Τα τελευταία χρόνια, η Νέα Δημοκρατία έχει επενδύσει συστηματικά σε μια επιθετική ρητορική κατά των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, παρουσιάζοντάς τες ως «παράγοντες αδιαφάνειας» και «εμπόδια» στη μεταναστευτική της πολιτική.
Ας βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά: η Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είναι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που καταστατικά δεν έχουν κερδοσκοπικό σκοπό. Αποτελούνται τόσο από επαγγελματίες όσο και από εθελοντές και προσφέρουν ανθρωπιστική, κοινωνική και υποστηρικτική δράση εκεί όπου το κράτος αδυνατεί να ανταποκριθεί έγκαιρα ή επαρκώς. Λειτουργούν συμπληρωματικά προς τη δημόσια διοίκηση, -από την οποία συχνά χρηματοδοτούνται -πάντα σε συνεργασία με αυτές, καλύπτοντας κρίσιμα κενά σε περίοδο κρίσεων, έκτακτων αναγκών ή θεσμικής πίεσης.
Προφανώς και οι ΜΚΟ δεν είναι και δεν πρέπει να είναι υπεράνω ελέγχου. Σαφέστατα λοιπόν χρειάζεται ένα πλαίσιο ελέγχου με σαφείς κανόνες, διαφάνεια στη χρηματοδότηση, λογοδοσία και προστασία των εθνικών μας συμφερόντων. Άλλο αυτό ωστόσο και άλλο η κυβερνητική πρακτική να αντιμετωπίζονται συλλήβδην οι ΜΚΟ ως ύποπτες ή επικίνδυνες. Και δυστυχώς αυτή είναι μία πρακτική που εντάσσεται στην προσπάθεια της κυβέρνησης Μητσοτάκη να χαϊδέψει αυτιά στα ακροδεξιά της και όχι να θεσπίσει ισχυρές δικλείδες ασφάλειάς.
Η ψήφιση του νόμου 4939/2022 και η έκδοση της υπουργικής απόφασης ΥΑ82876/8.5.2026 δεν ήταν απλώς θεσμικές πράξεις· ήταν η κορύφωση μιας πολιτικής στρατηγικής που επιδίωξε να μετατρέψει την εποπτεία σε μηχανισμό πειθαρχίας και πολιτικού ελέγχου. Η απόφαση του ΣτΕ έρχεται ως θεσμική απάντηση σε αυτή τη στρατηγική: όχι για να «υπερασπιστεί» τις ΜΚΟ, αλλά για να υπερασπιστεί τη Δημοκρατία από την υπερβολή.
Το ΣτΕ αποδομεί το μοντέλο αυθαιρεσίας
Η υπ’αριθμ. ΣτΕ 1764/2024 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τα Μητρώα ΜΚΟ, δεν είναι μια τυπική νομική διόρθωση. Είναι μια θεσμική αποκαθήλωση ενός μοντέλου που επιχειρούσε να μετατρέψει την εποπτεία σε εργαλείο πολιτικού ελέγχου. Το ΣτΕ δεν ακυρώνει το Μητρώο· το επαναφέρει στη συνταγματική λογική, απογυμνώνοντας τις υπερβολές που είχαν χτιστεί γύρω του.
Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία γιατί οι ΜΚΟ έχουν μετατραπεί σε εύκολο και βολικό στόχο. Στοχοποιούνται συστηματικά — και όχι τυχαία. Είναι οργανώσεις χωρίς κομματικό μηχανισμό, χωρίς πολιτικό κόστος για όποιον τις επιτίθεται. Είναι ευάλωτες, γιατί λειτουργούν σε πεδία όπου η δημόσια συζήτηση είναι φορτισμένη: μετανάστευση, διεθνής προστασία, κοινωνική ένταξη. Είναι ευάλωτες γιατί η δράση τους εκτυλίσσεται συχνά εκεί όπου η κρατική διοίκηση αδυνατεί να ανταποκριθεί. Και είναι ευάλωτες γιατί η κοινωνία δεν γνωρίζει πραγματικά τι κάνουν — άρα είναι εύκολο να καλλιεργηθεί καχυποψία, να στηθεί αφήγημα, να κατασκευαστεί εχθρός.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση της ΝΔ, επιχείρησε να επιβάλει ένα μοντέλο ελέγχου που ξεπερνούσε τα όρια. Η «διακριτική ευχέρεια» του Γενικού Γραμματέα Μεταναστευτικής Πολιτικής του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, να απορρίπτει αιτήσεις εγγραφής, ήταν η επιτομή της διοικητικής αυθαιρεσίας, όπως και σύσταση του Μητρώου μόνο με μία Υπουργική Απόφαση. Η υποχρεωτική δημοσιοποίηση χορηγών και συνδρομητών ήταν μια μορφή στοχοποίησης των πολιτών που στηρίζουν οργανώσεις. Η διετής απαγόρευση επανεγγραφής για τυπικές παραβάσεις ήταν καθαρά τιμωρητική διοίκηση.
Το ΣτΕ τα ακυρώνει όλα αυτά. Και το κάνει με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: η εποπτεία είναι θεμιτή, η αυθαιρεσία όχι. Ακόμη πιο σημαντικό: το Συμβούλιο της Επικρατείας. αμφισβητεί δύο προϋποθέσεις εγγραφής που ουσιαστικά ποινικοποιούν την παρουσία σε μια ΜΚΟ πριν καν υπάρξει καταδίκη. Η παραπομπή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) δείχνει ότι το θέμα δεν είναι ελληνικό· είναι ευρωπαϊκό. Αφορά τον πυρήνα της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι.
Η ιστορική μνήμη του 2015 – και η αλήθεια που ξεχνάμε
Υπάρχει μια ιστορική διάσταση που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Το 2015, στην κορύφωση της προσφυγικής κρίσης, οι οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών δεν ήταν πρόβλημα, ήταν μέρος της λύσης. Συνέβαλαν στην αντιμετώπιση πρωτοφανών αναγκών, σε μια περίοδο όπου το κράτος δεν είχε ούτε δομές ούτε ανθρώπινο δυναμικό. Και το έκαναν υπό τον συντονισμό και την ομπρέλα της Ελληνικής Αστυνομίας — για πρώτη φορά στην ιστορία. Η συνεργασία αυτή ήταν θεσμικά πρωτόγνωρη και επιχειρησιακά κρίσιμη. Και πρέπει να αναγνωριστεί, όχι να διαγράφεται από τον δημόσιο λόγο για να εξυπηρετήσει επικοινωνιακές σκοπιμότητες.
Προτροπή για κοινωνική αλληλεγγύη – απέναντι στην ακροδεξιά αποδόμηση της ανθρωπιάς
Σε μια εποχή όπου οι ακροδεξιές επικοινωνιακές επιδιώξεις επιχειρούν να μετατρέψουν την ανθρωπιά σε αδυναμία και την αλληλεγγύη σε ύποπτη συμπεριφορά, είναι κρίσιμο να θυμόμαστε κάτι απλό: η κοινωνική αλληλεγγύη δεν είναι ιδεολογία· είναι θεμέλιο δημοκρατίας.
Όταν η δημόσια συζήτηση δηλητηριάζεται από εύκολους εχθρούς, όταν η στοχοποίηση γίνεται εργαλείο πολιτικής επιβίωσης, όταν η ανθρώπινη αξιοπρέπεια μπαίνει στο περιθώριο, τότε χάνουμε κάτι βαθύτερο: τη συλλογική μας ικανότητα να βλέπουμε τον άλλον ως άνθρωπο.
Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις δεν είναι άψυχα νομικά πρόσωπα. Είναι άνθρωποι που προσφέρουν, συχνά εκεί όπου κανείς άλλος δεν πηγαίνει. Και η κοινωνία που επιλέγει να τους στοχοποιεί, αντί να τους στηρίζει, δεν γίνεται πιο ισχυρή. Γίνεται πιο φοβική, πιο κλειστή, πιο μικρή. Η απόφαση του ΣτΕ είναι μια υπενθύμιση ότι η Δημοκρατία έχει όρια — και τα υπερασπίζεται. Το ερώτημα είναι αν θα τα υπερασπιστούμε κι εμείς.
*Τομεάρχης Μεταναστευτικής Πολιτικής ΕΛ.Α.Σ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr