Ήταν καλοκαίρι του 2006 σε ένα παραθαλάσσιο σπίτι στη Βουρβουρού Χαλκιδικής όταν για πρώτη φορά στην Ελλάδα έγινε συζήτηση για τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ, του Βούλγαρου αυτοκράτορα που θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς στη γειτονική χώρα και βρέθηκε ο τάφος του στον Άγιο Αχίλλειο. Σήμερα παρουσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Πρωθυπουργού της Βουλγαρίας Rumen Radev, η τελετή υπογραφής πρωτοκόλλου για την παράδοση-παραλαβή κειμηλίων μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στην Θεσσαλονίκη. Ο Σαμουήλ ήταν τσάρος (αυτοκράτορας) της Βουλγαρίας από το 997 έως τις 6 Οκτωβρίου του 1014 και το λείψανό του παραδόθηκε σήμερα στους Βούλγαρους.
Υπήρξε στρατηγός για είκοσι έτη από το 977 ως το 997, υπό τον Ρομάν Α’ της Βουλγαρίας, τον δεύτερο επιζήσαντα γιό του Πέτρου Α’ της Βουλγαρίας. Ο Σαμουήλ ξεσηκώθηκε με τον στρατό του από την περιοχή της Οχρίδας, έχοντας ως στόχο την απελευθέρωση των Σλάβων και με την επιδίωξη αυτή κατέλαβε τον βουλγαρικό θρόνο. Πήρε τον τίτλο του Βούλγαρου αυτοκράτορα και για τον λόγο αυτόν οι βυζαντινές πηγές τον αποκαλούν ως «αυτοκράτορα της Βουλγαρίας»
Ο τάφος του τσάροου Σαμουήλ
Ο ομότιμος καθηγητής αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος στην κουβέντα που είχε γίνει τότε μεταξύ άλλων δυο ατόμων στη Βουρβουρού της Χαλκιδικής, που είχαν αυτοδιοικητικές και πολιτικές θέσεις είπε ότι κατά τις ανασκαφές που έκανε στον Άγιο Αχίλλειο της Φλώρινας είχε ανακαλύψει τον τάφο του τσάρου Σαμουήλ, ενός πολύ σημαντικού αυτοκράτορα, που για τους Βούλγαρους ήταν μορφή αντίστοιχη του Μέγα Αλέξανδρου. Όπως ήταν προφανές η σημαντική αυτή αποκάλυψη, σύμφωνα με το iefimerida.gr, δεν έμεινε ως ένα απλό μυστικό των τριών, αλλά γνωστοποιήθηκε στην ελληνική κυβέρνηση διά μέσου του τότε υφυπουργού Εξωτερικών Ευριπίδη Στυλιανίδη και στη συνέχεια στην τότε υπουργό Ντόρα Μπακογιάννη.
Η συμφωνία για «αμοιβαία κατάθεση» κειμηλίων
Τελικά, η ανακάλυψη του τάφου του τσάρου κατέληξε στην ιστορική συμφωνία της περασμένης Τρίτης που υπέγραψαν στην Αθήνα υπουργοί Πολιτισμού της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, Λίνα Μενδώνη και Evtim Miloshev, για την «αμοιβαία κατάθεση» -όπως τονίζεται χαρακτηριστικά στην κοινή ανακοίνωση- κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες, που εξέδωσε το υπουργείο Πολιτισμού.
Πρόκειται για μια συμφωνία, για την οποία εργάστηκαν στην πορεία όλων αυτών των χρόνων πολλοί, με πιο σημαντική τη συμβολή που είχαν τα τελευταία χρόνια η Λίνα Μενδώνη, αλλά και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, η οποία επικυρώθηκε πριν από λίγο, σε μια σεμνή τελετή που θα πραγματοποιήθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης και στην οποία παραβρέθηκαν οι πρωθυπουργοί των δύο χωρών, Κυριάκος Μητσοτάκης και Rumen Radev.
Τα 48 κειμήλια και το ευαγγέλιο 1000 ετών
Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια προερχόμενα από τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης (μεταξύ των οποίων και ένα Ευαγγέλιο 1.000 ετών), τη Μονή του Τιμίου Προδρόμου και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτας, που είναι κυρίως εκκλησιαστικά σκεύη, λειψανοθήκες και καλύμματα Ευαγγελίων. Τα κειμήλια είχαν μεταφερθεί στη Σοφία το 1917 κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου και από τότε βρίσκονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Από την πλευρά της η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και που έχουν τακτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Σαμουήλ της Βουλγαρίας, ο οποίος κυβέρνησε στη γειτονική χώρα από το 997 έως το 1014 μ.Χ., μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκε στις συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους εντός της Βασιλικής. Τα λείψανα φυλάσσονται τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.
Ιστορική συμφωνία τη χαρακτήρισαν οι δυο υπουργοί
«Πρόκειται για μια ιστορικής σημασίας συμφωνία για την οποία το υπουργείο Πολιτισμού εργάστηκε συστηματικά», αναφέρεται στην ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού μετά την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης, ενώ ο Βούλγαρος πρωθυπουργός, στην έναρξη της τελευταίας συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου, ανέφερε ότι «καταλήξαμε σε μια ιστορική συμφωνία». Πρόσθεσε επίσης ότι η εξέλιξη αυτή είναι αποτέλεσμα εντατικών διαπραγματεύσεων μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ελλάδας, ενώ κάλεσε το Σάββατο όλους τους Βούλγαρους μπροστά από το Πριγκιπικό Ανάκτορο στη Σόφια για να υποδεχτούν τα λείψανα, αλλά και να αποτίσουν φόρο τιμής στον Βούλγαρο ηγεμόνα. Όπως αναφέρουν τα βουλγαρικά ΜΜΕ, η μεταφορά των λειψάνων θα γίνει με στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος, ενώ μετά την υποδοχή θα τοποθετηθούν σε ειδική σαρκοφάγο στη Βασιλική της Αγίας Σοφίας, που είναι ο παλαιότερος ναός της Σόφιας.
Τα ελληνικά κειμήλια θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης έως τις 5 Νοεμβρίου. Στη συνέχεια θα παραδοθούν, ανάλογα με την προέλευσή τους, στις Μονές του Τιμίου Προδρόμου, της Παναγίας Εικοσιφοινίσσης και στην Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Διαφωνίες για τη συμφωνία
Εντελώς αντίθετη άποψη και την κατηγορηματική διαφωνία του για το ζήτημα αυτό κατέθεσε ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για θέματα εκκλησίας, Μάρκος Μπόλαρης αλλά υπήρξαν αντιδράσεις για το θέμα αυτό και από πολίτες της Βόρειας Ελλάδας τονίζοντας πως τα κειμήλια, που επιστρέφονται είναι προϊόντα υφαρπαγής κι όχι νόμιμης κατοχής.