ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Η σημερινή εικόνα δεν αφήνει περιθώρια για αμφισημίες ή επικοινωνιακά προπετάσματα καπνού. Είναι η απόλυτη αποτύπωση μιας οικολογικής τραγωδίας με ονοματεπώνυμο. Οι πιο πρόσφατες δορυφορικές εικόνες του ευρωπαϊκού δορυφόρου Sentinel-2 (του προγράμματος Copernicus), τις οποίες ανέλυσε και έδωσε στη δημοσιότητα το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών/Meteo, αποκαλύπτουν το μέγεθος της καταστροφής. Η υδάτινη έκταση της λίμνης Κορώνειας λίγα χιλιόμετρα έξω από Θεσσαλονίκη έχει συρρικνωθεί σε ποσοστό που αγγίζει το 94%!
Συστημικό έγκλημα
Εκεί όπου στις 20 Αυγούστου 1984 ο δορυφόρος Landsat κατέγραφε μια πανίσχυρη υδάτινη μάζα 42,8 τετραγωνικών χιλιομέτρων, την πέμπτη μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας, η εικόνα του 2026 δείχνει μια αποκαρδιωτική, ξεραμένη λεκάνη μόλις 2,7 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η κατάρρευση υπήρξε ραγδαία. Αν και το 2016 η λίμνη διατηρούσε μια επιφάνεια 34,4 τετραγωνικών χιλιομέτρων (μειωμένη κατά 20% σε σχέση με το 1984), η τελευταία τριετία αποδείχθηκε χαριστική βολή:
2024: 29,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα
2025: 17,9 τετραγωνικά χιλιόμετρα
2026: 2,7 τετραγωνικά χιλιόμετρα
Η συρρίκνωση της Κορώνειας από το 2016 έως σήμερα μέσα από δορυφορικές λήψεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
Πίσω από αυτούς τους αμείλικτους αριθμούς, όμως, δεν κρύβεται απλώς η κλιματική αλλαγή ή η ανομβρία. Κρύβεται ένα διαχρονικό, συστημικό έγκλημα. Μια λεηλασία κοινοτικών και εθνικών πόρων δεκαετιών, όπου τα «σπονδυλωτά» Master Plans της Νέας Δημοκρατίας, οι πολιτικές εξυπηρετήσεις, η κάλυψη της βιομηχανικής αυθαιρεσίας και η ασύδοτη δράση «ημετέρων» εργολάβων κατάφεραν να εξαφανίσουν μια ολόκληρη λίμνη, αφήνοντας πίσω τους μόνο άδεια ταμεία και νεκρά πουλιά.
Για να καταλάβει κανείς πώς φτάσαμε στο σημερινό τοπίο καθολικής απουσίας ζωής, πρέπει να γυρίσει το ημερολόγιο πίσω στη δεκαετία του 2000, όταν στο τιμόνι της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης βρισκόταν ο περίφημος «Ζορό» της Αυτοδιοίκησης, αργότερα έκπτωτος και καταδικασμένος Παναγιώτης Ψωμιάδης. Ηταν η εποχή που η «γαλάζια» Τοπική Αυτοδιοίκηση διαχειριζόταν αλαζονικά εκατομμύρια ευρώ με όρους επικοινωνιακού σόου και εργολαβικών εξυπηρετήσεων.
Η «Εφ.Συν.» θυμάται πώς τα κονδύλια της Ε.Ε. έγιναν η «χαρά των εργολάβων» και η Κορώνεια από πανίσχυρη υδάτινη μάζα 42,8 τετραγωνικών χιλιομέτρων μετατράπηκε σε μια νεκρή νερολεκάνη μόλις 2,7 τ. χλμ.
Το περιβόητο Master Plan Ι πλασαρίστηκε τότε ως το «οραματικό» έργο για τη σωτηρία της Κορώνειας. Στην καρδιά αυτού του σχεδίου βρισκόταν η κατασκευή της λεγόμενης «ενωτικής τάφρου», η οποία υποτίθεται ότι θα συνέδεε την Κορώνεια με τη γειτονική λίμνη Βόλβη με στόχο τη μεταφορά νερού από τη γεμάτη λίμνη στην άδεια και με σοβαρό κίνδυνο να χαθεί και η άλλη!
Παρά τις επιστημονικές επιφυλάξεις, τις αμφισβητήσεις και τις επισημάνσεις, βρέθηκαν τότε «καθηγητές» που μυρίστηκαν ζεστό κοινοτικό χρήμα και αποφάσισαν να συνδράμουν την εξωφρενική αυτή λύση! Το αποτέλεσμα; Ενα πρωτοφανές περιβαλλοντικό και οικονομικό φιάσκο.
1 .Τεράστια κονδύλια σε χωματουργικά: Εκατομμύρια ευρώ διοχετεύθηκαν σε «ημετέρους» για εκσκαφές, διανοίξεις και λιμνοδεξαμενές που ουδέποτε λειτούργησαν αποτελεσματικά.
2. Οικολογική ρώσικη ρουλέτα: Αντί να σωθεί η Κορώνεια, δημιουργήθηκε ο άμεσος κίνδυνος να μεταφερθούν τα τοξικά απόβλητα, τα βαρέα μέταλλα και η λάσπη της μολυσμένης λίμνης στη Βόλβη, απειλώντας να «δηλητηριάσουν» δύο οικοσυστήματα στην τιμή του ενός.
Την ίδια στιγμή που οι εργολάβοι έσκαβαν τάφρους χωρίς αντίκρισμα, η νομαρχία Ψωμιάδη φρόντιζε να κρατά «στο απυρόβλητο» τους πραγματικούς ρυπαντές. Αντί για αυστηρούς ελέγχους στις βιομηχανικές μονάδες, στα βαφεία και τα κλωστοϋφαντουργεία της περιοχής που διοχέτευαν ανεπεξέργαστα λύματα στη λίμνη, η διοίκηση της νομαρχίας προχωρούσε συστηματικά στη μείωση ή ακόμη και τη διαγραφή των περιβαλλοντικών προστίμων!
Βεβαίως, η τακτική αυτή οδήγησε τελικά τον Παναγιώτη Ψωμιάδη στη δικαστική αίθουσα, όπου το 2014 το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Θεσσαλονίκης τον καταδίκασε σε 11 μήνες φυλάκιση για παράβαση καθήκοντος και απιστία. Η Δικαιοσύνη αποφάνθηκε, αλλά τι να το κάνεις; Το κακό στη λίμνη είχε ήδη συντελεστεί. Τα χρήματα είχαν φαγωθεί, οι αυθαιρεσίες είχαν νομιμοποιηθεί στην πράξη και η στάθμη του νερού συνέχιζε να πέφτει. Η πιο τραγική πτυχή της ιστορίας είναι ότι η καταστροφή της Κορώνειας δεν συνέβη στα τυφλά. Υπήρχαν σοβαροί επιστήμονες που φώναζαν, προειδοποιούσαν και παρείχαν αδιάσειστα στοιχεία, αλλά το «γαλάζιο» σύστημα εξουσίας επέλεγε συνειδητά να τους αγνοήσει.
Η Μαρία Μουστάκα, ομότιμη καθηγήτρια βιολογίας του ΑΠΘ, αφιέρωσε όλη την ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία στη μελέτη της Κορώνειας
Πικρή δικαίωση
Η Μαρία Μουστάκα, τότε καθηγήτρια του ΑΠΘ, αφιέρωσε όλη την ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία –από τη διδακτορική της διατριβή έως την αφυπηρέτησή της– στη μελέτη της λίμνης Κορώνειας. «Η σημερινή δορυφορική αποτύπωση αποτελεί μια ακόμη καταγραφή μιας πορείας που η ερευνητική μας ομάδα παρακολουθούσε και τεκμηρίωνε επί χρόνια», επισημαίνει σήμερα η κ. Μουστάκα, απογοητευμένη για την πικρή δικαίωσή της. Από πολύ νωρίς είχε διατυπώσει τη ρητή διαφωνία της με τη φιλοσοφία των Master Plans. Η στάση της ήταν τόσο ανένδοτη, που αρνήθηκε ακόμη και χρηματοδοτήσεις όταν αυτές συνδέονταν με τους σχεδιασμούς του Master Plan, αρνούμενη να προσαρμόσει την επιστημονική της αλήθεια στις εργολαβικές σκοπιμότητες.
Το 2019, η ερευνητική ομάδα της κ. Μουστάκα δημοσίευσε μια μελέτη-σταθμό στο εξωτερικό με τίτλο: «A catastrophic change in a European protected wetland: From harmful phytoplankton blooms to fish and bird kill». Δεν επρόκειτο για μια θεωρητική προσέγγιση, αλλά για την ανατομία μιας κατάρρευσης:
Ανάπτυξη επιβλαβών ανθίσεων φυτοπλαγκτού
Εμφάνιση του τοξικού «killer alga» Prymnesium parvum
Εκρηκτικές συγκεντρώσεις αμμωνίας στο νερό
Κατάρρευση της παραγωγής οξυγόνου και μαζικός ασφυκτικός θάνατος ψαριών και πτηνών
«Επί σχεδόν 20 χρόνια υπήρξαν άνθρωποι που μελέτησαν την Κορώνεια, κατέγραψαν τις αλλαγές της, χρησιμοποίησαν από μοριακά μέχρι δορυφορικά δεδομένα, διατύπωσαν επιστημονικά τεκμηριωμένες προειδοποιήσεις. Το ερώτημα είναι αν αυτά τα δεδομένα ελήφθησαν ποτέ υπόψη όταν σχεδιάζονταν τα έργα», υπογραμμίζει η κ. Μουστάκα. Η απάντηση είναι προφανής: Τα επιστημονικά δεδομένα πετάχτηκαν στον κάλαθο των αχρήστων, γιατί δεν παρήγαν «τσιμέντο», «εκσκαφές» και εργολαβικά τιμολόγια…
Οταν το μοντέλο Ψωμιάδη κατέρρευσε υπό το βάρος των σκανδάλων, τη σκυτάλη του εμπαιγμού ανέλαβε η κεντρική κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Αντί για ουσιαστική προστασία, επιστρατεύτηκαν η γραφειοκρατία, οι συσκέψεις-φούσκες και η δημιουργία δοτών θέσεων.
Διεθνής διασυρμός
Το 1995, το 2004 και το 2007, η Κορώνεια έζησε εφιαλτικά επεισόδια μαζικής θνησιμότητας. Χιλιάδες ψάρια επέπλεαν νεκρά, συμπαρασύροντας στον θάνατο εκατοντάδες σπάνια προστατευόμενα πουλιά, όπως αργυροπελεκάνοι και ερωδιοί.
Η χώρα διασύρθηκε διεθνώς, με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να καταδικάζει την Ελλάδα το 2011 για τη μη προστασία του υγροβιότοπου που προστατεύεται από τη Συνθήκη Ραμσάρ και το δίκτυο Natura 2000. Η Ε.Ε. απείλησε με βαριά πρόστιμα και ζήτησε πίσω κοινοτικά κονδύλια που είχαν εκταμιευθεί, χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Πώς αντέδρασε η κυβέρνηση της Ν.Δ. τα νεότερα χρόνια; Με επικοινωνιακή διαχείριση:
1 Οκτωβρίου 2019. Σε ευρεία σύσκεψη στο υπουργείο Εσωτερικών (Τομέας Μακεδονίας-Θράκης), εξαγγέλλεται η συγκρότηση «μόνιμης επιτροπής» για προτάσεις ταχύτατης εκτέλεσης έργων, εφαρμογή γεωργίας μειωμένων εισροών και βιολογικούς καθαρισμούς.
11 Νοεμβρίου 2019. Το ΥΠΕΝ ανακοινώνει ότι λόγω… «περιπλοκότητας» είναι ανάγκη να τοποθετηθεί «συντονιστής σε μόνιμη βάση».
10 Ιουλίου 2020. Ψηφίζεται ο Νόμος 4691/2020 (Αρθρο 33), όπου θεσμοθετείται και νομοθετικά ο ρόλος του «συντονιστή» για την «ταχεία και αποτελεσματική εκπόνηση του έργου».
Αποτέλεσμα; Οι «συντονιστές» διορίστηκαν, οι επιτροπές συνεδρίασαν, οι φωτογραφίες βγήκαν, αλλά στην πράξη δεν άλλαξε απολύτως τίποτα. Εκτός από κάποιους παχυλούς μισθούς που μπήκαν σε ορισμένες τσέπες. Τα κονδύλια του Πράσινου Ταμείου και του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων αναλώθηκαν σε μελέτες επί μελετών, ενώ η ουσία –η προστασία του υδάτινου ισοζυγίου και η διακοπή της ανεξέλεγκτης άντλησης και ρύπανσης– αφέθηκε στην τύχη της.
Τα αποτελέσματα αυτής της υποκριτικής πολιτικής υπήρξαν καταιγιστικά.
Τον Σεπτέμβριο του 2019 χιλιάδες νεκρά ψάρια ξεβράζονται ξανά στις όχθες λόγω ασφυξίας και χαμηλής στάθμης.
Τον Αύγουστο του 2024, λαμβάνουν χώρα νέες εφιαλτικές εικόνες με νεκρή πανίδα και τη λίμνη να μετατρέπεται σε έναν απέραντο, βρόμικο βάλτο.
Το φθινόπωρο του 2025, η υδάτινη επιφάνεια μειώνεται στο μισό, προαναγγέλλοντας το τελικό χτύπημα.
Το 2026, η Κορώνεια παύει ουσιαστικά να υφίσταται ως λίμνη, συρρικνωμένη σε 2,7 τ. χλμ.
Η περίπτωση της λίμνης Κορώνειας δεν είναι ένα μεμονωμένο ατύχημα. Είναι το αυθεντικό αποτύπωμα του «γαλάζιου» μοντέλου ανάπτυξης. Μιας πολιτικής που αντιμετωπίζει το περιβάλλον όχι ως δημόσιο αγαθό και φυσική κληρονομιά, αλλά ως πεδίο κερδοσκοπίας και ψηφοθηρικών εξυπηρετήσεων.
Η λεηλασία
Η Κορώνεια είναι ένας μη αναστρέψιμος «ασθενής» τελευταίου σταδίου, αφού πρώτα λεηλατήθηκε το «ταμείο» της θεραπείας του. Οι καλαμιώνες ξεράθηκαν, τα σπάνια πτηνά μετανάστευσαν ή πέθαναν, τα ψάρια ψόφησαν και ο πυθμένας της λίμνης μετατράπηκε σε μια αχανή, ραγισμένη έκταση λάσπης.
Η αμείλικτη δορυφορική φωτογραφία του 2026 δεν εκθέτει απλώς την κυβέρνηση και τις «γαλάζιες» περιφερειακές αρχές που πέρασαν από τη Θεσσαλονίκη. Αποδεικνύει ότι πίσω από τα συνθήματα περί «πράσινης ανάπτυξης» και «εκσυγχρονισμού», το μόνο που πραγματικά ευδοκίμησε στην Κορώνεια ήταν τα «τρωκτικά» που ροκάνιζαν ευρωπαϊκό χρήμα πάνω από το πτώμα ενός κατεστραμμένου υγροβιότοπου.
Διαβάστε περισσότερα