Ο Ανδρέας Σλάιχερ, διευθυντής Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ, εμπνεύστηκε το Πρόγραμμα PISA (Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών) τη δεκαετία του 1990.
Στόχος, έγραψε, ήταν η άμιλλα 15χρονων μαθητών από διάφορες χώρες, η σύγκριση των εκπαιδευτικών συστημάτων προέλευσής τους και η βελτίωσή τους. Μαθητές Γ’ Γυμνασίου από το 2000, αρχικά από 43 χώρες, από 91 το 2025, καλούνται κάθε τρία χρόνια να διαγωνιστούν στη Γλώσσα, στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες. Στα τρία πεδία προστέθηκε το 2025 και η Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα.
Παρά τις αντιδράσεις, οι διαγωνισμοί PISA αναδείχτηκαν σε πρωτογενή πηγή μελέτης της εκπαίδευσης. Πέρα από τις επιδόσεις των μαθητών ανά γνωστικό πεδίο, αξιολογούνται ποικίλες πτυχές όπως το φύλο, η κοινωνική σύνθεση των μαθητών, η γεωγραφική τους προέλευση…
Οι Ελληνες μαθητές δεν τα πήγαν ιδιαίτερα καλά από την αρχή. Στους πρώτους διαγωνισμούς ήταν λίγο κάτω από τη μέση της κατάταξης. Οι προσπάθειες βελτίωσης δεν ευοδώθηκαν. Η Νίκη Κεραμέως εισήγαγε διαγωνισμό προετοιμασίας στα παιδιά της ΣΤ’ Δημοτικού, την «ελληνική PISA». Τα αποτελέσματα, ωστόσο, το 2022 και το 2025, ήταν προς το χειρότερο.
Στους πρώτους διαγωνισμούς του PISA διακρίνονταν οι Βορειοευρωπαίοι, η Φινλανδία κατά πρώτον. Εκπαιδευτικά συστήματα φιλελεύθερα, αποκεντρωμένα, με περιορισμένη γραφειοκρατία, με τάξεις με λίγα παιδιά, με υψηλούς μισθούς των εκπαιδευτικών, με συμμετοχή της οικογένειας. Προοδευτικά πρώτευσαν χώρες της Απω Ανατολής, με πρώτες τις δύο ομάδες από την Κίνα. Εκπαιδευτικά συστήματα συγκεντρωτικά, παιδαγωγικά και πολιτισμικά «παραδοσιακά», βασισμένα στην πειθαρχία και στη χρήση της τεχνολογίας, συστήματα όπου ο εκπαιδευτικός χαίρει σεβασμού από παιδιά και γονείς, όπου ο αριθμός των μαθητών ανά τάξη μειώνεται με τον χρόνο αλλά παραμένει ψηλός για τα δυτικά δεδομένα.
Στους διαγωνισμούς τα πήγαν μέτρια παραδοσιακά λίκνα της εκπαίδευσης, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, ανέβηκαν στις κατατάξεις οι Βαλτικές χώρες, ιδιαίτερα η Εσθονία, οι οποίες, από όσο γνωρίζω βιβλιογραφικά, συνδυάζουν φιλελεύθερα στοιχεία με παραδοσιακά, εστιασμένα στην πειθαρχία και στους αυστηρούς παιδαγωγικούς κανόνες.
Το 2003, ο Βασίλειος Φθενάκης (1937-), καθηγητής Παιδαγωγικής σε γερμανικά πανεπιστήμια και σύμβουλος της βαυαρικής κυβέρνησης και τοπικών γερμανικών κυβερνήσεων, υποστήριξε ότι η γερμανική εκπαίδευση για να βελτιωθεί όφειλε να επενδύσει σε μια προσχολική εκπαίδευση εστιασμένη στη μάθηση. Ωρες μετά την ανακοίνωση των όχι κολακευτικών επιδόσεων των Γάλλων μαθητών στον διαγωνισμό του 2025, ο πρώην πρωθυπουργός και υποψήφιος πρόεδρος Γκαμπριέλ Ατάλ πρότεινε εντατικοποίηση των σπουδών στο Δημοτικό και επαναφορά των εισαγωγικών εξετάσεων για το Γυμνάσιο.
Στο ελληνικό ΥΠΑΙΘ διάβασαν τα αποτελέσματα του 2025 στη λογική του μισοάδειου-μισογεμάτου. «Η συνολική εικόνα για τη χώρα είναι μεικτή, αλλά με σαφείς ενδείξεις σταθεροποίησης: ανακόπτεται η πολυετής διεύρυνση της απόστασης από τον ΟΟΣΑ και την Ε.Ε.-27 και σε ορισμένα πεδία, ιδίως στα Μαθηματικά, υπάρχει σαφής τάση σύγκλισης. (…) Η χώρα υστερεί ακόμα σημαντικά στις επιδόσεις των μαθητών/τριών της έναντι του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. (…) Η χώρα, επενδύοντας τα επόμενα χρόνια σε δρομολογημένες μεταρρυθμίσεις, όπως είναι το Εθνικό Απολυτήριο, η εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών και του συστήματος του Πολλαπλού Βιβλίου, η περαιτέρω ψηφιακή σύγκλιση και, κυρίως, συνεχίζοντας και επεκτείνοντας την προσπάθεια αναβάθμισης της λογικής PISA στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, μπορεί βάσιμα να ελπίζει ότι οι πρώτες θετικές ενδείξεις που προέκυψαν στην έρευνα PISA 2025 θα είναι ακόμα περισσότερο ορατές στον επόμενο κύκλο της έρευνας το 2029».
Ελπίδα
Ωραιοποιημένη εκδοχή των αποτελεσμάτων, που δείχνει στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα. Συνοπτικά, δύο -νομίζω- είναι τα κρίσιμα προβλήματα: η απαξίωση του σχολείου και η διάρρηξη των κοινωνικών σχέσεων στο εσωτερικό του. Το σχολείο δεν κάνει τα παιδιά να ονειρεύονται, να επενδύσουν σ’ αυτό, στη γνώση.
Στα μάτια όλο και περισσότερων ταυτίζεται με το επαγγελματικό του αντίκρισμα. Η διάρρηξη των δεσμών στην εκπαιδευτική κοινότητα με την αυξανόμενη γραφειοκρατία, ιδιαίτερα μετά το 2019, και τον έλεγχο οδηγεί στην παθητικότητα, στην αναδίπλωση στο «εγώ». Αν συνυπολογίσουμε και τις πολύ χαμηλές απολαβές των εκπαιδευτικών, καταλαβαίνουμε γιατί το ενδιαφέρον για το επάγγελμα μειώνεται ραγδαία, ώστε μελλοντικά η σημερινή έλλειψη σε ειδικότητες μπορεί να πάρει τη μορφή χιονοστιβάδας.
*Πανεπιστήμιο Πατρών
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr