Μετά την πτώση του κομμουνισμού η Ρουμανία έγινε το πεδίο για μια από τις μεγαλύτερες ερευνητικές μελέτες για την γνωστική και ψυχική ανάπτυξη των παιδιών: το Bucharest Early Intervention Project. Η έρευνα συνέκρινε παιδιά που παρέμεναν σε ιδρυματική φροντίδα με παιδιά που τοποθετήθηκαν σε υψηλής ποιότητας ανάδοχη φροντίδα και κατέληγε πως τα παιδιά που είχαν τοποθετηθεί εγκαίρως σε ανάδοχες οικογένειες παρουσίαζαν υψηλότερες επιδόσεις IQ και καλύτερη ψυχοσυναισθηματική κατάσταση σε σχέση με εκείνα που είχαν παραμείνει για μεγαλύτερο διάστημα σε ιδρυματική φροντίδα. Τα αναπτυξιακά οφέλη της οικογενειακού τύπου φροντίδας επιβεβαίωσαν και μεταγενέστερες μελέτες.
Στη χώρα μας δεκάδες παιδιά παραμένουν έγκλειστα στα παιδιατρικά νοσοκομεία για μήνες ή ακόμα και χρόνια, γεγονός που μας δείχνει πως λειτουργεί μόνο ο μηχανισμός απομάκρυνσης -ενίοτε ούτε καν αποτελεσματικά- και όχι ο μηχανισμός παιδικής προστασίας μετά την απομάκρυνση του παιδιού από ένα επικίνδυνο οικογενειακό περιβάλλον.
Η υπόθεση της Κυψέλης μονοπώλησε για κάποιες ημέρες τα δελτία ειδήσεων και τα ειδησεογραφικά σάιτ -όχι φυσικά με τη σωστή μιντιακή πλαισίωση- μέχρι που μια νέα υπόθεση την επισκίασε και όλοι ξαφνικά ξέχασαν τα εισαγγελικά παιδιά, δηλαδή όλα αυτά τα παιδιά που έχουν απομακρυνθεί από τις οικογένειές τους με εντολή εισαγγελέα συσσωρεύοντας νέα τραύματα καθώς έχουν υποστεί ήδη το τραύμα της κακοποίησης ή της παραμέλησης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία για τη συγκεκριμένη υπόθεση που επανέφερε το ζήτημα στον δημόσιο διάλογο μας έδειξαν ότι τα παιδιά είχαν επιστρέψει παρανόμως στο οικογενειακό περιβάλλον αφότου είχαν βρεθεί στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» με εισαγγελική εντολή. Κι αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα για τη λειτουργία ολόκληρου του συστήματος παιδικής προστασίας. Η εισαγγελική εντολή δεν πρέπει να είναι το τέλος μιας διαδικασίας αλλά η αρχή μιας αλυσίδας προστασίας. Και η πραγματική προστασία δεν τελειώνει όταν το παιδί βγει από το νοσοκομείο ή όταν κλείσει ένας φάκελος. Οφείλει να τελειώνει μόνο όταν το παιδί μπορεί να κοιμηθεί με ασφάλεια, να πάει σχολείο, να έχει έναν σταθερό ενήλικα δίπλα του που το ακούει, το φροντίζει, γνωρίζει την ιστορία του.
Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού δεν περιορίζεται στην προστασία από τη βία. Αναγνωρίζει το παιδί ως πρόσωπο με δικαιώματα, ταυτότητα και δυνατότητα συμμετοχής στις διαδικασίες που το αφορούν. Η UNICEF επισημαίνει προβλήματα στην εφαρμογή της αναδοχής, της επιτροπείας, της αποϊδρυματοποίησης, της συλλογής των δεδομένων και της διασύνδεσης των υπηρεσιών. Η λύση στη χώρα μας έχει νομοθετηθεί από το 2018 αλλά δεν εφαρμόζεται. Η αποστολή του κράτους είναι να στηρίζει την οικογένεια και το παιδί προτού συμβεί μια τραγωδία.
Αυτό σημαίνει ισχυρές κοινωνικές υπηρεσίες στις γειτονιές, διεπιστημονικές ομάδες, πρόσβαση σε ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, στήριξη γονέων, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, αντιμετώπιση της φτώχειας και της στεγαστικής επισφάλειας και πραγματικά λειτουργικό σύστημα αναδοχής και φυσικά διασύνδεση όλων αυτών των υπηρεσιών.
Το παράδειγμα του Ελσίνκι μας διδάσκει πως μέσα από μια διεπιστημονική προσέγγιση που συνδέει κοινωνικούς λειτουργούς, επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες παιδικής προστασίας μπορεί να επιτευχθεί μια συντονισμένη και πρώιμη παρέμβαση γύρω από το παιδί και την οικογένειά του. Η πρόληψη και η κοινωνική υποστήριξη είναι πιο αποτελεσματικές όταν οι υπηρεσίες συνομιλούν μεταξύ τους και βρίσκονται κοντά στην καθημερινότητα των οικογενειών.
Η υπόθεση της Κυψέλης μας έδειξε απλά με τον πιο άγριο τρόπο αυτό που συμβαίνει όταν το παιδί περνά από την οικογενειακή βία στην κρατική προστασία, αλλά η προστασία αυτή δεν έχει συνέχεια.
Αν κάτι μας έχουν διδάξει η κοινωνική ανθρωπολογία και η κοινωνική θεωρία, αυτό είναι να μην κοιτάζουμε μόνο τα γεγονότα αλλά κυρίως τις σχέσεις εξουσίας και τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτά τα γεγονότα γίνονται δυνατά. Η διεθνής εμπειρία μάς υποδεικνύει μια διαφορετική αντίληψη για την παιδική προστασία: μετατόπιση από την ιδρυματική προς την κοινοτική φροντίδα, από την καταστολή στην πρόληψη, από την κοινωνική υπηρεσία στη γειτονιά. Για την Κυψέλη, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει τη δημιουργία ενός τοπικού οικοσυστήματος προστασίας, όπου το παιδί δεν αντιμετωπίζεται ως «περιστατικό», αλλά ως μέλος μιας κοινότητας που έχει συλλογική ευθύνη για την ασφάλεια, την ανάπτυξη και την ευημερία του. Δεν αρκεί η θεσμική αναγνώριση, χρειάζεται θεσμική συνέχεια και η πρώιμη ανίχνευση για να μην είναι πια κανένα παιδί γνωστό στις υπηρεσίες χωρίς να είναι πραγματικά προστατευμένο.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr