Οφείλονται τα υπερπλεονάσματα του κρατικού προϋπολογισμού στην «υπεραπόδοση της οικονομίας»; Η κυβέρνηση αλλά και παράγοντες της οικονομίας και της πολιτικής απαντούν «ναι». Είναι όμως έτσι;
Το σίγουρο είναι ότι έχουμε συστηματική παραγωγή υπερπλεονασμάτων στον κρατικό προϋπολογισμό για 5 συναπτά έτη, από το 2022 έως και το 2026. Η χθεσινή ανακοίνωση του υπουργείου Οικονομικών για τα αποτελέσματα της εκτέλεσης του προϋπολογισμού στο επτάμηνο του έτους (Ιανουάριος – Ιούλιος) προεξοφλεί την επίτευξη και φέτος υψηλού υπερπλεονάσματος.
Η απάντηση πάντως στο ερώτημα που θέσαμε αρχικά αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη μακρά-άτυπη προεκλογική περίοδο που έχουμε εισέλθει, ιδιαίτερα μάλιστα ενόψει των ανακοινώσεων του πρωθυπουργού και των αρχηγών των κομμάτων στη ΔΕΘ. Αν πρόκειται απλώς για την «υπεραπόδοση της οικονομίας», η συζήτηση αφορά μόνο το πώς θα αξιοποιηθεί αυτή η υπεραπόδοση. Αν όμως τα υπερπλεονάσματα ή και τμήμα των πλεονασμάτων είναι «ματωμένα», δηλαδή αποτέλεσμα συστηματικής πολιτικής λιτότητας εις βάρος των λαϊκών νοικοκυριών, τότε το έδαφος της συζήτησης αλλάζει και αφορά πλέον κατά κύριο λόγο την «αρχιτεκτονική» του ίδιου του προϋπολογισμού.
Η παραγωγή υπερπλεονασμάτων ξεκινά το 2022. Μπορούμε λοιπόν να μιλήσουμε με τα στοιχεία της εκτέλεσης του προϋπολογισμού από το 2022 και εντεύθεν, μέχρι και το 2025 που υπάρχουν οριστικά αποτελέσματα (βλέπε παρατιθέμενους πίνακες)
Περικοπές δαπανών
Προς επίρρωση του ισχυρισμού ότι τα υπερπλεονάσματα οφείλονται στην «υπεραπόδοση της οικονομίας», η κυβέρνηση αναφέρεται μόνο στα υπερέσοδα, δηλαδή στην υπέρβαση των στόχων του προϋπολογισμού για τα έσοδα. Αποκρύβει έτσι το πιο εντυπωσιακό εύρημα των στοιχείων εκτέλεσης όλων ανεξαιρέτως των προϋπολογισμών από το 2022 ώς το 2025: τη συστηματική υποεκτέλεση στο σκέλος των δαπανών, δηλαδή την περικοπή των κρατικών δαπανών σε σχέση με τους αρχικούς στόχους του προϋπολογισμού. Οι δαπάνες που εκτελούνται είναι πολύ χαμηλότερες από τους στόχους, συστηματικά και σε ύψος από 2 δισ. ευρώ και πάνω.
Οχι μόνο αυτό, αλλά η ποσοστιαία συμμετοχή της υποεκτέλεσης των δαπανών στο υπερπλεόνασμα είναι μακράν υψηλότερη της αντίστοιχης συμμετοχής των υπερεσόδων. Ο σχετικός πίνακας αποδεικνύει ότι στα έτη 2022-2025 το ποσοστό των υπερεσόδων στο υπερπλεόνασμα ήταν κάτω από 15%, ενώ της υποεκτέλεσης δαπανών πάνω από 85%! Ομως, αν κάτι σχετίζεται με την «υπεραπόδοση της οικονομίας», αυτό είναι τα έσοδα και όχι οι δαπάνες. Με λίγα λόγια, ο ισχυρισμός ότι τα υπερπλεονάσματα οφείλονται στην υπεραπόδοση των εσόδων όχι μόνο δεν επιβεβαιώνεται αλλά καταρρίπτεται πανηγυρικά από τα στοιχεία.
Φοροληστεία
Η σημασία του προηγούμενου συμπεράσματος γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξετάσουμε τη δομή και την προέλευση των υπερεσόδων, μέσα από τις 3 βασικές κατηγορίες φόρων: ΦΠΑ, φόρος φυσικών προσώπων και φόρος Νομικών Προσώπων.
ΦΠΑ: Το 2021 τα έσοδα από ΦΠΑ ήταν 17,431 δισ. ευρώ. Το 2025 αυξήθηκαν σε 27,775 δισ. ευρώ – κατά 59,3%!
Φόρος φυσικών προσώπων:
Το 2021 τα έσοδα ήταν 10,179 δισ. ευρώ. Το 2025 αυξήθηκαν σε 15,889 δισ. ευρώ – κατά 56,1%.
Για να συσχετίσουμε αυτά τα μεγέθη με την «απόδοση της οικονομίας», πρέπει να πάρουμε υπόψη μας ότι στην ίδια περίοδο η σωρευτική αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ ήταν 48,4%. Αυτή η αύξηση οφειλόταν κατά 50,5% σε πραγματικούς ρυθμούς ανάπτυξης και κατά 49,5% στον αποπληθωριστή του ΑΕΠ, δηλαδή στην αύξηση των τιμών. Επομένως, η πραγματική «απόδοση της οικονομίας» ήταν περίπου 25%. Εναντι αυτής, τα έσοδα από ΦΠΑ αυξήθηκαν κατά 59,3% και ο φόρος φυσικών προσώπων κατά 56,1%.
Αυτά τα στοιχεία αποτελούν αδιάσειστα στοιχεία φοροληστείας. Ο ΦΠΑ είναι κατεξοχήν κοινωνικά άδικος φόρος για δύο λόγους: πρώτο, γιατί τα λαϊκά νοικοκυριά δαπανούν πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματός τους για αγαθά και υπηρεσίες σε σχέση με τα μεσαία και ανώτερα εισοδηματικά στρώματα – άρα ο ΦΠΑ τα επιβαρύνει περισσότερο. Δεύτερο, γιατί είναι οριζόντιος για όλες τις κλίμακες εισοδημάτων – μηδέν προοδευτικότητα. Επιπλέον, είναι πληθωρισμένος φόρος. Γι’ αυτό αυξήθηκε κατά πάνω από 100% σε σχέση με την πραγματική απόδοση της οικονομίας.
Πληθωρισμένος είναι επίσης ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων. Γι’ αυτό αυξήθηκε επίσης πάνω από 100% σε σχέση με την πραγματική απόδοση της οικονομίας. Επιπλέον, ένας μηχανισμός αύξησης της φοροληστείας είναι ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού κατά ένα μέρος της αναιρείται από τη μετάπτωση σε ανώτερο εισοδηματικά κλιμάκιο, καθώς η φορολογική κλίμακα έμεινε για όλη αυτή την περίοδο «παγωμένη».
Η μείωση του «κενού ΦΠΑ»
Σημαντικό μέρος της αύξησης των εσόδων από ΦΠΑ οφείλεται επίσης στη μείωση του «κενού ΦΠΑ», δηλαδή του ΦΠΑ που διαφεύγει λόγω φοροδιαφυγής – εισπράττεται αλλά δεν αποδίδεται. Αυτός είναι ο λόγος που η αύξηση των εσόδων από ΦΠΑ είναι μεγαλύτερη σε σχέση με την αύξηση των εσόδων από τη φορολογία φυσικών προσώπων, παρότι η τελευταία βαρύνεται και από τον «φορολογικό πληθωρισμό» λόγω «παγώματος» των φορολογικών κλιμακίων.
Το κενό ΦΠΑ έχει πέσει στο 6% το 2026, έναντι 17,8% το 2023, προσθέτοντας στα έσοδα από ΦΠΑ πάνω από 3 δισ. ευρώ από το 2023 ώς το 2026.
Αυτό όμως σημαίνει, ταυτόχρονα, πως όχι μόνο τα υπερέσοδα από ΦΠΑ αλλά και οι αρχικοί στόχοι του προϋπολογισμού θα ήταν ανέφικτοι χωρίς τη δραστική μείωση του «κενού ΦΠΑ».
shutterstock.com
Το «υστερόγραφο» Μητσοτάκη
Τα στοιχεία για την εκτέλεση του προϋπολογισμού 2026 στο 7μηνο του έτους «εισάγουν» δύο διαφοροποιήσεις σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια:
● Τα έσοδα από ΦΠΑ γίνονται το απόλυτο στήριγμα των υπερεσόδων από όρους: 1.431 εκατ. ευρώ τα υπερέσοδα από φόρους, από τα οποία τα 1.045 εκατ. ευρώ είναι υπερέσοδα από ΦΠΑ. Από αυτά, περίπου το 1 δισ. ευρώ οφείλεται στη μείωση του κενού ΦΠΑ από 9% σε 6%.
● Δεν παρουσιάζεται το φαινόμενο της υποεκτέλεσης δαπανών, αντίθετα έχουμε υπέρβαση του στόχου.
Ο προϋπολογισμός του 2026 είναι ένας «μεταβατικός»-προεκλογικός προϋπολογισμός, που οδηγεί σε έναν νέο αναπτυξιακό και δημοσιονομικό κύκλο από το 2027, με επιβράδυνση της οικονομίας και «προσγείωση» των ρυθμών αύξησης των επενδύσεων, μειωμένες εισροές κοινοτικών πόρων και μεγάλες περικοπές δαπανών. Αυτό θα είναι το σκληρό «υστερόγραφο» των κυβερνήσεων Κυριάκου Μητσοτάκη…
Διαβάστε περισσότερα