Πέντε χρόνια μετά την οικολογική καταστροφή στη Βόρεια Εύβοια, η αναδάσωση στις εκτάσεις που δεν μπορούν να αναγεννηθούν από μόνες τους βρίσκεται ακόμη σε ποσοστό κάτω από το 1%. Παρά τις εξαγγελίες και τις υποσχέσεις που μοιράστηκαν αφειδώς τα πρώτα χρόνια μετά την τεράστια πυρκαγιά τον Αύγουστο του 2021, με δεδομένη και τη διαθεσιμότητα των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης, ο λογαριασμός της αποκατάστασης των δασών της Βόρειας Εύβοιας παραμένει απογοητευτικός, αφού εργασίες αναδάσωσης έχουν γίνει σε μόλις 1.300 στρέμματα μαύρης πεύκης, παρά τις υποσχέσεις της Επιτροπής Μπένου που μιλούσε τότε για το «Νέο Δάσος» και τους «χορηγούς αναδάσωσης». Υπενθυμίζεται ότι:
Από την πυρκαγιά που ξέσπασε στις 3 Αυγούστου 2021 και έκαιγε επί μέρες ανεξέλεγκτα, κάηκαν συνολικά 520.000 στρέμματα. Από αυτά, οι δασικές εκτάσεις υπολογίστηκαν σε 340.000 στρέμματα, ενώ, σύμφωνα με την επίσημη απόφαση της αναδάσωσης (ΦΕΚ776/Δ/5-11-2021), κηρύχτηκαν αναδασωτέα 383.140 στρέμματα.
Η αναδάσωση μπορεί να γίνει χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση υπό προϋποθέσεις. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα δάση της χαλεπίου πεύκης (το πιο συνηθισμένο είδος πεύκου που συναντάμε ακόμα και σε άνυδρα νησιά σε ελάχιστο έδαφος) που ξαναγεννιούνται από τους σπόρους των καμένων δέντρων, εφόσον δεν υπάρχουν κοπάδια να βοσκήσουν τα νέα φυτάρια.
Σύμφωνα με τη μελέτη αναδάσωσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που παρουσίασε αναλυτικά η «Εφ.Συν.» στις 10/6/2023, η χαλέπιος πεύκη είναι όντως κυρίαρχο είδος και καταλαμβάνει πάνω από 300.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων. Εδώ, όμως, προκύπτει άλλο πρόβλημα. Σχεδόν οι μισές από αυτές τις εκτάσεις έχουν καεί πάνω από μία φορά. Αυτό σημαίνει ότι κάηκαν δέντρα που δεν πρόλαβαν να ενηλικιωθούν για να παραγάγουν σπόρους και έτσι πρέπει να γίνει τεχνητή αναδάσωση. Κατά τη μελέτη του ΑΠΘ, οι διπλοκαμένες εκτάσεις φτάνουν τα 129.690 στρέμματα.
Εκεί όπου η φυσική αναγέννηση θεωρείται πρακτικά ανέφικτη είναι στα δάση της μαύρης πεύκης και της ελάτης ακόμα κι αν δεν έχουν καεί ποτέ στο πρόσφατο παρελθόν. Οι μελέτες μέτρησαν συνολικά 13.929 στρέμματα μαύρης πεύκης και 9.563 στρέμματα ελάτης. Σε έναν ιδανικό κόσμο, δηλαδή, θα έπρεπε να μπουν σε πρόγραμμα τεχνητής αναδάσωσης πάνω από 153.000 στρέμματα.
Κάπως έτσι, λοιπόν, φτάνουμε στο ποσοστό κάτω από το 1%, καθώς, πέντε χρόνια μετά το 2021, η μόνη σύμβαση που έχει αποδώσει καρπούς είναι εκείνη που υπεγράφη με τις απαραίτητες τυμπανοκρουσίες τον Μάιο του 2024. Με βάση εκείνη τη σύμβαση, αξίας 1,2 εκατομμυρίων ευρώ, αναδασώθηκαν 1.300 στρέμματα, δηλαδή το 0,85% από αυτά που χρειάζονται τεχνητή αναδάσωση.
Ακόμα και για αυτή τη σύμβαση που υπεγράφη λίγο πριν από το καλοκαίρι του 2024, όμως, υπήρξαν καθυστερήσεις στην υλοποίηση. Ενα από τα βασικά προβλήματα είναι η έλλειψη σπόρων και η αποδιοργάνωση των φυτωρίων που κάποτε εξασφάλιζαν το απαραίτητο γενετικό υλικό και πρόσφεραν χώρο για να μεγαλώσουν νέα φυτάρια. Τελικά, οι φυτεύσεις ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2024 στην περιοχή του Δασαρχείου Λίμνης. Ηδη από τότε, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προσπαθούσε να δικαιολογηθεί για την καθυστέρηση της διαδικασίας. Σε ανακοίνωση που εξέδωσε τόνιζε ότι «οι τεχνητές αναδασώσεις αποτελούν ένα εξαιρετικά σύνθετο έργο», απαιτούν χρόνο για να μετρηθεί η πορεία της φυσικής διαδικασίας αποκατάστασης των καμένων περιοχών και εξειδικευμένες μελέτες.
Αυτό που δεν έλεγε η ανακοίνωση του ΥΠΕΝ είναι η απουσία κονδυλίων για τα έργα της τεχνητής αναδάσωσης. Οταν η «Εφ.Συν.» ασχολήθηκε πρώτη φορά με το θέμα (10/6/23, «Κάηκαν οι υποσχέσεις της αναδάσωσης στα καμένα της Β. Εύβοιας»), βρήκε την «απάντηση» στη μελέτη του ΑΠΘ που ανέφερε ξεκάθαρα ότι «ο περιορισμένος προϋπολογισμός των 15.000.000 του έργου δεν μπορεί να καλύψει πλήρως την αναδάσωση όλων των καμένων περιοχών της Εύβοιας». Ετσι, η μελέτη κατέληγε στη μελέτη για την τεχνητή αναδάσωση μόλις 9.383,8 στρεμμάτων από τα 153.000 που τη χρειάζονται, όπως προαναφέραμε.
Τα ίδια νούμερα περιέλαβε και η ανακοίνωση του ΥΠΕΝ το 2024: «H εν λόγω τεχνητή αναδάσωση δεν είναι η μόνη, καθώς αποτελεί ένα μόνο τμήμα εκ των 9.383,8 στρεμμάτων που θα αναδασωθούν στη βόρεια Εύβοια για τα υπόλοιπα τμήματα της καμένης περιοχής. Οι ως άνω πιστώσεις (τα 1,2 εκατ.) αποτελούν, δε, ένα μόνο μέρος εκ των 16.007.197,90 ευρώ, τα οποία έχουν ήδη εξασφαλισθεί για τον σκοπό αυτό».
Παρά τις υποσχέσεις για αυτές τις χιλιοκουτσουρεμένες αναδασώσεις, τα αποτελέσματα παραμένουν πενιχρά. Πριν από το καλοκαίρι του 2026, υπεγράφη ακόμα μία σύμβαση για περίπου 1.200 στρέμματα στο Δασαρχείο Λίμνης, τα οποία μάλιστα αφορούν κυρίως διπλοκαμένα δάση χαλεπίου πεύκης. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι εργασίες εδώ μπορούν να προχωρήσουν γρηγορότερα, καθώς υπάρχουν σπόροι σε αφθονία, όμως και πάλι θα πρέπει να έρθει το φθινόπωρο για να γίνουν οι φυτεύσεις με τον ορθό τρόπο. Οσο για τα πιο ευπαθή δάση της ελάτης και της μαύρης πεύκης και την περιοχή του Δασαρχείου Ιστιαίας, μπορούν να περιμένουν άλλα «εξασφαλισμένα κονδύλια»…