Τουλάχιστον 14 άνθρωποι από την κοινωνία των πολιτών στη Σερβία έγιναν στόχος προηγμένου λογισμικού κατασκοπείας (spyware) πριν από τις τοπικές εκλογές του Μαρτίου, σύμφωνα με τη μη κερδοσκοπική οργάνωση για τα ψηφιακά δικαιώματα SHARE Foundation.
Το κύμα μολύνσεων από spyware, το οποίο εντοπίστηκε τον Αύγουστο, όταν η Apple ενημέρωσε ανθρώπους σε 110 χώρες ότι πιθανότατα είχαν πέσει θύματα λογισμικού κατασκοπείας που χρησιμοποιείται από ιδιώτες για λογαριασμό κυβερνήσεων, αποτελεί το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα τέτοιων μολύνσεων στη Σερβία μέχρι σήμερα, ανέφερε η SHARE Foundation σε ανακοίνωσή της.
Όπως μεταδίδει το Reuters, μεταξύ των επιβεβαιωμένων στόχων ήταν μέλη του φοιτητικού κινήματος, ακτιβιστές, βουλευτές κομμάτων της αντιπολίτευσης και ένας δημοτικός σύμβουλος, σύμφωνα με την οργάνωση. Τουλάχιστον μία συσκευή έγινε στόχος του Pegasus, λογισμικού που κατασκευάζεται από την ισραηλινή εταιρεία NSO Group, ενώ τουλάχιστον δύο συσκευές στοχοποιήθηκαν με κακόβουλο λογισμικό παρόμοιο με το NoviSpy, το οποίο είχε αποκαλυφθεί για πρώτη φορά από τη Διεθνή Αμνηστία στη Σερβία τον Δεκέμβριο του 2024.
Σε συνέντευξη Τύπου στο Βελιγράδι, φοιτήτρια-ακτιβίστρια, η οποία συστήθηκε μόνο ως Μίλιτσα, δήλωσε ότι έλαβε ειδοποίηση πως το κινητό της είχε μολυνθεί στα μέσα Αυγούστου.
«Μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στο μικρόφωνο και την κάμερα του τηλεφώνου και να τα ενεργοποιούν ενώ κάναμε ντους ή μιλούσαμε για προσωπικά ζητήματα. Δεν είναι φυσιολογικό να γίνεται κάτι τέτοιο· δεν είναι φυσιολογικό να μην έχουμε δικαίωμα στην ιδιωτικότητα», είπε.
Το Reuters δεν μπόρεσε να προσδιορίσει ποιος ευθύνεται για τις φερόμενες μολύνσεις. Η NSO έχει δηλώσει ότι πουλά το λογισμικό της αποκλειστικά σε κυβερνήσεις.
Η πρόεδρος της σερβικής Βουλής, Άνα Μπρνάμπιτς, κορυφαίο στέλεχος του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), απέρριψε τους ισχυρισμούς των φοιτητών ότι είχαν γίνει αντικείμενο παρακολούθησης.
«Σε καμία περίπτωση», δήλωσε στο Euronews Serbia την Τετάρτη. «Δεν πιστεύω ούτε μία λέξη από όσα έχουν πει».
Η NSO Group δεν απάντησε άμεσα σε αιτήματα για σχολιασμό. Σε έκθεση που δημοσίευσε τον Ιανουάριο, η εταιρεία ανέφερε ότι θα συνεργαστεί με τους πελάτες της για την αντιμετώπιση πιθανών παραβιάσεων.
«Σε περιπτώσεις σοβαρής ή επανειλημμένης μη συμμόρφωσης, η NSO μπορεί να αναστείλει ή να τερματίσει τη συνεργασία», ανέφερε η εταιρεία.
Οι τοπικές εκλογές ως δοκιμασία
Σε μία από τις περιπτώσεις, συσκευή που συνδεόταν με μέλος του φοιτητικού κινήματος έγινε στόχος μιας έκδοσης του Pegasus που δεν απαιτεί καμία ενέργεια από τον χρήστη για να εγκατασταθεί στη συσκευή. Το NoviSpy εντοπίστηκε στο τηλέφωνο μέλους του φοιτητικού κινήματος, η συσκευή του οποίου είχε προηγουμένως κατασχεθεί κατά τη διάρκεια αστυνομικής ανάκρισης, σύμφωνα με τη SHARE Foundation.
Η στοχοποίηση συνέπεσε χρονικά με τις τοπικές εκλογές της 29ης Μαρτίου, οι οποίες διεξήχθησαν σε 10 δήμους. Σύμφωνα με τη SHARE, οι εκλογές θεωρήθηκαν δοκιμασία για το κατά πόσο οι πολιτικές ομάδες της αντιπολίτευσης που υποστηρίζονται από το φοιτητικό κίνημα θα μπορούσαν να οργανωθούν και να ανταγωνιστούν τους υποψηφίους του κυβερνώντος κόμματος.
Η ψηφιακή στοχοποίηση ενδέχεται να αποτελεί προάγγελο αντίστοιχων ενεργειών ενόψει των βουλευτικών εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο, ανέφερε η οργάνωση.
«Τα νέα αυτά εγκληματολογικά ευρήματα δείχνουν ότι οι Σέρβοι φοιτητές-ακτιβιστές συνεχίζουν να γίνονται στόχος παρεμβατικού λογισμικού κατασκοπείας», δήλωσε ο Ντόντσα Ο Κέρχαϊλ, επικεφαλής του εργαστηρίου ασφαλείας της Διεθνούς Αμνηστίας, το οποίο συνέβαλε στη διερεύνηση των μολύνσεων.
Στο Βελιγράδι, η Άνα Τόσκιτς-Τσβετίνοβιτς, από την οργάνωση προστασίας δικαιωμάτων Partneri Srbija και νομική εμπειρογνώμονας, δήλωσε ότι η χρήση τέτοιου λογισμικού χωρίς δικαστική άδεια συνιστά έγκλημα βάσει της σερβικής νομοθεσίας.
«Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας προβλέπει τις περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται η μυστική παρακολούθηση… πρέπει να υπάρχει αιτιολογημένη δικαστική απόφαση. Από όσο γνωρίζουμε, δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στην προκειμένη περίπτωση», δήλωσε.
«Το Σύνταγμά μας εγγυάται το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων», πρόσθεσε.
Το λογισμικό Pegasus εγκαταστάθηκε στο τηλέφωνο τουλάχιστον ενός φοιτητή μεταξύ Δεκεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026, σύμφωνα με τον Μπιλ Μάρτσακ, ανώτερο ερευνητή του Citizen Lab, καναδικής ερευνητικής ομάδας που ασχολείται με ζητήματα διαδικτύου και η οποία επίσης διερευνά τις μολύνσεις. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι οι ενημερώσεις ασφαλείας της Apple έχουν έκτοτε εξουδετερώσει το spyware.
Ο Τζον Σκοτ-Ρέιλτον, επίσης ανώτερος ερευνητής του Citizen Lab, δήλωσε ότι τα ευρήματα της οργάνωσής του και οι ειδοποιήσεις της Apple «αποκαλύπτουν ότι το ειρηνικό φιλοδημοκρατικό κίνημα της Σερβίας γίνεται επιθετικά στόχος λογισμικού κατασκοπείας που χρησιμοποιείται από ιδιώτες για λογαριασμό κυβερνήσεων, ενόψει των κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων του 2026».
Η NSO είχε μπει στη μαύρη λίστα της αμερικανικής κυβέρνησης το 2021, λόγω ανησυχιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2025, αμερικανικός επενδυτικός όμιλος εξαγόρασε την εταιρεία, η οποία ωστόσο εξακολουθεί να δραστηριοποιείται από το Ισραήλ και να υπάγεται στην ισραηλινή νομοθεσία.
Σε ανακοίνωσή της, η Apple ανέφερε ότι στις 13 Αυγούστου απέστειλε ειδοποιήσεις για απειλές σε χρήστες που είχαν στοχοποιηθεί σε 110 χώρες, προσθέτοντας ότι μέχρι σήμερα έχει ενημερώσει χρήστες σε περισσότερες από 150 χώρες συνολικά.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr