Αν και υποστηρικτής της ορθής άποψης του Μαρξ ότι «κάθε άρθρο ενός αστικού Συντάγματος περιέχει την ίδια του την αντίθεση», δεδομένου ότι το περίφημο αστικό κράτος δικαίου, από τη μια μεριά, διακηρύσσει πανηγυρικά ένα δικαίωμα και από την άλλη, φροντίζει να το αναιρεί μέσω εξαιρέσεων, ερμηνειών κ.λπ., δεν μηδενίζω την αξία και τη συνεισφορά των Ανεξάρτητων Αρχών, χωρίς φυσικά να έχω αυταπάτες για τα όρια του ρόλου τους μέσα σε ένα ταξικό σύστημα εξουσίας.
Γι’ αυτό ακριβώς, επειδή τυγχάνω ένθερμος θιασώτης της θετικής συνεισφοράς του Συνηγόρου του Πολίτη στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, αλλά και ταυτόχρονα γνωρίζω σε βάθος την πολύτιμη συμβολή του σε ζητήματα προστασίας ατομικών ελευθεριών, με πορίσματα που συχνά ενοχλούν την εκτελεστική εξουσία (όπως το εξαίρετο πόρισμα για το ναυάγιο της Πύλου), αισθάνθηκα θλίψη και απογοήτευση από την πρόσφατη ανακοίνωσή του σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της άρνησης παροχής υπηρεσιών σε Ισραηλινούς πολίτες.
Σε δελτίο Τύπου (18/8/2026), που συνιστά μια από τις σπάνιες ατυχείς στιγμές της έγκριτης Ανεξάρτητης Αρχής, ο Συνήγορος αναφέρεται σε «επαναλαμβανόμενα περιστατικά καταγγελλόμενης άρνησης παροχής υπηρεσιών σε Ισραηλινούς πολίτες». Στη συνέχεια, επικαλείται το άρθρο 11 του νόμου 4443/2016 περί καταπολέμησης των διακρίσεων, που απαγορεύει την άρνηση πρόσβασης σε υπηρεσία που προσφέρεται στο κοινό με κριτήριο την εθνικότητα ή την εθνική καταγωγή.
Ομως είναι σαφές ότι η ιθαγένεια ενός πολίτη είναι κάτι διαφορετικό από την εθνικότητα ή την εθνική καταγωγή του. Η νομοθεσία κατά των διακρίσεων αναφέρεται σε συγκεκριμένους λόγους διακρίσεων, στους οποίους ΔΕΝ περιλαμβάνεται η ιθαγένεια. Συγκεκριμένα, με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο κατά των διακρίσεων, οι προστατευόμενοι λόγοι διάκρισης στο πεδίο της παροχής υπηρεσιών είναι αποκλειστικά και μόνο οι εξής: φυλή, χρώμα, εθνική ή εθνοτική καταγωγή και γενεαλογικές καταβολές, θρησκευτικές ή άλλες πεποιθήσεις, αναπηρία ή χρόνια πάθηση, ηλικία, οικογενειακή ή κοινωνική κατάσταση, σεξουαλικός προσανατολισμός, φύλο και ταυτότητα φύλου ή χαρακτηριστικά φύλου.
Βέβαια, η διάκριση λόγω υπηκοότητας θεωρείται όντως παράνομη αν υποκρύπτει διάκριση λόγω εθνικής καταγωγής, με έμμεσο τρόπο. Αρα το επίμαχο ζήτημα είναι το εάν πίσω από μια άρνηση παροχής υπηρεσιών σε πολίτες ενός κράτους, του οποίου με βάση τις έρευνες η τραγικά συντριπτική πλειονότητά του στηρίζει τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, κρύβεται ή όχι μια έμμεση ρατσιστική διάκριση λόγω εβραϊκής εθνικής καταγωγής.
Συνεπώς, το ζητούμενο είναι εάν ένας καταστηματάρχης αρνήθηκε να παράσχει υπηρεσίες λόγω της εβραϊκότητας των υποψήφιων πελατών του. Αυτό είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο. Αρα, για να υπάρχει «διάκριση», με βάση την αντιρατσιστική νομοθεσία, η άρνηση παροχής υπηρεσιών θα πρέπει να έλαβε χώρα όχι επειδή οι πελάτες έχουν πολιτειακή, νομική, ψυχική κ.λπ. σύνδεση με το συγκεκριμένο ισραηλινό κράτος-δολοφόνο, αλλά επειδή οι πελάτες ήταν (εθνικά και θρησκευτικά) Εβραίοι και άρα ως Εβραίοι υπήρξαν θύματα μιας εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής μισαλλοδοξίας. Για τη δεύτερη αυτή περίπτωση όμως δεν προσκομίστηκε ποτέ καμία απόδειξη σε κανένα από τα περιστατικά που είδαν το φως της δημοσιότητας.
Αν υποθέσουμε ότι οι συγκεκριμένοι Ισραηλινοί επιτόπου δήλωναν πλήρη διαφωνία με τη γενοκτονία (όπως αρκετοί έχουν κάνει), τότε πιθανότατα δεν θα λάμβανε καν χώρα η πράξη της «άρνησης παροχής» και όλοι μαζί θα αγκαλιάζονταν (πελάτες και μαγαζάτορες). Επομένως, δεν τίθεται θέμα αντι-εβραϊκότητας.
Δεν αμφισβητώ ότι νομικά η άρνηση παροχής μπορεί να προσκρούει σε άλλες διατάξεις (π.χ. υποχρέωση των καταστημάτων να εξυπηρετούν το κοινό, νόμος 4177/2013) αλλά πάντως όχι στις διατάξεις περί διακρίσεων, που κατά πάγια ευρωπαϊκή νομολογία πρέπει να αναφέρονται αυστηρά σε εθνική καταγωγή. Αρα, ο Συνήγορος θα έπρεπε να επικαλεστεί μόνο τις γενικές διατάξεις, αν και κατ’ εμέ θα υπήρχαν και εκεί υπερασπιστικές ρήτρες, τόσο ως προς το ποινικό όσο και ως προς το διοικητικό σκέλος, με την επίκληση μιας «κατάστασης σύγκρουσης καθηκόντων ή ανάγκης» στο ποινικό δίκαιο, ή του ακτιβισμού ως έκφρασης ελευθερίας στο συνταγματικό δίκαιο.
Συμπερασματικά, η άποψη ότι η εν λόγω άρνηση παροχής αφορά «διάκριση» αποτελεί βαρύ ατόπημα και πλήρη υιοθέτηση της επιχειρηματολογίας του Ισραήλ. Ευελπιστώ ολόψυχα σε σύντομη αναθεώρησή της.
*Δικηγόρος με ειδίκευση στα ανθρώπινα δικαιώματα, μέλος του ΣΕΚ και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr