Νέα, όμορφη, γυναίκα, εικαστικός… Ετικέτες που κολλούν πάνω της και είναι ακόμα ένα έναυσμα για την ατομική έκθεση της Μαργαρίτας Πέτροβα με τίτλο «Δεύτερο Δέρμα» και επίκεντρο τα κοινωνικά στερεότυπα και πώς αυτά εγγράφονται στο «σώμα» μας και γίνονται τόσο οικεία, ακόμα και ασφυκτικά, σαν αναπόσπαστα από την ίδια μας την ύπαρξη.
Από τις πιο αξιόλογες και συνεπείς καλλιτέχνιδες της γενιάς της, με σπουδές στην ΑΣΚΤ, ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, εκπαιδευτική δράση, ιδρύτρια της ομάδας «Penelope’s webs», η Πέτροβα παρουσιάζει νέες όψεις της δουλειάς της στο πλαίσιο του Φεστιβάλ «Αισχύλεια» (30/8-3/10) στο εργοστάσιο ΙΡΙΣ, επιστρέφοντας στην πόλη της Ελευσίνας 12 χρόνια μετά την έκθεση «Το Κουκλόσπιτο και άλλες έμφυλες ιστορίες».
Εντονα βιωματική η νέα της έκθεση, την οποία επιμελείται η ιστορικός Τέχνης Μπία Παπαδοπούλου, περιλαμβάνει εγκαταστάσεις, βίντεο των τελευταίων χρόνων και έργα που σχεδιάστηκαν ειδικά για τον χώρο. Η Πέτροβα υποδύεται διαφορετικές γυναικείες περσόνες, χρησιμοποιεί ετερόκλητα υλικά (από δαντέλες, κορνίζες, παλιά έπιπλα, παιχνίδια μέχρι αυγά και πλαστικά γάντια με κόκκινα νύχια), αντικείμενα που βρίσκει στον δρόμο ή στο ίντερνετ, ενεργοποιώντας το σώμα, τη μνήμη, το συναίσθημα.
Από την περφόρμανς «The Tomb Within Me»
Μαζί της θα είναι στις 20 Σεπτεμβρίου και γυναίκες από την Ελευσίνα που θα αφηγηθούν προσωπικές και κοινωνικές ιστορίες στην περφόρμανς «The Tomb Within Me».
–Περιγράψτε μου την έκθεση «Δεύτερο Δέρμα»: πώς προέκυψε η ιδέα και ο τίτλος; Τι θέλετε να προβάλετε, να εκφράσετε και με ποια υλικά και καλλιτεχνικά μέσα; Πώς προσελκύετε το βλέμμα και τη σκέψη του επισκέπτη;
Το «Δεύτερο Δέρμα» αναφέρεται και λειτουργεί ως μια ισχυρή μεταφορά για τις κοινωνικές και ιδεολογικές επιστρώσεις που διαμορφώνουν την ανθρώπινη ελευθερία. Σε αντίθεση με το φυσικό δέρμα που μεσολαβεί ως πρωταρχικό όριο μεταξύ του εαυτού και του κόσμου, ως ένα περίβλημα ζωτικής σημασίας και προστασίας συμβολίζοντας τη μοναδικότητα της ύλης του σώματος, το «Δεύτερο Δέρμα» υποδηλώνει μια πρόσθετη επίκτητη, μη φυσική επιφάνεια, ένα πλέγμα «φορεμένο» από τους κοινωνικούς κανόνες και προσδοκίες, τα στερεότυπα που επικάθονται πάνω στο υποκείμενο και καθορίζουν υποδόρια τι είναι αποδεκτό μέσα στον κοινωνικό χώρο. Θέλω μέσα από την έκθεση αυτή να θέσω το ζήτημα πώς τα κοινωνικά επιβεβλημένα πρότυπα εγγράφονται στο σώμα ως συνείδηση και μετατρέπονται ως δεύτερη φύση.
Σκοπός μου μέσα από την έκθεση είναι ο θεατής να μην περιορίζεται στην παρατήρηση μεμονωμένων έργων, αλλά να συγκροτείται μια συνολική, χωρική και αισθητηριακή εμπειρία, καλώντας τον ουσιαστικά να κινηθεί μέσα σε ένα ενιαίο εικαστικό σύμπαν. Η επανάληψη κοινών συμβόλων και στοιχείων δημιουργεί ένα είδος εσωτερικής «γλώσσας» της έκθεσης. Ο θεατής μπορεί να αναγνωρίζει σταδιακά αυτά τα στοιχεία και να αντιλαμβάνεται συνδέσεις ανάμεσα στα έργα. Με αυτόν τον τρόπο η σημασία δεν παράγεται αποκλειστικά από το κάθε έργο ξεχωριστά, αλλά και από τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των έργων μέσα στον χώρο. Η εμπειρία γίνεται ταυτόχρονα οπτική, ακουστική, χωρική, χρονική και συναισθηματική.
-Με τα έργα σας αναφέρεστε στους επιβεβλημένους ρόλους των γυναικών, τα έμφυλα στερότυπα, αλλά και την ανάγκη διεξόδου και ισορροπίας. Πιστεύετε ότι μέσω της τέχνης σας μπορεί να υπάρξει ευαισθητοποίηση, ανάληψη ευθύνης και δράσης;
Με αυτήν την έκθεση στόχευσα στο να δημιουργήσω έναν τέτοιο χώρο, όπου ο θεατής θα σταθεί, θα αισθανθεί και θα αναρωτηθεί ποια είναι η θέση του μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο που έχει διαμορφώσει για τον εαυτό του. Πόσο ελεύθερος νιώθει μέσα σε αυτό; Η τέχνη σήμερα καλείται ως επιτακτική ανάγκη μέσω της αυθεντικότητάς της να αλλάξει τη ροή του χρόνου θέασης και αντίληψης της εικόνας. Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν τεράστιο όγκο οπτικών πληροφοριών σε εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς μέσω των κοινωνικών δικτύων. Η διαδικασία αυτή μεταβάλλει όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουμε την εικόνα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συγκροτούμε την προσοχή, τη μνήμη και την κρίση μας απέναντι σε αυτήν. Η τέχνη απαιτεί χρόνο, παρατήρηση και ενεργή συμμετοχή. Αυτό θεωρώ πως είναι το ζητούμενο…
-Η ίδια είστε πρωταγωνίστρια, μαζί και με γυναίκες από την Ελευσίνα, στο επιτελεστικό έργο «The Tomb Within Me». Πόσο εμπειρικό και βιωματικό είναι αυτό; Μπορεί τελικά η επιτελεστική πράξη να λειτουργήσει ως μέσο απελευθέρωσης από το επιβεβλημένο «δεύτερο δέρμα»;
Η performance «The Tomb Within Me» είναι μια πολυεπίπεδη εγκατάσταση-επιτέλεση που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2025 στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων και τώρα επανασχεδιάζεται με τη συμμετοχή γυναικών και από την πόλη της Ελευσίνας με την προσθήκη νέων επιτελεστικών στοιχείων, για να παρουσιαστεί στο πλαίσιο της έκθεσης και του φεστιβάλ στις 20 Σεπτεμβρίου. Το ενδιαφέρον σε αυτήν την επιτέλεση έχει να κάνει με το ότι οι γυναίκες που συμμετέχουν καλούνται να συνδιαλλαγούν με τα έργα της έκθεσης χρησιμοποιώντας το σώμα και τον λόγο. Διηγούνται προσωπικές και κοινωνικές ιστορίες που συνθέτουν ένα ενιαίο αφήγημα. Το έργο θίγει τις έννοιες του εγκλωβισμού και απεγκλωβισμού από τις σύγχρονες βίαιες συνθήκες, ενώ θέτει καίρια ζητήματα που αφορούν τα κοινωνικά στερεότυπα, την ατομική ελευθερία έκφρασης και την αυτοδιάθεση. Αυτό που αποκαλύφθηκε σε μένα μέσα από όλη αυτήν την εμπειρία είναι η ανάγκη αυτών των γυναικών να εκφραστούν και να δηλώσουν το τραύμα τους σε μια επιτέλεση που λειτουργεί για εκείνες ως λυτρωτική διαδικασία.
-Ως νέα γυναίκα εικαστικός, με δράση αρκετών χρόνων και με συνέπεια σε αυτό που κάνετε, έχετε ζήσει προκαταλήψεις, ανισότητες, αποκλεισμούς στον καλλιτεχνικό χώρο; Και πώς τις αντιμετωπίζετε;
Εχω αισθανθεί στο παρελθόν ότι ως νέα γυναίκα εικαστικός και ως μεταπτυχιακή φοιτήτρια πριν από 20 χρόνια χρειάστηκε να εργαστώ, να κοπιάσω πολύ περισσότερο και με μεγαλύτερη συνέπεια, προκειμένου η καλλιτεχνική παρουσία μου να αντιμετωπιστεί με την ίδια σοβαρότητα και αξιοπιστία. Διαπίστωσα δυσκολία ανάγνωσης και κατανόησης της δουλειάς μου από ένα ανδροκρατούμενο σύστημα.
Ισως αυτό που με εξέπληξε περισσότερο ήταν ότι συνάντησα τέτοιες αντιλήψεις σε έναν χώρο που θεωρούσα κατεξοχήν ανοιχτό, προοδευτικό και απαλλαγμένο από στερεότυπα. Ο καλλιτεχνικός χώρος λόγω της φύσης του θα περίμενε κανείς να είναι ένας χώρος ελευθερίας, χωρίς συντηρητισμούς και ταμπέλες.
Αυτό με οδήγησε να αντιμετωπίζω τέτοιες εμπειρίες όχι μόνο ως προσωπικές δυσκολίες, αλλά και ως προβληματισμό σχετικά με τη θέση της γυναίκας στον σύγχρονο καλλιτεχνικό χώρο. Η συνέπεια, η επιμονή, η συνεχής εξέλιξη της δουλειάς μου και η προσήλωση στο έργο μου με βοήθησαν να αντιμετωπίσω αυτές τις συνθήκες.
-Οσον αφορά τη θέση των γυναικών εικαστικών πόσο έχουμε προοδεύσει σήμερα σε σχέση με το παρελθόν;
Θυμάμαι την έκθεση elles@centre pompidou, που επισκέφτηκα στο Centre Pompidou στο Παρίσι το 2010. Μια έκθεση αφιερωμένη αποκλειστικά σε γυναίκες καλλιτέχνιδες από τις συλλογές του μουσείου. Αποτέλεσε μια σημαντική χειρονομία επανεξέτασης της ιστορίας της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης μέσα από τη γυναικεία δημιουργία αναδεικνύοντας το ζήτημα της θεσμικής εκπροσώπησης των γυναικών στην τέχνη. Ηταν μια έκθεση που προσωπικά με καθόρισε ως καλλιτέχνιδα, με βοήθησε να προχωρήσω, με έκανε να μη νιώθω μόνη.
Ναι, έχουμε προοδεύσει. Από μια περίοδο κατά την οποία η γυναικεία καλλιτεχνική δημιουργία συχνά παρέμενε στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας της τέχνης, έχουμε περάσει σε μια εποχή σαφώς μεγαλύτερης ορατότητας και θεσμικής παρουσίας. Και ό,τι βήμα έχει γίνει, έγινε με πολύ κόπο. Αλλά η πραγματική πρόοδος για μένα δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των γυναικών που βλέπουμε σήμερα στις εκθέσεις. Εχει να κάνει με το κατά πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την καλλιτεχνική αξία, την ιστορία και την ίδια την έννοια του καλλιτέχνη. Το ζητούμενο είναι η ουσιαστική ισοτιμία στην καλλιτεχνική παραγωγή, την αξιολόγηση, τη θεσμική εκπροσώπηση και την ιστοριογράφηση της τέχνης.
info: «Δεύτερο Δέρμα», Πολιτιστικός χώρος ΙΡΙΣ, Ελευσίνα. Εως 3 Οκτωβρίου.
Επιμέλεια: Μπία Παπαδοπούλου. Sound Design: Αννα Στερεοπούλου. Φωτογραφίες: John Barel. Περφόρμανς: 20 Σεπτεμβρίου στις 20.00
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr