Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο διαβόητος «Χασάπης της Βοσνίας», πέθανε σε ηλικία 84 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα από τα πιο σκοτεινά αποτυπώματα των πολέμων που διέλυσαν τη Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του 1990.
Ως διοικητής του σερβοβοσνιακού στρατού, ο Μλάντιτς ηγήθηκε μιας εκστρατείας «εθνοκάθαρσης», με αποκορύφωμα την πολιορκία του Σεράγεβο και τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα. Μαζί με τον πολιτικό του σύμμαχο, Ράντοβαν Κάρατζιτς, θεωρήθηκε υπεύθυνος για τις πιο αιματηρές θηριωδίες στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο ίδιος παρουσίαζε τους μουσουλμάνους της Βοσνίας ως εισβολείς και υποστήριζε ότι οι Σέρβοι κινδύνευαν. Έλεγε στους συμπατριώτες του ότι οι μουσουλμάνοι γείτονές τους σχεδίαζαν να «παλουκώσουν τους Σέρβους, να τους κάψουν ζωντανούς, να τους σταυρώσουν και να τους βγάλουν τα μάτια».
Η πολιορκία του Σεράγεβο
Η πολιορκία του Σεράγεβο διήρκεσε 1.425 ημέρες, αποτελώντας τη μεγαλύτερη πολιορκία πόλης στη σύγχρονη πολεμική ιστορία. Οι δυνάμεις του Μλάντιτς βομβάρδιζαν καθημερινά την πόλη και οι ελεύθεροι σκοπευτές πυροβολούσαν αμάχους.
Μέχρι το τέλος της πολιορκίας, περίπου 13.000 άνθρωποι είχαν σκοτωθεί από βομβαρδισμούς ή πυρά ελεύθερων σκοπευτών, ενώ σχεδόν κάθε κτίριο είχε υποστεί ζημιές ή είχε καταστραφεί.
Σε μήνυμα από το αρχηγείο του, ο Μλάντιτς φέρεται να έδωσε εντολή: «Πυροβολείτε σε αραιά διαστήματα μέχρι να διατάξω να σταματήσετε. Στοχεύστε μουσουλμανικές συνοικίες – δεν ζουν πολλοί Σέρβοι εκεί. Βομβαρδίστε τις μέχρι να φτάσουν στα όρια της τρέλας».
Σε άλλη περίπτωση, φέρεται να φώναζε στους στρατιώτες του «κάψτε τους εγκεφάλους τους», απαιτώντας να ακολουθούν τις διαταγές του «σαν να τις έδινε ο Θεός».
Η Σρεμπρένιτσα
Το καλοκαίρι του 1995, δεκάδες χιλιάδες Βόσνιοι μουσουλμάνοι είχαν συγκεντρωθεί στη Σρεμπρένιτσα, η οποία είχε χαρακτηριστεί «ασφαλής περιοχή» από τον ΟΗΕ.
Οι σερβοβοσνιακές δυνάμεις κατέλαβαν την πόλη και ο Μλάντιτς εμφανίστηκε μπροστά στις κάμερες, μοιράζοντας γλυκά στα παιδιά και διαβεβαιώνοντας ότι όλα θα πάνε καλά.
Ακολούθησε μία από τις χειρότερες σφαγές στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Περίπου 8.000 άνδρες και αγόρια, ορισμένοι μόλις 12 ετών, οδηγήθηκαν σε απομονωμένες περιοχές, δέθηκαν, τους κάλυψαν τα μάτια και εκτελέστηκαν. Τα θύματα θάφτηκαν σε μαζικούς, ανώνυμους τάφους.
Η σφαγή χαρακτηρίστηκε γενοκτονία και αποτέλεσε μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές στην ιστορία του ΟΗΕ. Ο τότε γενικός γραμματέας του Οργανισμού, Κόφι Ανάν, είχε αναγνωρίσει ότι η ευθύνη ανήκε «πρώτα και κύρια σε εκείνους που σχεδίασαν και εκτέλεσαν τη σφαγή», αλλά είχε επίσης παραδεχθεί ότι η διεθνής κοινότητα «έκανε σοβαρά λάθη κρίσης, βασισμένα σε μια φιλοσοφία αμεροληψίας».
Η σύλληψη και η δίκη
Μετά τον πόλεμο, οι ΗΠΑ προσέφεραν 5 εκατ. δολάρια για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του. Ωστόσο, ο Μλάντιτς παρέμεινε ελεύθερος για χρόνια, έχοντας την προστασία του καθεστώτος του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς.
Ζούσε σχετικά ανοιχτά, κυνηγούσε, έτρωγε σε εστιατόρια και παρακολουθούσε ποδοσφαιρικούς αγώνες, ενώ για πολλούς Σέρβους παρέμενε ήρωας.
Μετά τη σύλληψη του Μιλόσεβιτς το 2000 και την έκδοσή του στη Χάγη, ο Μλάντιτς πέρασε στην παρανομία. Για περισσότερο από μία δεκαετία μετακινούνταν από κρησφύγετο σε κρησφύγετο.
Τελικά, το 2011 συνελήφθη σε απομονωμένη αγροικία. Ήταν τότε 69 ετών και είχε ήδη υποστεί αρκετά εγκεφαλικά επεισόδια. Η δίκη του διήρκεσε τέσσερα χρόνια. Το δικαστήριο συνεδρίασε περισσότερες από 500 ημέρες, άκουσε σχεδόν 600 μάρτυρες και εξέτασε περίπου 10.000 στοιχεία.
«Ο εγκληματίας πολέμου καταδικάστηκε»
Ο Μλάντιτς καταδικάστηκε για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και παραβιάσεις των νόμων και των εθίμων του πολέμου. Όταν ανακοινώθηκε η ετυμηγορία, φώναξε ότι «είναι όλα ψέματα» και απομακρύνθηκε με τη βία από την αίθουσα.
Στο δικαστήριο, ο Φικρέτ Άλιτς, ένας από τους επιζώντες που είχαν καταγραφεί το 1992 σε στρατόπεδο συγκέντρωσης των Σερβοβόσνιων, δήλωσε: «Η δικαιοσύνη αποδόθηκε. Ο εγκληματίας πολέμου καταδικάστηκε».
Ο Μλάντιτς παρέμεινε μέχρι το τέλος σύμβολο βαθιάς διχόνοιας. Για πολλούς Βόσνιους ήταν ο άνθρωπος που ευθύνεται για τη δολοφονία χιλιάδων ανθρώπων, ενώ μέρος του σερβικού πληθυσμού συνέχισε να τον θεωρεί στρατιώτη και υπερασπιστή του λαού του.
Ο «Χασάπης της Βοσνίας» φεύγει, όμως οι πληγές του πολέμου παραμένουν. Στη Βοσνία μουσουλμάνοι και Σέρβοι εξακολουθούν να ζουν δίπλα-δίπλα σε ένα εύθραυστο κλίμα συνύπαρξης, ενώ οι εθνικιστικές εντάσεις που πυροδότησαν τον πόλεμο της δεκαετίας του 1990 δεν έχουν εξαφανιστεί.
Διαβάστε περισσότερα