Η κυβέρνηση ανακοίνωσε νέα πρόωρη αποπληρωμή κρατικού χρέους το 2026, που θα ανεβάσει το συνολικό ποσό των αποπληρωμών σε 28 δισ. ευρώ. Για πρώτη φορά, η αποπληρωμή αυτή δεν θα αφορά μόνο την κατηγορία χρέους των διμερών δανείων των χωρών-μελών της Ε.Ε. (δάνεια GLF), αλλά και τις άλλες δύο βασικές κατηγορίες χρέους προς των επίσημο τομέα: τα δάνεια προς τον EFSF και τα δάνεια προς τον ESM.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την πλήρη αποπληρωμή των διμερών δανείων ώς το 2031 – άλλα 24,8 δισ. ευρώ.
Πρόκειται για διάθεση ρευστότητας πρωτοφανούς ύψους, που εύλογα «ερεθίζει» τον δημόσιο διάλογο: είναι σκόπιμη, από οικονομική άποψη αλλά και από την άποψη της μακροπρόθεσμης στρατηγικής διαχείρισης του χρέους, η πρόωρη αποπληρωμή τόσο μεγάλου ύψους και δη της συγκεκριμένης κατηγορίας χρέους; Επιπλέον, είναι ενδεδειγμένο το «στράγγισμα» τόσο μεγάλης ρευστότητας από την ελληνική οικονομία;
Ας αφήσουμε τα δεδομένα να «μιλήσουν».
Τρεις κατηγορίες «επίσημου» χρέους…
Πρώτα πρέπει να δούμε τις κατηγορίες χρέους προς τον επίσημο τομέα, το κόστος εξυπηρέτησής του για κάθε περίπτωση και τη διάρκειά του. Εξαιρώντας αμελητέου ύψους υποκατηγορίες, οι σημαντικές κατηγορίες είναι τρεις:
Διμερή δάνεια: όπως είπαμε ήδη, αυτά ανέρχονταν σε 52,9 δισ., από τα οποία έχουν ήδη αποπληρωθεί 28,1 δισ. ευρώ.
Ποιο είναι το κόστος (επιτόκιο) εξυπηρέτησής τους; Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι είναι κυμαινόμενου επιτοκίου 3μηνο Euribor + 50 μονάδες βάσης (0,50%). Αυτός είναι ο όρος που προέκυψε μετά τις ελαφρύνσεις του 2012. Στις 20 Αυγούστου 2026 το 3μηνο Euribor ήταν περίπου 2,51%, άρα το συμβατικό επιτόκιο ενός GLF είναι περίπου 3,01%.
Ωστόσο, ο ΟΔΔΗΧ είχε θωρακίσει από το 2018 με swaps μεγάλο μέρος αυτού του χρέους, ώστε το πραγματικό του επιτόκιο να μειώνεται σε 1,5%.
[Υπάρχουν εδώ επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα, που θα εξετάσουμε στη συνέχεια]
Δάνεια προς τον EFSF: Είναι μακροχρόνια, οι αρχικές εκταμιεύσεις ήταν 141,8 δισ. ευρώ και το επιτοκιακό τους κόστος είναι πολύ χαμηλό: 1,94%.
Δάνεια προς τον ESM: Είναι επίσης μακροχρόνια, οι αρχικές εκταμιεύσεις ήταν 61,9 δισ. ευρώ και το επιτοκιακό τους κόστος είναι ακόμη πιο χαμηλό: 1,76%.
Ολα αυτά τα επιτοκιακά κόστη είναι πολύ χαμηλότερα σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες δανεισμού του δανεισμού του Δημοσίου.
…και τρεις κατηγορίες χρηματοδότησής του
Εξαιρώντας την έκδοση νέων κρατικών ομολόγων (χρέος αγοράς), το ελληνικό Δημόσιο χρησιμοποιεί για την εξυπηρέτηση του χρέους τόσο τα έντοκα γραμμάτια του Δημοσίου όσο και τα repos, μορφή βραχυπρόθεσμου δανεισμού ρευστών διαθεσίμων του ευρύτερου δημόσιου τομέα από την κεντρική διοίκηση.
Η εξέλιξη αυτών των δύο κατηγοριών χρηματοδότησης/χρέους είναι χαρακτηριστική:
Τα έντοκα ήταν 11,8 δισ. ευρώ το 2021 και 7,227 δισ. ευρώ στις 30/6/2026. Το σημερινό επιτοκιακό τους κόστος είναι (τελευταίες εκδόσεις) 2,22% για τα τρίμηνης διάρκειας, 2,34% για τα εξάμηνης διάρκειας και 2,41% για τα ετήσιας διάρκειας.
Τα repos ήταν 36,957 δισ. ευρώ το 2021 και απογειώθηκαν σε 64,886 δισ. ευρώ στις 30/6/2026. Το μέσο επιτοκιακό κόστος σε ετήσια βάση είναι 3,3 – 3,5%. Με βάση το Ετήσιο Δελτίο Χρέους 2025, ο ΟΔΔΗΧ έδωσε για τα βραχυπρόθεσμα δάνεια -δηλαδή πρακτικά το stock των repos- 56,945 δισ. στις 31/12/2024, οι νέες συναλλαγές μέσα στο 2025 ήταν 1.599,335 δισ. (!) και από αυτό προκύπτει ότι α) η μέση διάρκεια είναι περίπου 14 μέρες και το μέσο ετήσιο επιτόκιο 3,3% – 3,5%.
Βεβαίως το επιτοκιακό κόστος των repos έχει ενδοκυβερνητικό χαρακτήρα, άρα σε επίπεδο Γενικής Κυβέρνησης είναι μηδενικό. Η εξάρτηση όμως της χρηματοδότησης του χρέους από τη γιγάντωση του ενδοκυβερνητικού χρέους στη μορφή των repos αγγίζει πλέον τα όρια αντοχής του ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Τα ρευστά διαθέσιμα του Δημοσίου ήταν 39 δισ. ευρώ στις 30/6/2026 και 31,110 δισ. ύστερα από την τελευταία αποπληρωμή.
Συμπερασματικά, όλη η πίεση της πρόωρης αποπληρωμής μεταφέρεται σαν κίνδυνος ασφυξίας στον ευρύτερο δημόσιο τομέα – και μάλλον το Δημόσιο έχει αγγίξει αυτό το όριο, ενώ τα ρευστά διαθέσιμα θα τείνουν να μειώνονται με τις μετέπειτα αποπληρωμές.
Επιχειρήματα και ερωτήματα
Η κυβέρνηση ισχυρίζεται:
● Το κόστος των δανείων που εξοφλούνται πρόωρα είναι υψηλό – περίπου 3%. Τα swaps του 2018 δεν παραγράφουν το κόστος αυτό, διότι τα ωφελήματά τους «μεταφέρονται» σε άλλες κατηγορίες χρέους.
● Τα repos μπορεί να «έχουν φτάσει στον θεό», αλλά δεν υπάρχει πρόβλημα διότι πρόκειται για ενδοκυβερνητικό χρέος.
● Ο Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε ότι με την πρόωρη αποπληρωμή αποφεύγουμε τον σκόπελο του 2032. Πρόκειται για την «επαναφορά» αναβληθέντων τόκων του πρώτου δανείου (EFSF).
Ομως, οι αντιρρήσεις και τα ερωτήματα είναι πολλά:
● Τα swaps του 2018 είχαν διάρκεια 10,5 έτη και λήγουν το 2028-2029, δηλαδή τα όποια οφέλη της μεταφοράς των ωφελειών τους έχουν σύντομη ημερομηνία λήξης, επομένως περιορίζονται αισθητά. Υστερα από αυτό, το επιτοκιακό κόστος των έντοκων γραμματίων είναι πιθανότατα μεγαλύτερο.
● Το τεράστιο «φούσκωμα» των repos θα πάψει να είναι εφικτό επίσης σύντομα, καθώς οι αποπληρωμές θα «κανιβαλίζουν» τα ρευστά διαθέσιμα του Δημοσίου – όπως επίσης και η κόπωση στην παραγωγή υπερπλεονασμάτων του προϋπολογισμού.
● Η δραστική μείωση των ρευστών διαθεσίμων του Δημοσίου υποβαθμίζει τον ρόλο τους ως «ασφάλιστρου κινδύνου», που οι αγορές στην πορεία δεν θα υποτιμήσουν.
● Το γεγονός ότι τα ρευστά διαθέσιμα διογκώνονται μέσω του «μηχανισμού» παραγωγής υπερπλεονασμάτων με τα πλεονάσματα των Λοιπών Νομικών Προσώπων σημαίνει ότι η στρατηγική πρόωρης αποπληρωμής προϋποθέτει μια πολιτική λιτότητας στον κρατικό προϋπολογισμό.
● Η αποστράγγιση της οικονομίας από ρευστότητα τόσο μεγάλου ύψους είναι πρόβλημα.
● Σε εποχή ανόδου των επιτοκίων, τα όποια οφέλη επικαλείται η κυβέρνηση είναι και προσωρινά και αμφίβολα.
● Η «επαναφορά» των αναβληθέντων τόκων δεν αποτρέπεται και -κυρίως- είναι πολύ μακριά για να μπορούν να γίνουν προβλέψεις για την τότε συγκυρία. Το μόνο σίγουρο είναι τα προβλήματα μέχρι τότε.
Πώς να παράγετε ρευστά διαθέσιμα από το… μηδέν
H συνολική χρηματοδότηση του Κρατικού Προϋπολογισμού προς τα Λοιπά Νομικά Πρόσωπα για την περίοδο 2023-2025 είναι από μεγαλύτερη έως… υπερδιπλάσια των πλεονασμάτων τους
Τα ρευστά διαθέσιμα τα οποία δανείζεται με swaps το ελληνικό Δημόσιο παράγονται -και αυξομειώνεται- μέσω των πλεονασμάτων των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης. Οχι μόνο όμως: το Δημόσιο δανείζεται με swaps ακόμη και διαθέσιμα που δεν είναι πλεονάσματα. Αυτός είναι ο λόγος που η μέση διάρκεια των swaps είναι περίπου 2 βδομάδες: αυτά τα δάνεια πρέπει να επιστραφούν.
Σε κάθε περίπτωση, τα πλεονάσματα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης είναι το δυναμικό στοιχείο. Και εδώ οι κυβερνήσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη έχουν εγκαταστήσει έναν περίτεχνο και εν πολλοίς αφανή μηχανισμό συνειδητής παραγωγής τέτοιων πλεονασμάτων. Πώς; Μέσω της χρηματοδότησης των Λοιπών Νομικών Προσώπων της Γενικής Κυβέρνησης. Σε αυτή την κατηγορία δεν περιλαμβάνονται φορείς της κεντρικής διοίκησης ούτε δήμοι-περιφέρειες ή Οργανισμοί Κοινωνικής Ασφάλισης (ΟΚΑ). Για όλους αυτούς ο προϋπολογισμός είναι συστηματικά… τσιγκούνης. Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι, αντίθετα, για τα Λοιπά Νομικά Πρόσωπα (ΛΝΠ) όχι μόνο είναι γενναιόδωρος, αλλά χρηματοδοτεί την παραγωγή υψηλών πλεονασμάτων!
Οπως τεκμηριώνουν τα στοιχεία, με βάση τους αντίστοιχους κρατικούς προϋπολογισμούς, η συνολική χρηματοδότηση του Κρατικού Προϋπολογισμού (ΚΠ) προς τα Λοιπά Νομικά Πρόσωπα (ΛΝΠ) για την περίοδο 2023-2025 που υπάρχουν ασφαλή στοιχεία είναι από μεγαλύτερη έως υπερδιπλάσια των πλεονασμάτων τους! Χωρίς την κρατική χρηματοδότηση θα ήταν ελλειμματικά, αλλά με την κρατική χρηματοδότηση γίνονται πλεονασματικά κατά πολύ!
Δεν πρόκειται για λάθος υπερεκτίμηση των αναγκών χρηματοδότησης, αλλά για «μηχανισμό» παραγωγής υπερπλεονασμάτων και ρευστών διαθεσίμων. Τα πλεονάσματα των ΛΝΠ υπολογίζονται στο πρωτογενές πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης και ταυτόχρονα «χτίζουν» ρευστά διαθέσιμα του Δημοσίου.
Μόνο για την τριετία 2023 – 2025 τα πλεονάσματα των ΛΝΠ απέφεραν 10,5 δισ. ευρώ που συνέβαλαν στο πρωτογενές πλεόνασμα (και στο υπερπλεόνασμα) της Γενικής Κυβέρνησης και αύξησαν κατά το ίδιο ποσό τα ρευστά διαθέσιμα του Δημοσίου. Αν προσθέσουμε τα πλεονάσματα από το 2021 ώς το 2023 (υπήρξαν αλλά δεν έχουμε βάσιμα και ακριβή στοιχεία) και του 2026 (που σίγουρα θα υπάρξουν), το ποσό ξεπερνάει τα 15 δισ. ευρώ.
Να θυμίσουμε μόνο ότι, ύστερα και από τη φετινή πρόωρη αποπληρωμή χρέους, τα συνολικά ρευστά διαθέσιμα του Δημοσίου θα πέσουν κάτω από 30 δισ. ευρώ. Οριακά πάνω από το 50% αυτών οφείλεται σε αυτόν τον «μηχανισμό» που λαθροβιοί αφανής μέσα στους κρατικούς προϋπολογισμούς…
Διαβάστε περισσότερα