφυκτική πίεση από την κυβέρνηση Τραμπ στην Κούβα, για την οποία τα media διεθνώς μιλούν ελάχιστα. Είναι η όψη μιας επίθεσης με νέα χαρακτηριστικά που δέχεται η Κούβα;
Οι σχέσεις μεταξύ της Κούβας και των ΗΠΑ ήταν πάντα πολύ δραματικές. Από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα έτσι ήταν πάντα. Για παράδειγμα, η απελευθέρωση της Κούβας έγινε παράλληλα με μια επέμβαση των ΗΠΑ. Κι αυτή η επέμβαση ανάγκασε το κράτος της Κούβας να γεννηθεί κάτω από τους περιορισμούς που επέβαλαν οι ΗΠΑ. Για 30 χρόνια το Σύνταγμα της Κούβας προέβλεπε μια ρύθμιση που επέτρεπε στις ΗΠΑ να παρέμβουν οποιαδήποτε στιγμή έκριναν οι ίδιες ότι είναι απαραίτητο. Μετά την επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο άρχισε η πολιτική του εμπάργκο που υιοθετήθηκε από τον πρόεδρο Κένεντι το 1962. Κι όλα αυτά τα χρόνια υπάρχει το εμπάργκο, αν και κάποιες φορές γίνεται ασφυκτικότερο. Τη δεκαετία του 1990 οι ΗΠΑ ψήφισαν δύο νόμους, τον Νόμο Torricelli και τον Helms-Burton, που κωδικοποιούσαν και διεθνοποιούσαν το εμπάργκο.
Υπήρξε και μια περίοδος την εποχή της διακυβέρνησης του Ομπάμα που ο κόσμος ανάσανε. Τότε άνθησε μια ελπίδα, ίσως όχι βάσιμη, ότι μια νέα Κυβέρνηση των Δημοκρατικών θα μπορούσε ακόμα και να καταργήσει το εμπάργκο. Όμως η άνοδος του Τραμπ στην αμερικανική προεδρία απλά ενίσχυσε την ασφυκτική πολιτική. Στην πρώτη του περίοδο διακυβέρνησης ο Τραμπ πήρε 247 μέτρα εναντίον της Κούβας. Ο Μπάιντεν όταν τον διαδέχτηκε δεν άλλαξε ουσιαστικά τίποτα από αυτή την πολιτική. Τώρα, στη δεύτερη περίοδο της διακυβέρνησής του, ο Τραμπ εφαρμόζει τη μέθοδο της μέγιστης πίεσης. Ο σκοπός του είναι να αλλάξει το πολιτικό σύστημα της Κούβας. Έτσι η πίεση έχει επικεντρωθεί στην οικονομία, μέσω συγκεκριμένων ομάδων επιρροής και εξουσίας. Αν σε κάποιο διάστημα θα πετύχουν μια πολιτική αλλαγή στην Κούβα δεν το ξέρω. Πάντως αυτό που συμβαίνει τώρα είναι μια σειρά από αλλαγές σε οικονομικό επίπεδο που κάποια στιγμή θα εφαρμοστούν. Ενδέχεται να συμβούν στην Κούβα πράγματα που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί ότι θα μπορούσαν να συμβούν ειδικά με αυτή την κυβέρνηση αυτού του κόμματος, όπως για παράδειγμα ότι αν έχεις χρήματα θα μπορείς να κάνεις μια ιδιωτική τράπεζα. Ή να φτιάξεις ένα εργοστάσιο με πάρα πολλούς εργαζόμενους και να ζεις από την υπεραξία των εργατών. Στο μεταξύ και μέχρι τότε αυτοί που πληρώνουν το τίμημα της υφιστάμενης κατάστασης είναι οι Κουβανοί πολίτες. Δηλαδή οι ΗΠΑ για να πετύχουν τον στόχο τους επιβάλλουν ασφυξία στους πολίτες της Κούβας. Σκεφτείτε ότι υπάρχουν άνθρωποι που επί 30 και 40 ώρες συνεχόμενα ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Σε μια χώρα όπου δύσκολα βρίσκει κάποιος τρόφιμα, φανταστείτε και πόσο δύσκολο είναι να τα συντηρήσει χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Σε μια χώρα επίσης με τόσο υψηλές θερμοκρασίες είναι σχεδόν αδύνατον να κοιμηθεί κάποιος χωρίς ανεμιστήρα (δεν μιλάμε φυσικά για aircondition, αλλά για έναν απλό ανεμιστήρα).
Oψεις της σύγχρονης Αβάνας και της κουβανέζικης κοινωνίας όπως αποτυπώνονται στο βιβλίο του Παδούρα αλλά και στις φωτογραφίες που συνοδεύουν την αφήγηση
Η ελάχιστη «σωτηρία» στο έργο σας είναι η παρέα του Μάριο Κόντε, π.χ. οι κουβέντες, η έννοια της κοινότητας. Είναι αυτή η πιο αποτελεσματική αντίσταση στην ανθρώπινη μικροκλίμακα ή αυτό είναι ουτοπία;
Πιστεύω ότι είναι σημαντικό γενικώς στον κόσμο μας να διατηρούνται οι κοινότητες. Το πρόβλημα της μοναξιάς και της έλλειψης κοινότητας ή παρέας είναι ένα πρόβλημα οικουμενικό – ισχύει όμως κυρίως στον Πρώτο Κόσμο. Σε μια κουλτούρα όπως η κουβανέζικη, όπου οι άνθρωποι δημιουργούν μεταξύ τους σχέσεις πολύ εύκολα, αυτές οι προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις είναι πολύτιμες. Οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλο όχι μόνο από οικονομικής πλευράς αλλά και συναισθηματικά, ψυχικά. Κι αυτό είναι κάτι που το έχω παρουσιάσει πολύ στα μυθιστορήματά μου. Συχνά σκέφτομαι ότι περισσότερα πράγματα κερδίζουμε από τις φιλίες παρά από την οικονομική δυνατότητα. Πρέπει να έχουμε επίγνωση του πόσο σημαντικές είναι αυτές οι σχέσεις, να τις φροντίζουμε και να τις καλλιεργούμε. Τώρα πια διαθέτουμε διάφορα μέσα που διευκολύνουν την επικοινωνία, αλλά αυτό δεν αρκεί. Ο χαρακτήρας του Κόντε έχει λοιπόν μια λύση γι’ αυτό το θέμα. Λέει πως είναι πολύ σημαντικό να κάθεσαι με τους φίλους, να βάζετε στη μέση ένα μπουκάλι ρούμι και να περνάτε μια ώρα λέγοντας ό,τι να ‘ναι.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr