Με τίτλο «Ανδρίων έργα και ημέρες», η έκθεση φωτογραφίας που παρουσιάζεται στην Καΐρειο Βιβλιοθήκη από τις 24 Ιουλίου έως το τέλος Σεπτεμβρίου 2026, σε επιμέλεια της ιστορικού-φιλολόγου Αμαλίας Τηνιακού, φέρνει στο φως πτυχές της καθημερινότητας των κατοίκων της Aνδρου μέσα από επαγγελματικές και μη φωτογραφίες που χρονολογούνται από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα μέχρι και τη δεκαετία του 1970.
Πριν από ενάμιση χρόνο, η κ. Τηνιακού είχε την ιδέα να συγκεντρώσει παλιές φωτογραφίες «για δύο λόγους», όπως λέει στην «Εφ.Συν.». «Πρώτον, γιατί σώζουν πολλά ιστορικά πράγματα τα οποία δεν υπάρχουν σε γραπτές πηγές και, δεύτερον, για να διασωθούν και να μην καταστραφούν για πάντα από τη φθορά του χρόνου», τονίζει.
«Απευθύναμε, λοιπόν, μια ανοιχτή πρόσκληση στους Ανδριώτες», συνεχίζει η Α. Τηνιακού, «που άρχισαν να μας φέρνουν φωτογραφίες, τις οποίες ψηφιοποιούσαμε και τους τις επιστρέφαμε, έργο που απαιτούσε πολύ χρόνο και κόπο. Μετά την ψηφιοποίηση, το υλικό καταλογογραφήθηκε και κατηγοριοποιήθηκε χρονολογικά και θεματολογικά (μετανάστευση, χαμένα επαγγέλματα, ζωή των ναυτικών, κοινωνικά δρώμενα, αγροτική ζωή, τοπία και μνημεία, εκπαίδευση, γυμναστικές επιδείξεις κ.λπ.), ενώ έγινε και καταγραφή των μαρτυριών που συνόδευαν αυτές τις φωτογραφίες».
FARALIS», N. J. Goulandris (Ανδριακή), 1957 (φωτ. αρχείο Μ. Ψυχάλη)
«MAROUSIO LOGOTHETI», Υιών Ι. Π. Γουλανδρή, Varna, 1934 (φωτ. αρχείο Ν. Μπάλση)
Η συγκέντρωση αυτών των φωτογραφιών ήταν ένα «κυνήγι θησαυρού», γιατί θησαυρός αποδείχτηκαν οι 4.000 φωτογραφίες που δόθηκαν από τις οικογένειες των Ανδριωτών και, έτσι, δημιουργήθηκε το Ψηφιακό Φωτογραφικό Αρχείο της Καϊρείου Βιβλιοθήκης και με βάση αυτό αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν την έκθεση, στην οποία, βέβαια, κυριαρχεί η ζωή των ναυτικών.
Η διοργάνωση της έκθεσης έγινε από την Καΐρειο Βιβλιοθήκη, το ψηφιακό αρχείο χρηματοδοτήθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού, ενώ η έκθεση και η έκδοση του βιβλίου χρηματοδοτήθηκαν από το Διεθνές Φεστιβάλ Aνδρου και το Ιδρυμα Μωραΐτη. Τον τόμο σχεδίασε ο μαΐστορας του Gutenberg Γιάννης Μαμάης με τον χαρακτηριστικό σεβασμό του στις επιταγές της παλιάς τυπογραφίας.
Ανδρίων έργα και ημέρες. Συλλογικός τόμος. Επιμέλεια έκδοσης: Αμαλία Τηνιακού. Σχεδιασμός έκδοσης: Γιάννης Μαμάης. Εκδοση Καϊρείου Βιβλιοθήκης και Φίλων Φεστιβάλ Ανδρου, Ανδρος 2026
Οι φωτογραφίες που περιλαμβάνει το λεύκωμα αυτό μας θύμισαν τους μεγάλους Γάλλους φωτογράφους Robert Doisneau και Henri Cartier-Bresson. Η αποτύπωση της καθημερινότητας σε ενσταντανέ απρόβλεπτα ή «μιλημένα» εκείνα τα χρόνια ήταν άθλος, οπότε το να στήνεις μια βαριά φωτογραφική μηχανή π.χ. πάνω στα βράχια της Aνδρου και να έχεις τόσο ωραίο αποτέλεσμα δείχνει ότι οι φωτογράφοι της εποχής, ερασιτέχνες ή μη, προσδοκούσαν την τελειότητα. Η επίσκεψη του φωτογράφου στα χωριά παλαιότερα ήταν κάτι σαν γιορτή, μια και δεν ήταν εύκολη η πρόσβαση, ούτε οι συνθήκες φωτογράφισης: βαριές μηχανές, φυσικό φως που χανόταν όσο περνούσε η ώρα, πλάκες…
Η φωτογραφία εκ… φύσεως σώζει στιγμές, ντοκουμέντα, πρόσωπα, μνήμες, αλήθειες, μόδες, συνήθειες, χαρές κ.ο.κ. Ως μάρτυρας μιας εποχής είναι μοναδικό εργαλείο και είναι πάντα χρήσιμο να διασώζονται από τη λήθη και να βγαίνουν από άλμπουμ και συρτάρια, όπου ο χρόνος θα ήταν αμείλικτος γι’ αυτές. Η ιδέα, λοιπόν, να ψηφιοποιηθούν αποκτώντας μια δεύτερη ευκαιρία για την… αιωνιότητα είναι καταπληκτική. Μπορεί να φτιάχτηκαν σε παρελθόντα χρόνο, αλλά ξαναήρθαν στο σήμερα, απαιτώντας να τσιγκλήσουν τη μνήμη μας και προκαλώντας μας να δούμε πίσω από τη στιγμή.
Οπως αναφέρει ο αρχαιολόγος και ομότιμος καθηγητής Μιχάλης Τιβέριος στον Πρόλογό του, «[…] πίσω από μια φωτογραφία είναι δυνατόν να κρύβονται περισσότερες από μία ιστορίες, τις οποίες και καλούμαστε να αποκρυπτογραφήσουμε. Π.χ., πίσω από φωτογραφίες που απεικονίζουν βρακοφόρους Ανδριώτες με φέσι στο κεφάλι μαζί με άνδρες που φέρουν δυτικού συρμού ένδυμα (μια συνύπαρξη δηλαδή αθηναϊκών-πρωτευουσιάνικων και κατ’ ουσίαν δυτικότροπων κοινωνικών συμπεριφορών με αντίστοιχες ανατολικές που προϋπήρχαν στο νησί), ανιχνεύεται η σταδιακή εξάλειψη της βράκας από το νησί με παράλληλη εισχώρηση της ευρωπαϊκής ένδυσης. Στη σχετικά γρήγορη επικράτηση του δυτικού τρόπου ένδυσης μετά την απελευθέρωση της χώρας, τουλάχιστον σε ένα μεγάλο τμήμα του νησιού, συμβολή πρέπει να είχαν και οι κοσμογυρισμένοι ναυτικοί του».
Οσον αφορά την εξέλιξη της κοινωνίας της Ανδρου, μέσα από τις φωτογραφίες του βιβλίου βρίσκουμε πολλές απαντήσεις. Η Αμαλία Τηνιακού γράφει σχετικά: «Ο όρος “κοινωνία της Ανδρου” ακούγεται ενιαίος, συμπαγής, σχεδόν ομοιογενής. Στην πραγματικότητα όμως είναι τουλάχιστον παραπλανητικός, καθώς το νησί δεν το συγκροτεί ένα ενιαίο κοινωνικό σώμα, αλλά ένα μωσαϊκό από διακριτούς μικρόκοσμους που διαμορϕώθηκαν από την ίδια τη γεωγραφία του. […] Η μεγάλη άνοδος της ανδριακής ναυτιλίας στα τέλη του 19ου αιώνα και οι αξιόλογες ευεργεσίες των Εμπειρίκων μετέβαλαν όχι μόνο τη φυσιογνωμία, αλλά και την ίδια την κοινωνία της Χώρας και των γύρω περιοχών με έργα ευποιίας, όπως το Εμπειρίκειο Γηροκομείο, η διάνοιξη δρόμων, οι κρήνες, το υδραγωγείο, η πλακόστρωση της κεντρικής οδού της Χώρας και το Εμπειρίκειο Γυμνάσιο».
Ανεξαρτήτως ιστορικών και κοινωνιολογικών γνώσεων, όμως, ο/η επισκέπτης/τρια της έκθεσης και ο/η αναγνώστης/τρια του βιβλίου θα αναγνωρίσουν τη σημασία της αποτύπωσης της πραγματικότητας μέσα από έναν «γερασμένο» ή τελευταίας τεχνολογίας φακό.
info: Ανδρίων έργα και ημέρες. Εκθεση φωτογραφίας. Καΐρειος Βιβλιοθήκη Ανδρου. Εως τέλος Σεπτεμβρίου 2026. Ωράριο λειτουργίας: Δευτ.-Σάββ. 10.30-14.00 και 18.30-21.00.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr